Sửa đổi Luật Đấu thầu: Tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động đấu thầu

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khoá XVI, các đại biểu Quốc hội nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật.

Trình bày tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, lần sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư này nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương mới, tháo gỡ những vướng mắc thực tiễn, nâng cao chất lượng và hiệu quả đầu tư, tăng cường liên kết với kinh tế trong nước, đồng thời đơn giản hóa thủ tục, thúc đẩy chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống pháp luật. 

Tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, ổn định, nhất quán, phù hợp với thông lệ quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh trong khu vực và toàn cầu, phấn đấu môi trường đầu tư của Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN và nhóm 30 quốc gia hàng đầu thế giới vào năm 2028.

Đồng thời, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước theo hướng phân cấp, phân quyền rõ ràng đi đôi với tăng cường điều phối quốc gia, liên kết vùng, thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. 

Đề cập về sự cần thiết phải ban hành Luật Đấu thầu sửa đổi, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, thực tiễn thực thi luật trong thời gian qua cho thấy, một số quy định của luật chưa thực sự đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật.

Hình thức lựa chọn thầu còn phân tán, phức tạp, chưa có cơ chế đàm phán cạnh tranh cho gói thầu đặc thù và đặt hàng sản phẩm từ nghiên cứu công nghệ cao, công nghệ chiến lược.

Quy trình thủ tục mặc dù đã được cải thiện nhưng còn một số khâu trung gian không cần thiết. Một số quy định cần được tiếp tục hoàn thiện nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của hoạt động đấu thầu như quy định về ưu đãi trong đấu thầu, tư cách hợp lệ của nhà thầu, nhà đầu tư, phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu… Bên cạnh đó, quy định về hợp đồng, hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu, trách nhiệm của các bên, giải quyết kiến nghị còn thiếu cụ thể.

Việc ban hành Luật Đấu thầu là cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, khả thi hơn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đảm bảo cạnh tranh, minh bạch và phòng chống tham nhũng, lãng phí trong hoạt động đấu thầu.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) được sửa đổi tập trung vào 4 nhóm:

Nhóm thứ Nhất, gồm các quy định được sửa đổi, bổ sung nhằm đảm bảo tính khả thi, đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật về đấu thầu. Nhóm thứ Hai, gồm các quy định được sửa đổi, bổ sung nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động đấu thầu.

Bổ sung quy định về chính sách và nguyên tắc cơ bản trong hoạt động đấu thầu để xác định mục tiêu, định hướng chính sách trong các quy định cụ thể của luật, đảm bảo thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Nhóm thứ Ba, gồm các quy định được sửa đổi, bổ sung nhằm đơn giản hóa thủ tục, rút ngắn thời gian và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền theo hướng trao quyền cho chủ đầu tư quyết định việc áp dụng các hình thức lựa chọn nhà thầu phù hợp như chỉ định thầu, đấu thầu nhằm tăng tính chủ động, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư trong hoạt động đấu thầu.

Nhóm thứ Tư, gồm các quy định sửa đổi, bổ sung nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường cơ chế kiểm tra, giám sát hoạt động đấu thầu.

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Đấu thầu nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, đơn giản hóa thủ tục, tăng phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực cho đầu tư phát triển và bảo đảm đồng bộ với các luật mới được ban hành. Hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2.

Về các hành vi bị cấm trong hoạt động đấu thầu (Điều 14), Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị rà soát, xác định rõ chủ thể, hành vi vi phạm, bảo đảm phòng ngừa và xử lý đầy đủ các hành vi thông thầu, gian lận, xung đột lợi ích, làm lộ bí mật nhà nước.

Một số ý kiến cho rằng, việc chỉ cấm tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định được nguồn vốn nếu dẫn đến nợ đọng khiến việc xác định vi phạm phải chờ đến khi phát sinh hậu quả, gây khó khăn cho công tác phòng ngừa và xử lý vi phạm.

Ủy ban đề nghị xác định rõ hành vi bị cấm tại thời điểm thực hiện, đồng thời quy định rõ các trường hợp được tổ chức lựa chọn nhà thầu khi chưa xác định nguồn vốn, nhất là gói thầu khẩn cấp, cấp bách và đấu thầu trước, thay vì chỉ xác định hành vi bị cấm khi đã phát sinh hậu quả nợ đọng vốn.

Về hình thức, phương thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản thống nhất với việc hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi, mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu và bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh.

Ủy ban đề nghị tiếp tục xác định đấu thầu rộng rãi là hình thức chủ yếu để bảo đảm cạnh tranh; quy định rõ điều kiện, giới hạn áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng, lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt và chỉ định nhà đầu tư, nhất là tiêu chí về lĩnh vực chiến lược, hạn mức chỉ định thầu, tránh thu hẹp cạnh tranh.

Đối với đàm phán cạnh tranh, cần bảo vệ bí mật kinh doanh, quyền sở hữu trí tuệ, có căn cứ kiểm chứng khách quan về giá; đồng thời tăng cường kiểm soát và trách nhiệm giải trình của chủ đầu tư.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị, nâng cao hiệu quả Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia trong công khai, chia sẻ dữ liệu và giám sát hoạt động đấu thầu; bảo đảm tính độc lập trong giải quyết kiến nghị.

Làm rõ điều kiện đấu thầu trước, cơ chế xử lý khi dự án thay đổi; bảo đảm việc sửa đổi hợp đồng, chuyển nhượng dự án không làm thay đổi các cam kết làm căn cứ lựa chọn.

Hoàn thiện cơ chế lựa chọn nhà thầu cung cấp thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm, thiết bị y tế, bảo đảm kiểm soát giá, đáp ứng yêu cầu chuyên môn và không làm gián đoạn hoạt động khám bệnh, chữa bệnh.