Sửa đổi Luật Đấu thầu phải đảm bảo thuận lợi, đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tế

Theo đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính vừa tổ chức Phiên họp toàn thể lần thứ 6 để thẩm tra Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) dưới sự chủ trì của Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi và sự điều hành thảo luận của Phó Chủ nhiệm Nguyễn Thị Phú Hà.

Tại phiên họp, các đại biểu và chuyên gia đã tập trung mổ xẻ những nút thắt lớn của công tác đấu thầu hiện nay, đồng loạt kiến nghị rà soát chặt chẽ các trường hợp chỉ định thầu, làm rõ cơ chế bảo đảm cạnh tranh, đồng thời phân cấp minh bạch để vừa cởi trói cho dòng vốn đầu tư, mua đúng hàng, đúng giá, vừa giữ vững hiệu quả quản lý nguồn tài chính và tài sản công.

Cũng tại phiên họp, thảo luận về các quy định về đấu thầu quốc tế và lựa chọn nhà đầu tư, đại biểu băn khoăn khi dự thảo liệt kê trực tiếp các trường hợp thay vì quy định loại trừ như Luật hiện hành.

Cách tiếp cận mới này vô hình trung làm thu hẹp diện đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, có dấu hiệu chưa thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết của Bộ Chính trị về rà soát, mở rộng diện tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài một cách công khai, minh bạch và không phân biệt đối xử.

Liên quan đến bảo đảm dự thầu, đại biểu thống nhất việc giao Chính phủ quy định chi tiết, nhưng nhấn mạnh những nội dung đụng chạm đến quyền sở hữu, quyền công dân, quyền con người (như việc không trả lại tiền bảo đảm dự thầu) thì bắt buộc phải quy định ngay trong Luật.

Nhấn mạnh nút thắt lớn nhất về chỉ định thầu, Phó Chủ nhiệm Nguyễn Trường Giang bày tỏ lo ngại khi dự thảo mở rộng quá nhiều trường hợp chỉ định thầu, áp dụng nguyên tắc "theo quy định của pháp luật" hoặc "pháp luật quản lý ngành, lĩnh vực".

Đại biểu thẳng thắn chỉ rõ, nếu trong Luật quy định không chỉ định thầu, nhưng đến Thông tư của các Bộ ban hành lại cho rằng chỉ định thầu là không sai sẽ gây khó khăn và bất hợp lý.

Do vậy, nếu thấy cần thiết phải chỉ định thầu thì phải quy định ngay trong Luật này, hoặc theo quy định của Luật chuyên ngành.

Kết luận nội dung thảo luận, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh yêu cầu từ cấp có thẩm quyền và thực tiễn đặt ra cho Luật Đấu thầu (sửa đổi) là phải tháo gỡ triệt để các vướng mắc hiện nay.

"Mục tiêu tối thượng là làm sao để hoạt động đấu thầu diễn ra thuận lợi, đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tế nhưng vẫn phải quản lý chặt chẽ", Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh.

Chủ nhiệm Phan Văn Mãi chỉ rõ, "làm sao chúng ta cạnh tranh, tức là mua đúng được hàng, đúng giá và kịp thời. Đây là vấn đề rất khó nhưng phải giải quyết được mối quan hệ này."

Từ mục tiêu đó, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan thẩm tra và cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các vấn đề then chốt như: rà soát phạm vi, đối tượng và phân định văn bản: Xác định rõ mức độ thể hiện trong Luật này, mức độ nào thuộc các Luật khác và văn bản dưới Luật.

Tiếp tục rà soát việc chỉ định thầu, chỉ định nhà đầu tư và lựa chọn không qua đấu thầu. Phải có nguyên tắc, mức độ và khung thang kiểm soát rõ ràng.

Tránh việc quản quá chặt làm không tiến hành được công việc, nhưng cũng tuyệt đối không được "mở bung" làm mất đi ý nghĩa của Luật Đấu thầu, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn tài chính và tài sản công.

Quy định phân cấp phải thật rõ ràng để dễ thực hiện và dễ giám sát, giúp cán bộ yên tâm làm việc mà không lo ngại rủi ro pháp lý. Rà soát kỹ các quy định về hợp đồng, công khai, giám sát, xử lý vi phạm và giải quyết kiến nghị.

Việc sửa đổi hợp đồng, điều chỉnh hay chuyển nhượng dự án tuyệt đối không được làm thay đổi bản chất của sự lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư ban đầu.

Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Thành phố Hồ Chí Minh Lê Hoàng Châu đặc biệt nhấn mạnh đến các kẽ hở trong quy định về hành vi bị cấm tại dự thảo Luật.

Theo ông Lê Hoàng Châu, thực tế thị trường tồn tại tình trạng cản trở đấu thầu mang tính chất "ngầm" và nhận định đây là hành vi cản trở, làm mất tính công bằng, minh bạch và có dấu hiệu thông đồng.

Tuy nhiên, dự thảo Luật hiện chưa quy định rõ nét trường hợp này. Do đó, ông Lê Hoàng Châu đề nghị nghiên cứu bổ sung cụ thể quy định về cản trở hoạt động đấu thầu hoặc không bảo đảm công bằng, minh bạch để không gặp khó khăn khi triển khai thực hiện.

Bên cạnh đó, đối với quy định về phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu và đề xuất khi lựa chọn nhà đầu tư - một nội dung rất quan trọng liên quan trực tiếp đến đất đai, đại biểu cho rằng quy định đánh giá về lợi ích xã hội và lợi ích nhà nước còn mang tính chung chung.

Do tính chất phức tạp của vấn đề, ông Lê Hoàng Châu kiến nghị bổ sung theo hướng giao "Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện điều này" để bảo đảm tính khả thi.