Startup Việt trong kỷ nguyên chuyển đổi mới- Bài 1: Những nghị quyết là động lực kinh tế tư nhân

Sau hàng chục năm kiên trì cải cách, khu vực kinh tế tư nhân đang dần trỗi dậy như một "động cơ mới" cho cỗ máy tăng trưởng kinh tế Việt Nam.

Hơn 940.000 doanh nghiệp tư nhân, 5,4 triệu hộ kinh doanh cá thể không chỉ là con số, mà là những bánh răng chủ lực đang vận hành nền kinh tế quốc dân.

Từ các tập đoàn công nghệ, logistics, đến doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao, giáo dục, y tế… khu vực tư nhân đã len lỏi vào từng mạch máu phát triển của đất nước.

Nghị quyết 68 và 139 được kỳ vọng sẽ "cởi trói" cho kinh tế tư nhân, thúc đẩy cải cách thị trường vốn và gỡ nút thắt tài chính cho doanh nghiệp.

Song, trong hành trình ấy, vẫn còn những điểm nghẽn làm suy giảm sức bật.

Những rào cản vô hình về thủ tục, tiếp cận tín dụng, đất đai, công nghệ, sở hữu trí tuệ... đang âm thầm kìm hãm nội lực.

Câu chuyện không mới, nhưng sức ép từ chuyển đổi số và hội nhập toàn diện đang đòi hỏi lời giải mới, ở tầm thể chế.

Ngày 4/5/2025, Nghị quyết 68-NQ/TW được Bộ Chính trị ban hành, tạo ra một bước ngoặt trong tư duy chính sách đối với kinh tế tư nhân.

Lần đầu tiên, một văn kiện chính trị cấp cao khẳng định rõ: khu vực tư nhân là một trong ba trụ cột chủ lực của nền kinh tế, cần được tạo điều kiện bình đẳng để cạnh tranh, phát triển và đóng góp lâu dài.

Nghị quyết 68 đặt ra mục tiêu đầy tham vọng.

Đến năm 2030, khu vực tư nhân sẽ đóng góp ít nhất 60% GDP, chiếm 60% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và sử dụng trên 85% lực lượng lao động.

Cùng với đó, tinh thần chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý sang phục vụ, từ cơ chế "xin - cho" sang minh bạch, công khai đã tạo nên luồng sinh khí cải cách rõ rệt.

Ông Đỗ Hữu Nghĩa, Giám đốc Chi nhánh Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế Việt - Trung (VCITAC) khu vực Đông Nam Bộ, nhận định: “Nghị quyết 68 như tháo chốt cho chiếc lò xo bị nén quá lâu.

Khi thể chế chuyển động, doanh nghiệp mới có thể bung sức. Vấn đề lớn nhất hiện nay không nằm ở việc thiếu chính sách, mà là sự thiếu đồng bộ và nhất quán trong khâu thực thi”.

Ông cho rằng “Nếu thể chế đã mở mà đội ngũ cán bộ thực thi vẫn chần chừ, thụ động, hoặc lạm quyền, thì chính sách sẽ khó đi vào cuộc sống.

Thể chế là nền móng, nhưng muốn vận hành hiệu quả, cần có bộ máy thi hành linh hoạt, trách nhiệm và thực sự thấu hiểu thực tiễn doanh nghiệp”.

Nếu Nghị quyết 68 là ngọn cờ mở lối, thì Nghị quyết 139/NQ-CP chính là các bước chân cụ thể trên hành trình cải cách.

Chính phủ giao nhiệm vụ cho từng bộ, ngành, địa phương phải cắt giảm điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục, chuẩn hóa dịch vụ công và thúc đẩy đối thoại thực chất với doanh nghiệp.

Đây là những động tác kỹ thuật nhưng quyết định thành, bại trong cải thiện môi trường đầu tư.

Chia sẻ của chị Nguyễn Thị Hoài - Giám đốc một startup giáo dục số (TP.HCM) chia sẻ: “Khó nhất không phải là lập công ty, mà là hoàn thiện thủ tục xin giấy phép đầu tư, bảo hộ sở hữu trí tuệ, gọi vốn…

Có những hồ sơ mất hàng tháng, thậm chí hàng năm, khiến chúng tôi nản lòng.

Nếu Nghị quyết 139 thực sự được thực thi đúng nghĩa, sẽ là cứu cánh cho doanh nghiệp nhỏ.”

Ông Nguyễn Văn Thứ - Chủ tịch HĐQT GC Food (Đồng Nai) chia sẻ: “Chính quyền nên có ‘bàn hỗ trợ pháp lý’ trực tuyến.

Doanh nghiệp cần được hướng dẫn từ đầu, không phải tự bơi giữa rừng thủ tục.

Có những vấn đề tưởng nhỏ như đăng ký ngành nghề, điều chỉnh mục đích sử dụng đất, hay thủ tục kiểm định sản phẩm… nếu không được hướng dẫn từ đầu sẽ dẫn tới tốn kém thời gian, phát sinh chi phí, thậm chí rủi ro pháp lý không đáng có.”

Ông Nguyễn Văn Thứ - Chủ tịch HĐQT Công ty GC Food (Đồng Nai) đề xuất, cơ quan quản lý nên thiết lập một “bàn hỗ trợ pháp lý” trực tuyến nhằm kịp thời tư vấn, tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp trong quá trình hoạt động.

Tại Hội nghị toàn quốc triển khai Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, cùng Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh rằng nguồn lực, đặc biệt là tài chính và tín dụng, vẫn là điểm nghẽn lớn đối với khu vực kinh tế tư nhân.

Dù chiếm gần 98% tổng số doanh nghiệp trên cả nước, các doanh nghiệp vừa và nhỏ chỉ tiếp cận chưa đến 20% tổng dư nợ tín dụng, trong khi khu vực tư nhân nói chung chỉ chiếm chưa tới 10% tổng vốn hóa thị trường chứng khoán.

Gỡ nút thắt, không chỉ bằng văn bản

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, cải cách thể chế sẽ không có ý nghĩa nếu thiếu cơ chế thực thi rõ ràng và trách nhiệm đến cùng.

Theo bà, ban hành chính sách mới chỉ là bước đầu; điều quan trọng là các bộ, ngành và địa phương phải chủ động đưa chính sách vào cuộc sống một cách hiệu quả.

"Không thể chỉ ký ban hành rồi bỏ đó. Cần có cơ chế giám sát độc lập, kiểm tra thường xuyên và xử lý nghiêm những trường hợp trì trệ, né tránh hoặc cố tình kéo dài quy trình thực thi."

Bà nhấn mạnh rằng để doanh nghiệp thực sự tin tưởng vào môi trường đầu tư, chính bộ máy nhà nước cần thay đổi tư duy, từ hành chính mệnh lệnh sang phục vụ, từ vai trò kiểm soát sang đồng hành cùng doanh nghiệp.

Đại biểu Phan Đức Hiếu nhấn mạnh: Thể chế pháp lý cần luôn theo sát thực tiễn phát triển.

Nếu không, nó sẽ giống như một chiếc áo chật, bó hẹp không gian sáng tạo và làm cản trở doanh nghiệp.

Theo ông, luật pháp cần trở thành đòn bẩy phát triển, không phải là rào cản.

Để làm được điều đó, Việt Nam cần sớm ban hành Luật Phát triển kinh tế tư nhân và đồng thời sửa đổi, hoàn thiện các luật chuyên ngành như Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Sở hữu trí tuệ.

Những sửa đổi này phải hướng đến việc thiết lập một khung pháp lý minh bạch, dễ tiếp cận, nhất quán và có khả năng thực thi cao để thúc đẩy niềm tin và sức bật từ khu vực tư nhân.

Ông Nguyễn Duy Khương - Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Đồng Nai kỳ vọng vào tinh thần cải cách thể chế từ Nghị quyết 68 và Nghị quyết 139.

Ông Nguyễn Duy Khương - Phó Chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Đồng Nai bày tỏ sự đồng tình và kỳ vọng vào tinh thần cải cách thể chế mà Nghị quyết 68 và Nghị quyết 139 mang lại: “Tôi cho rằng, một môi trường pháp lý công bằng, minh bạch và ổn định chính là điều mà cộng đồng doanh nghiệp tư nhân đang mong đợi, và tôi cảm thấy lạc quan khi thấy các nghị quyết mới đang thể hiện rõ cam kết hướng tới mục tiêu đó.

Chúng tôi không cần sự ưu ái, chỉ mong có một luật chơi rõ ràng, không thay đổi đột ngột và được thực thi nghiêm túc.

Khi pháp luật nhất quán và minh bạch, doanh nghiệp sẽ yên tâm đầu tư dài hạn, mở rộng quy mô và gia tăng sáng tạo.

Theo tôi, chính những tín hiệu tích cực từ thể chế sẽ là nền tảng vững chắc để khu vực kinh tế tư nhân tăng tốc và bứt phá trong thời gian tới.”.

Nghị quyết 68 và Nghị quyết 139 không chỉ mở ra kỳ vọng cải cách, mà còn đặt nền móng cho một hành trình phát triển mới, nơi startup và doanh nghiệp tư nhân trở thành những “cánh chim đầu đàn” dẫn dắt tăng trưởng.

Để thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển thực chất, cần xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ dựa trên ba trụ cột: pháp luật rõ ràng và ổn định, bộ máy thực thi minh bạch và chuyên nghiệp, cùng với cơ chế tiếp nhận, điều chỉnh chính sách dựa trên phản hồi từ doanh nghiệp.

Đây không còn là lý thuyết, mà là yêu cầu cấp thiết để tháo gỡ nút thắt về niềm tin, chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý, những yếu tố đang cản trở sự lớn mạnh của doanh nghiệp tư nhân.

Phát triển kinh tế tư nhân không thể dừng lại ở các nghị quyết hay khẩu hiệu, mà cần được cụ thể hóa bằng cải cách thể chế có chiều sâu, bảo đảm quyền kinh doanh, bảo vệ tài sản hợp pháp và tạo điều kiện tiếp cận nguồn lực một cách công bằng.

Điều này đòi hỏi vai trò kiến tạo từ phía Nhà nước, từ trung ương đến địa phương, không chỉ trong việc ban hành chính sách đúng, mà còn ở khả năng tổ chức thực thi hiệu quả, minh bạch và nhất quán.

Song song đó, cộng đồng doanh nghiệp cũng phải nâng cao năng lực quản trị, tính minh bạch tài chính, khả năng thích ứng với thị trường và chủ động tham gia vào các cơ chế đối thoại chính sách.

Khi cả Nhà nước và doanh nghiệp cùng nhìn về một hướng, thể chế sẽ không còn là rào cản, mà trở thành nền tảng thúc đẩy sáng tạo, tăng trưởng và hội nhập.

Việt Nam chỉ có thể chuyển mình thành một nền kinh tế tự cường và sáng tạo khi khu vực tư nhân thực sự được trao cơ hội phát triển trong một môi trường minh bạch, công bằng và có thể dự đoán.

Đây là con đường thực tế và bền vững để nâng cao năng suất, tạo việc làm chất lượng cao và gia tăng nội lực của nền kinh tế trong bối cảnh cạnh tranh khu vực ngày càng gay gắt.