Siết chặt điều kiện nhận nuôi con: Người từng có hành vi xâm hại trẻ em sẽ không được nhận con nuôi
Sáng 20/11, với 463/471 đại biểu có mặt tán thành (92,79%), Quốc hội chính thức thông qua Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi). Luật bổ sung chính sách hỗ trợ nuôi con nuôi trong nước, làm rõ đối tượng trẻ em được nhận nuôi và siết điều kiện đối với người nhận nuôi nhằm bảo vệ tốt hơn quyền lợi trẻ em.
Xác định rõ quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi
Một trong số những nội dung được chỉnh lý tại Điều 26 là thời điểm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa cha mẹ nuôi và con nuôi. Theo đó, kể từ ngày quyết định nuôi con nuôi có hiệu lực thi hành, cha nuôi, mẹ nuôi và con nuôi có đầy đủ quyền, nghĩa vụ của cha mẹ và con. Giữa con nuôi với các thành viên khác trong gia đình cha mẹ nuôi cũng phát sinh quyền, nghĩa vụ với nhau theo quy định pháp luật.

Quy định này khẳng định việc nhận nuôi không đơn thuần là đưa một đứa trẻ về sống cùng gia đình mới, mà còn xác lập quan hệ pháp lý đầy đủ, gắn với trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục và bảo vệ trẻ.
Liên quan đến quyền thừa kế, Chính phủ tiếp tục giữ quy định con đã được cho làm con nuôi vẫn có quyền hưởng thừa kế theo pháp luật đối với di sản của cha mẹ đẻ và ngược lại.
Quy định này được kế thừa từ Luật Nuôi con nuôi năm 2010, phù hợp với Bộ luật Dân sự năm 2015. Việc nuôi con nuôi không làm mất đi mối quan hệ huyết thống tự nhiên giữa cha mẹ đẻ và con đẻ, đồng thời bảo đảm tính nhân văn trong các quan hệ gia đình.
Đáng chú ý, dự thảo luật cũng quy định trường hợp Tòa án chấm dứt việc nuôi con nuôi khi con nuôi chưa thành niên mà cả cha nuôi và mẹ nuôi đều qua đời, hoặc cha nuôi, mẹ nuôi là người độc thân qua đời, thì người con nuôi vẫn được thừa kế di sản của cha mẹ nuôi. Đây là quy định nhằm bảo đảm quyền lợi của trẻ trong hoàn cảnh đặc biệt, khi người trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng các em không còn.
Thu hồi, hủy bỏ quyết định nuôi con nuôi
Quốc hội thảo luận là thẩm quyền thu hồi, hủy bỏ quyết định nuôi con nuôi. Có ý kiến đề nghị phân định: cơ quan hành chính chỉ thực hiện việc thu hồi, hủy bỏ đối với trường hợp chưa giao nhận con nuôi; nếu trẻ đã được giao nhận thì việc này phải do Tòa án quyết định.
Tuy nhiên, Chính phủ đề nghị giao cơ quan hành chính thực hiện việc thu hồi, hủy bỏ quyết định nuôi con nuôi. Theo giải trình, quyết định nuôi con nuôi vốn là quyết định hành chính; việc giao cơ quan hành chính xử lý sẽ giúp giải quyết nhanh chóng, hiệu quả, qua đó sớm bảo vệ lợi ích của trẻ em trong những trường hợp vi phạm điều cấm.
Chính phủ cũng cho rằng các căn cứ thu hồi, hủy bỏ đã được quy định cụ thể, rõ ràng nên không nhất thiết phải đưa mọi trường hợp qua thủ tục tố tụng tại Tòa án.
Những điều chỉnh của Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) cho thấy yêu cầu không chỉ dừng ở việc tìm kiếm gia đình thay thế cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, mà còn phải bảo đảm gia đình ấy thực sự an toàn, ổn định và có đủ điều kiện để đồng hành cùng trẻ lâu dài.
Siết chặt điều kiện nhận nuôi con nuôi
Một trong những nội dung đáng chú ý tại dự thảo luật là việc bổ sung các trường hợp không được nhận con nuôi. Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã bổ sung quy định không cho phép nhận con nuôi đối với người từng bị xử lý vi phạm hành chính về phòng, chống bạo lực gia đình, về các hành vi xâm hại trẻ em; người từng bị kết án về một số tội liên quan trực tiếp đến hoạt động mại dâm như truyền bá văn hóa phẩm đồi trụy, chứa mại dâm, môi giới mại dâm, mua dâm người dưới 18 tuổi.
Việc bổ sung các trường hợp này nhằm tăng cường sàng lọc người nhận nuôi, hạn chế nguy cơ trẻ em phải sống trong môi trường không an toàn. Bởi điều kiện kinh tế chỉ là một yếu tố; khả năng chăm sóc, bảo vệ và bảo đảm môi trường sống lành mạnh cho trẻ cũng cần được đặt lên hàng đầu.
Đáng chú ý, đề xuất quy định độ tuổi tối đa của người nhận con nuôi không được đưa vào luật. Theo Chính phủ, hiện chưa có đủ cơ sở thực tiễn để xác định một giới hạn tuổi chung, trong khi vấn đề này vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau và chưa nhận được sự đồng thuận cao.
Thực tiễn giải quyết việc nuôi con nuôi thời gian qua cũng chưa ghi nhận vướng mắc đáng kể liên quan đến trường hợp người cao tuổi nhận trẻ em làm con nuôi. Vì vậy, cơ quan có thẩm quyền sẽ đánh giá toàn diện từng trường hợp để xác định người nhận nuôi có đáp ứng các điều kiện bảo đảm một mái ấm gia đình bền vững cho trẻ hay không.
Cách tiếp cận này cho thấy tuổi tác không phải tiêu chí duy nhất để đánh giá khả năng làm cha mẹ nuôi. Điều quan trọng là người nhận nuôi có đủ khả năng chăm sóc, bảo vệ và đồng hành cùng trẻ trong quá trình trưởng thành.
Dự thảo luật cũng bổ sung khái niệm "trẻ em không nơi nương tựa" nhằm bảo đảm cách hiểu và áp dụng thống nhất. Chỉ những trẻ em không thể hoặc không được sống trong môi trường gia đình gốc mới được xem xét giải quyết cho làm con nuôi.
Đối với trẻ em di cư, trẻ em lánh nạn, tị nạn chưa xác định được cha mẹ hoặc không có người chăm sóc, Chính phủ cho rằng nguồn gốc của các em còn phức tạp, chưa rõ ràng nên việc giải quyết cho làm con nuôi có thể không bảo đảm chặt chẽ về mặt pháp lý. Nhóm trẻ em này thuộc diện có hoàn cảnh đặc biệt và được chăm sóc bằng các hình thức chăm sóc thay thế khác theo quy định của Luật Trẻ em.










