Sắp xếp trường học: Ngày 30/8 không phải điểm kết thúc

Trao đổi với Báo điện tử Chính phủ, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh, ngày 30/8 là mốc hoàn thành việc sắp xếp các cơ sở giáo dục công lập, nhưng không phải điểm kết thúc của quá trình này.

Ông Thái Văn Tài cho biết, điều quan trọng không phải là giảm được bao nhiêu trường, mà là sau sắp xếp, học sinh được học tập tốt hơn, giáo viên có điều kiện làm tốt hơn công việc của mình và hệ thống giáo dục vận hành hiệu lực, hiệu quả hơn. 

 Không phải "cộng trừ cơ học" số lượng trường

Theo ông Thái Văn Tài, việc sắp xếp mạng lưới trường học được triển khai trong tổng thể các chủ trương về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy và đột phá phát triển giáo dục. Vì vậy, đây không phải là mục tiêu tự thân, càng không phải việc "cộng trừ cơ học" số lượng trường.

Mạng lưới cơ sở giáo dục cần được tổ chức lại phù hợp với quy mô dân số, phân bố dân cư và điều kiện thực tế của từng địa bàn, qua đó sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn, nâng cao chất lượng giáo dục và năng lực quản trị nhà trường.

Quan trọng nhất, quyền học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh phải được bảo đảm.

"Tinh gọn đầu mối nhưng không thu hẹp cơ hội học tập; sắp xếp tổ chức để dành nhiều nguồn lực hơn cho người học và cho hoạt động dạy học", ông Tài nhấn mạnh.

Đây cũng là điểm khác biệt trong cách tiếp cận hiện nay: từ yêu cầu giảm đầu mối chuyển sang tái cấu trúc mạng lưới cơ sở giáo dục, lấy người học làm trung tâm.

Quá trình triển khai, Bộ Giáo dục và Đào tạo liên tục cập nhật hướng dẫn theo tình hình thực tế. Sau Kế hoạch 1186/KH-BGDĐT ngày 26/6/2026, Bộ tiếp tục ban hành các văn bản hướng dẫn, điều chỉnh tiến độ; tổ chức hội nghị với Giám đốc các Sở Giáo dục và Đào tạo, thành lập các đoàn công tác làm việc trực tiếp với địa phương, đồng thời tiếp nhận phản ánh để xử lý những vấn đề phát sinh về tổ chức bộ máy, biên chế và nhân sự. 

Dự kiến giảm hơn 17.300 đầu mối

Theo tổng hợp của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đến thời điểm đánh giá, cả nước dự kiến giảm khoảng 46,73% đầu mối cơ sở giáo dục, tương đương khoảng 17.353 đầu mối so với ngày 1/7/2025. Trong đó, 10 địa phương dự kiến giảm trên 50%; 13 địa phương giảm từ 45% đến 50% và 10 địa phương giảm từ 35% đến dưới 45%.

Tuy nhiên, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông cho rằng không thể lấy tỷ lệ giảm đầu mối làm thước đo duy nhất. Điều đáng chú ý hơn là nhiều địa phương đã bắt đầu xây dựng phương án phù hợp với dân cư, địa bàn và nhu cầu học tập, hình thành các mô hình trường nhiều cấp học, trường chính gắn với phân hiệu, điểm trường.

Báo cáo từ 28/34 tỉnh, thành phố cho thấy sau sắp xếp dự kiến hình thành khoảng 2.254 trường phổ thông có nhiều cấp học. "Các địa phương đã từng bước chuyển từ tư duy ‘sáp nhập trường’ sang ‘tổ chức lại mạng lưới và mô hình quản trị nhà trường’", ông Tài đánh giá.

Sự chuyển đổi này đặc biệt quan trọng khi năm học mới đã cận kề. Một trường có thể có quy mô lớn hơn sau sắp xếp, nhưng nếu cách quản trị vẫn giữ nguyên như trước, nguồn lực không được điều phối tốt hơn và hoạt động dạy học bị xáo trộn thì mục tiêu của việc tổ chức lại chưa đạt được.

Theo phương án đang triển khai, mô hình trường chính, phân hiệu và điểm trường có thể giúp sử dụng giáo viên linh hoạt hơn giữa các cơ sở, nhất là với những môn còn khó bố trí đủ giáo viên như Tiếng Anh, Tin học, Nghệ thuật, Giáo dục thể chất. Phòng máy, phòng thí nghiệm, thư viện, sân bãi cũng có điều kiện được dùng chung và khai thác hiệu quả hơn.

Việc tổ chức lại còn được kỳ vọng giảm tình trạng giáo viên phải kiêm nhiệm công việc hành chính, văn thư, thư viện, thiết bị do thiếu nhân viên hỗ trợ.

Ông Tài nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của sắp xếp là: Giảm đầu mối quản lý nhưng tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực; giảm việc hành chính cho giáo viên nhưng tăng thời gian cho học sinh; và quan trọng nhất là nâng cao chất lượng, đồng thời bảo đảm công bằng trong cơ hội tiếp cận giáo dục.

Hơn 32.000 cán bộ quản lý có thể chuyển sang làm giáo viên

Một trong những bài toán lớn nhất hiện nay là bố trí đội ngũ sau sắp xếp.

Thực tế tại các địa phương đang đặt ra hàng loạt vấn đề: cơ cấu tổ chức của trường mới, vị trí việc làm, bố trí cán bộ quản lý, điều tiết giáo viên giữa nơi thừa và nơi thiếu, sắp xếp nhân viên hỗ trợ giáo dục.

Theo ước tính của Bộ Giáo dục và Đào tạo, sau sắp xếp có hơn 32.000 cán bộ quản lý có thể được bố trí sang làm giáo viên, góp phần giải quyết tình trạng thiếu giáo viên. Cùng với đó, khoảng hơn 11.000 nhân viên hành chính dôi dư cần tiếp tục được sắp xếp tại các địa phương.

"Đây không phải bài toán ‘giảm người’, mà là tái cơ cấu và sử dụng nguồn nhân lực hiệu quả hơn", ông Tài khẳng định.

Nghị quyết 37/2026/NQ-CP ngày 5/8/2026 đã tạo hành lang để bố trí cán bộ quản lý vào vị trí việc làm phù hợp. Với nhân sự hỗ trợ giáo dục, việc bố trí được thực hiện căn cứ năng lực, chuyên môn và yêu cầu thực tế.

Đối với những vấn đề phát sinh, nội dung thuộc thẩm quyền của Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục được hướng dẫn; những vấn đề liên quan đến tổ chức bộ máy, biên chế, chính sách sẽ được Bộ phối hợp với các bộ, ngành liên quan để tháo gỡ hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền, nhằm bảo đảm các địa phương hoàn thành việc sắp xếp đúng tiến độ và các cơ sở giáo dục sau tổ chức lại vận hành hiệu quả. 

Không thể áp một mô hình cho mọi địa bàn

Nếu việc giảm đầu mối đặt ra yêu cầu về hiệu quả, thì tại miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, bài toán trước hết lại là khoảng cách đến trường.

Ông Thái Văn Tài nhấn mạnh không thể áp dụng một mô hình sắp xếp giống nhau cho tất cả địa bàn. Phương án tổ chức trường học phải tính đến dân cư, địa hình, giao thông, khoảng cách đi học và điều kiện thực tế của học sinh.

Điều đó có nghĩa, tại những nơi có điều kiện đặc thù, không nhất thiết phải đưa toàn bộ học sinh về một cơ sở duy nhất. Trường chính có thể gắn với phân hiệu, điểm trường hoặc mô hình phù hợp khác để vừa nâng cao hiệu quả quản trị, vừa giữ khoảng cách đi học hợp lý.

Theo ông Tài, "Tinh gọn bộ máy nhưng không được tinh giản cơ hội học tập của trẻ em". Với những địa bàn khó khăn, nguyên tắc được đặt ra là nơi nào khó khăn hơn phải được quan tâm, hỗ trợ phù hợp hơn, không để học sinh vì điều kiện kinh tế, địa lý mà mất cơ hội đến trường.

Ngày 30/8 không phải điểm kết thúc

Theo yêu cầu của Chính phủ, việc sắp xếp các đơn vị sự nghiệp công lập trong lĩnh vực giáo dục phải hoàn thành trước ngày 30/8/2026. Trong quãng thời gian còn lại, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục theo dõi tiến độ từng địa phương, xử lý vướng mắc về đội ngũ và bảo đảm các trường sau sắp xếp vận hành ổn định.

Một yêu cầu cấp thiết khác là không để quá trình tổ chức lại ảnh hưởng đến năm học mới. Chính phủ yêu cầu các địa phương bảo đảm đủ trường, lớp, giáo viên, sách giáo khoa và thiết bị dạy học tối thiểu; đồng thời xử lý tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ, ưu tiên nhân lực trực tiếp đứng lớp.

Nhưng theo ông Thái Văn Tài, không thể coi ngày 30/8 là điểm kết thúc.

Sau khi các quyết định sắp xếp được hoàn tất, hiệu quả phải tiếp tục được đánh giá bằng những chỉ số thực chất: chất lượng giáo dục, khoảng cách đi học của học sinh, việc sử dụng đội ngũ, cơ sở vật chất, năng lực quản trị nhà trường và sự phát triển của người học.

"Mục tiêu cuối cùng không phải là chúng ta sắp xếp được bao nhiêu trường, mà là sau sắp xếp, mỗi học sinh được học tập tốt hơn, mỗi giáo viên có điều kiện làm tốt hơn công việc của mình và hệ thống giáo dục vận hành hiệu lực, hiệu quả hơn", Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông nhấn mạnh.