Sàn giao dịch carbon vận hành: Doanh nghiệp trước cơ hội gia tăng lợi thế cạnh tranh

Không chỉ tạo thêm công cụ thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, đây còn mở ra cơ hội để doanh nghiệp, đặc biệt tại TP. Hồ Chí Minh, tham gia chuỗi cung ứng xanh và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ngày 29/6, Sàn giao dịch carbon trong nước chính thức khai trương và đi vào vận hành, mở ra giai đoạn mới trong quá trình hình thành thị trường carbon tại Việt Nam.

Đây là một trong những bước đi quan trọng nhằm triển khai lộ trình phát triển thị trường carbon theo quy định của Luật Bảo vệ môi trường 2020 và cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 mà Việt Nam đưa ra tại Hội nghị COP26.

Sàn giao dịch được xây dựng trên cơ sở phối hợp giữa Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cùng Ngân hàng BIDV.

Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng Cục Biến đổi khí hậu, việc đưa sàn giao dịch vào hoạt động sẽ tạo nền tảng thống nhất cho việc đăng ký, lưu ký, giao dịch và thanh toán hạn ngạch phát thải cũng như tín chỉ carbon, qua đó thúc đẩy giảm phát thải khí nhà kính và phát triển nền kinh tế xanh.

Carbon trở thành "tấm vé" vào thị trường quốc tế

Trong bối cảnh nhiều quốc gia và khu vực như Liên minh châu Âu (EU), Australia hay Hoa Kỳ ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn môi trường đối với hàng nhập khẩu, lượng phát thải carbon đang trở thành tiêu chí quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Việc thị trường carbon trong nước được hình thành không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải mà còn tạo cơ hội chuyển các dự án giảm phát thải đạt chuẩn thành giá trị kinh tế thông qua giao dịch tín chỉ carbon.

Đối với TP. Hồ Chí Minh - trung tâm sản xuất, xuất khẩu lớn nhất cả nước - đây được xem là cơ hội để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xanh toàn cầu. Tuy nhiên, để tận dụng lợi thế này, doanh nghiệp cần đầu tư đổi mới công nghệ, quản trị phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về carbon.

Doanh nghiệp còn nhiều rào cản

Theo ông Lê Châu Hải Vũ, chuyên gia phát triển bền vững, Giám đốc Công ty tư vấn doanh nghiệp ConsulTech, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn chưa có đủ kiến thức và nguồn lực để tham gia thị trường carbon.

Ba khó khăn lớn hiện nay là thiếu dữ liệu phát thải đạt chuẩn, chi phí kiểm kê và thẩm định còn cao, trong khi hệ thống hướng dẫn kỹ thuật vẫn đang được hoàn thiện.

Nhiều doanh nghiệp vẫn hiểu chưa đầy đủ về tín chỉ carbon, cho rằng chỉ cần trồng cây hoặc tiết kiệm điện là có thể tạo tín chỉ.

Trên thực tế, để tham gia thị trường, doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống đo lường, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV), thiết lập đường cơ sở và được tổ chức độc lập xác nhận theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Chủ động chuyển đổi để không bỏ lỡ cơ hội

Bà Ngô Thị Thu Thủy, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Fujiwa, cho biết dù chưa thuộc nhóm bắt buộc tham gia thị trường carbon nhưng nhiều đối tác nước ngoài đã yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin về phát thải và chứng chỉ carbon đối với sản phẩm xuất khẩu.

Theo bà Thủy, doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư cho sản xuất xanh nhưng cần được hỗ trợ về quy trình kiểm kê khí nhà kính, lập hồ sơ và các điều kiện để tham gia thị trường carbon.

Sau 7 năm phát triển, Fujiwa đã từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất theo các tiêu chuẩn về chất lượng và môi trường nhằm đáp ứng yêu cầu của các thị trường khó tính như Australia.

Trong thời gian tới, doanh nghiệp sẽ tiếp tục đầu tư công nghệ giảm phát thải để đủ điều kiện tham gia thị trường carbon.

Các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp không nên chỉ hướng đến mục tiêu bán tín chỉ carbon mà cần xem đây là chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh lâu dài.

Trước hết, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kiểm kê khí nhà kính, tối ưu quy trình sản xuất, tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi nhiên liệu và áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn nhằm giảm phát thải gắn với hiệu quả kinh doanh.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc liên kết theo cụm ngành, hợp tác xã hoặc chuỗi giá trị sẽ giúp giảm chi phí và nâng cao khả năng triển khai các dự án carbon.

Để thị trường carbon phát triển hiệu quả, các chuyên gia kiến nghị sớm hoàn thiện hệ thống hướng dẫn kỹ thuật theo từng ngành, hỗ trợ chi phí kiểm kê khí nhà kính, phát triển đội ngũ tư vấn trong nước và mở rộng các chính sách khuyến khích như tín dụng xanh, ưu đãi đối với doanh nghiệp tiên phong chuyển đổi.

Việc Sàn giao dịch carbon chính thức đi vào hoạt động được kỳ vọng sẽ tạo động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam.

Tuy nhiên, lợi thế sẽ thuộc về những doanh nghiệp chủ động xây dựng dữ liệu phát thải minh bạch, đầu tư công nghệ sạch và sớm đáp ứng các tiêu chuẩn carbon đang ngày càng trở thành điều kiện để hàng hóa Việt Nam chinh phục thị trường quốc tế.