Rộn ràng những ngày “Hồ Sự Chà” của người Hà Nhì

Chọn ngày đẹp làm Tết

Cũng như các hộ gia đình Hà Nhì khác trong bản Gò Cứ, xã Mù Cả, huyện Mường Tè, ngày đầu tiên đón Tết, gia đình anh Vàng Tư Cà dậy từ rất sớm để mổ lợn, làm bánh dày, bánh trôi ăn Tết. Mỗi người mỗi việc, người thì đun nước, người chuẩn bị dao thớt, người thì lau lá chuối, giã bánh dày, ai cũng tất bật để chuẩn bị các thủ tục đón Tết.

Khắp bản làng rộn ràng tiếng chày giã bánh, tiếng người hò nhau mổ lơn, tiếng trẻ con nô đùa, tất cả tạo nên một không khí sôi nổi, vui tươi ngày Tết.

Năm nay, gia đình anh Cà ăn Tết to hơn mọi năm, anh chia sẻ: Hai năm trước, do tình hình dịch bệnh, kinh tế nhiều khó khăn cũng ảnh hưởng tới việc đón Tết. Năm nay thì khác, dịch bệnh đã ổn định, công việc làm ăn của gia đình cũng có nhiều thuận lợi hơn nên năm nay nhà mình mổ con lợn to hơn 60kg để ăn Tết.

Khác với dân tộc Kinh và nhiều đồng bào dân tộc trong cả nước nói chung, vùng Tây Bắc nói riêng, người Hà Nhì ở huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu ăn Tết cổ truyền sớm hơn khoảng từ 1 – 2 tháng. Tết của người Hà Nhì thường được tổ chức từ 3 đến 5 ngày tùy thuộc vào ngày đẹp, bắt đầu từ ngày Thìn không kể đầu tháng hay cuối tháng. Khi tổ chức cũng tùy thuộc vào mỗi bản, xã mà tổ chức sớm hay muộn. Việc ăn Tết vào ngày nào, thường là do các già làng, trưởng bản bàn bạc và thống nhất để áp dụng cho từng năm. Năm nay, người Hà Nhì ở xã Mù Cả, Thu Lũm, K Lăng đón Tết từ ngày 11/11 dương lịch.

Tục xem bói gan độc đáo

Thu Lũm là một trong những xã xa nhất của huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu, cách thị trấn Mường Tè gần 100km, là nơi cư trú của đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó, đồng bào Hà Nhì chiếm đa số. Toàn xã có 450 hộ đồng bào dân tộc Hà Nhì với 2350 nhân khẩu.

Ông Phùng Lòng Cà, Chủ tịch UBND xã Thu Lũm, huyện Mường Tè cho biết: Đối với người Hà Nhì, dù to hay nhỏ thì Tết vẫn phải có đủ thịt lợn, bánh dày, bánh trôi. Tất cả các nguyên liệu đã được chuẩn bị đầy đủ từ trước đó và do gia đình tự nuôi trồng, chăm sóc.

Đến với đồng bào Hà Nhì ở Mường Tè vào dịp Tết cổ truyền, ngoài việc được chứng kiến những phong tục, nghi lễ độc đáo du khách sẽ được thưởng thức bầu không khí trong lành của núi rừng Tây Bắc, hòa mình vào những làn điệu dân ca, dân vũ tươi vui, rộn ràng.

Bánh dày của người Hà Nhì được làm từ nếp nương rất dẻo và thơm. Sáng sớm ngày mồng 1 Tết, cùng với việc làm bánh trôi, bánh dày thì đồng bào dân tộc Hà Nhì ở các xã K Lăng, Thu Lũm, Mù Cả đều có chung một phong tục độc đáo là xem gan lợn để tiên đoán về mùa màng, sức khỏe của các thành viên trong gia đình.

Những người xem bói thường là người già, có kinh nghiệm và có uy tín trong bản. Từng phần của lá gan cũng nói lên những vấn đề về sức khỏe, vận mệnh và tình cảm gia đình. Khi xem gan lợn nếu lá gan dày, lành lặn, màu sắc tươi, mật lợn căng đầy thì năm đó chăn nuôi phát triển, nhà cửa êm ấm, anh em con cháu sẽ vui vẻ, thuận hòa.

Nơi tụ hội của sắc màu văn hóa vùng Tây Bắc

Những ngày Hồ Sự Chà, người Hà Nhì sẽ cùng nhau chơi Tết và khoác lên mình những bộ váy, áo đẹp nhất tới nhà nhau chúc nhau năm mới và có lẽ những người vui nhất vẫn là những đứa trẻ khi được nhận lì xì từ người lớn.

Tết không chỉ là dịp để thờ cúng tổ tiên, vui chơi mà còn là dịp để con trai, con gái tìm hiểu nhau, kết duyên vợ chồng.

Theo chia sẻ của ông Chư Khù Chuy, bản Thu Lũm, xã Thu Lũm, huyện Mường Tè, trong dịp Tết cổ truyền của người Hà nhì không thể thiếu được các làn điệu dân ca, dân vũ. Người Hà Nhì sẽ tổ chức biểu diễn văn nghệ, chơi các trò chơi dân gian. Những tiết mục văn nghệ độc đáo như múa xòe, múa nón để mô phỏng các động tác điển hình trong lao động, sản xuất và trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày... đã trở thành nét văn hóa đặc sắc ở khu vực miền núi Tây Bắc.

Thời gian qua, cấp ủy, chính quyền các cấp huyện Mường Tè luôn quan tâm góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa Tết cổ truyền của người dân tộc Hà Nhì. Cùng với đó, đời sống của người dân ngày càng phát triển, giao thông đi lại thuận tiện, nhà cửa được xây dựng khang trang, đây cũng là điểu kiện thuận lợi để người người Hà Nhì duy trì tục ăn Tết cổ truyền, giữ gìn bản sắc văn hóa riêng của dân tộc mình. Sự đồng lòng, đồng thuận cùng nhau gìn giữ bản sắc văn hóa của người dân sẽ góp phần tô thêm bức tranh văn hóa các dân tộc, góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc Hà Nhì nói riêng, của đồng bào các dân tộc trên cả nước nói chung.