Rào cản lớn nhất khiến thanh niên chưa mạnh dạn đổi mới sáng tạo?
Rào cản lớn nhất khiến thanh niên chưa mạnh dạn đổi mới sáng tạo thường không nằm ở một yếu tố duy nhất, mà là sự kết hợp của nhiều “nút thắt” tâm lý, kỹ năng và môi trường.
Theo Ban Bí thư Trung ương Đoàn, dù thanh niên là lực lượng xung kích, nhưng Đoàn cũng thẳng thắn chỉ ra những rào cản nội tại và khách quan.
Đầu tiên, rào cản về tư duy và nhận thức (Cốt lõi). Đây được xem là rào cản lớn nhất.
Theo các văn bản của Đoàn, nhiều thanh niên vẫn còn tâm lý ngại thay đổi như thói quen làm việc theo lối mòn, ngại tiếp cận cái mới hoặc sợ thất bại khiến thanh niên không dám bứt phá; Nhận thức chưa đầy đủ: Một bộ phận thanh niên, và thậm chí là cán bộ Đoàn, chưa hiểu rõ tầm quan trọng của chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, coi đó là việc của các chuyên gia hay nhà khoa học chứ không phải của mình; Thiếu tinh thần tự học: Trong kỷ nguyên số, việc cập nhật kiến thức diễn ra hàng giờ, nhưng sự thụ động trong việc tự trang bị kỹ năng số là một "lực cản" lớn.
Tiếp theo, thiếu hụt kỹ năng và năng lực số, mặc dù sử dụng mạng xã hội rất nhiều, nhưng "năng lực số" thực sự của thanh niên còn hạn chế như không kiến thức nền tảng về công nghệ: Thiếu các kỹ năng chuyên sâu về dữ liệu, AI, hoặc kỹ năng bảo đảm an toàn thông tin trên không gian mạng; Kỹ năng mềm hỗ trợ sáng tạo yếu: Khả năng làm việc nhóm, tư duy phản biện và kỹ năng quản lý dự án đổi mới sáng tạo còn yếu, dẫn đến việc các ý tưởng hay khó trở thành sản phẩm thực tế.
Bên cạnh đó, thiếu cơ chế, chính sách và môi trường hỗ trợ. Đoàn Thanh niên nhận định rằng hệ sinh thái hỗ trợ sáng tạo hiện nay vẫn còn những "nút thắt" như khó khăn về nguồn lực: Thanh niên thường thiếu vốn, thiếu trang thiết bị và không gian để thực hiện các thử nghiệm sáng tạo; Cơ chế bảo vệ chưa mạnh: Các quy định về sở hữu trí tuệ, bảo hộ ý tưởng sáng tạo còn phức tạp, khiến thanh niên e ngại bị "đánh cắp" ý tưởng khi công khai; Môi trường thử nghiệm (Sandbox) còn hạn chế: Chưa có nhiều cơ chế cho phép thanh niên được sai và được thử nghiệm những mô hình hoàn toàn mới trong thực tế.
Ngoài ra, khoảng cách về tiếp cận công nghệ và thông tin. Sự chênh lệch vùng miền: Thanh niên ở nông thôn, vùng sâu vùng xa gặp rào cản lớn về hạ tầng số (internet, thiết bị) so với thanh niên thành thị, dẫn đến sự bất bình đẳng trong cơ hội đổi mới sáng tạo; Thiếu mạng lưới kết nối: Thanh niên có ý tưởng nhưng lại thiếu sự kết nối với các chuyên gia, cố vấn (mentors) và các doanh nghiệp có khả năng đầu tư.
Cuối cùng, áp lực từ định kiến xã hội và gia đình. Nhiều bạn trẻ vẫn chịu áp lực phải chọn những công việc "ổn định" thay vì dấn thân vào con đường khởi nghiệp đổi mới sáng tạo đầy rủi ro.
Sự thiếu ủng hộ từ gia đình và cộng đồng đối với những ý tưởng "khác biệt" thường làm thui chột tinh thần sáng tạo ngay từ đầu.
Để phá bỏ những rào cản này, Đoàn Thanh niên đang tập trung vào các đề án như Đề án 1314 (Phát hiện, bồi dưỡng tài năng trẻ) và Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết 57 với trọng tâm là: Đột phá về tư duy - Nâng cao năng lực số - Xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ thực chất.
