Quy định phân cấp thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành tài chính

Kiểm tra chuyên ngành là việc xem xét, đánh giá, xử lý của cơ quan, người có thẩm quyền đối với việc chấp hành pháp luật chuyên ngành của cơ quan, tổ chức, cá nhân (gọi là tổ chức, cá nhân) thuộc phạm vi quản lý nhà nước theo ngành, lĩnh vực.

Hoạt động kiểm tra chuyên ngành nhằm chấn chỉnh và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật chuyên ngành; phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và áp dụng hoặc kiến nghị cơ quan, người có thẩm quyền áp dụng biện pháp theo quy định của pháp luật để xử lý kịp thời hành vi vi phạm; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Qua kiểm tra chuyên ngành, yêu cầu hoặc đề nghị cơ quan thanh tra có thẩm quyền tiến hành thanh tra khi cần thiết; nếu có dấu hiệu tội phạm thì kiến nghị khởi tố và chuyển hồ sơ vụ việc, tài liệu có liên quan đến cơ quan điều tra để xem xét, quyết định việc khởi tố vụ án hình sự theo quy định của pháp luật.

Về thẩm quyền, Bộ trưởng Bộ Tài chính có quyền kiểm tra chuyên ngành đối với các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của Bộ. Thủ trưởng các đơn vị thuộc Bộ, Chi cục trưởng và người đứng đầu các đơn vị tương đương được thực hiện kiểm tra đối với tổ chức, cá nhân trong phạm vi được phân cấp hoặc theo phân công của Bộ trưởng.

Trường hợp nội dung kiểm tra liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau, Bộ trưởng sẽ phân công người đứng đầu một đơn vị thuộc Bộ làm Trưởng đoàn kiểm tra.

Thông tư quy định cụ thể việc phân cấp thẩm quyền và nội dung kiểm tra chuyên ngành trong nhiều lĩnh vực như hải quan; dự trữ quốc gia; quản lý, sử dụng tài sản công; kế toán, kiểm toán; kinh tế tư nhân và kinh tế tập thể; kinh doanh bảo hiểm; đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, đầu tư của Việt Nam ra nước ngoài, xúc tiến đầu tư, quản lý khu công nghiệp và khu kinh tế; viện trợ nước ngoài cho Việt Nam; đấu thầu và đầu tư theo phương thức đối tác công tư; thống kê; ngân sách nhà nước; chứng khoán và thị trường chứng khoán; bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế.

Đối với lĩnh vực hải quan, Cục trưởng Cục Hải quan có thẩm quyền ban hành kế hoạch kiểm tra chuyên đề của Cục Hải quan và thực hiện kiểm tra chuyên ngành theo quy định tại Nghị định số 217/2025/NĐ-CP. Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực thực hiện kiểm tra trong phạm vi địa bàn được giao quản lý theo kế hoạch đã được Cục trưởng Cục Hải quan phê duyệt.

Nội dung kiểm tra tập trung vào việc chấp hành pháp luật về hải quan đối với các trường hợp có dấu hiệu vi phạm ngoài phạm vi kiểm tra sau thông quan theo Luật Hải quan. Riêng hoạt động kiểm tra thuế và kiểm tra hải quan đã được quy định tại pháp luật về hải quan và quản lý thuế thì thực hiện theo các quy định chuyên ngành hiện hành.

Trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán có thẩm quyền thực hiện kiểm tra chuyên ngành. Nội dung kiểm tra là việc chấp hành các quy định của pháp luật về kế toán và các quy định pháp luật có liên quan.

Đối với lĩnh vực kinh tế tư nhân và kinh tế tập thể, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể có thẩm quyền kiểm tra chuyên ngành. Nội dung kiểm tra tập trung vào việc chấp hành các quy định của pháp luật về doanh nghiệp, hợp tác xã, phát triển kinh tế tư nhân và các quy định pháp luật liên quan.

Trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, Cục trưởng Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm thực hiện kiểm tra chuyên ngành đối với việc chấp hành pháp luật về kinh doanh bảo hiểm và các quy định có liên quan.

Đối với lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước có thẩm quyền ban hành kế hoạch kiểm tra chuyên đề của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và tổ chức thực hiện kiểm tra chuyên ngành theo quy định tại Nghị định số 217/2025/NĐ-CP. Nội dung kiểm tra là việc chấp hành pháp luật về chứng khoán và thị trường chứng khoán cùng các quy định pháp luật có liên quan.

Riêng lĩnh vực bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm y tế, Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam có thẩm quyền ban hành kế hoạch kiểm tra chuyên đề theo quy định của Thông tư số 126/2025/TT-BTC về quy trình kiểm tra đối với các lĩnh vực này thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.