Quốc hội thảo luận về dự án Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng (sửa đổi)

Dẫn nguồn thông tin từ Cổng thông tin Điện tử Quốc hội, thảo luận tại hội trường các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật, đồng thời đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về chuẩn bị nguồn, tuyển chọn, đào tạo, thu và hoàn trả chi phí.

Đồng thời, làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ quan quản lý, tăng cường hậu kiểm, khai thác dữ liệu để cảnh báo sớm rủi ro, qua đó bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Tăng cường trách nhiệm quản lý, hỗ trợ người lao động khi làm việc ở nước ngoài

Thảo luận tại phiên họp, Đại biểu Đào Chí Nghĩa đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ phân tích, theo Khoản 4, điều 18 dự thảo Luật quy định giao UBND cấp xã theo dõi, giám sát hoạt động tuyển chọn lao động, Đại biểu cho rằng, quy định này chưa thật sự phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hiện nay, bởi cấp xã không có lực lượng theo dõi, giám sát và cũng không đủ thông tin để kiểm tra các hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.

Để vừa phù hợp với năng lực của cấp xã, vừa xác định rõ trách nhiệm, đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị chuyển từ cơ chế “theo dõi, giám sát” sang cơ chế “tiếp nhận thông tin, phối hợp xác minh và chuyển xử lý”.

Theo đó, điều chỉnh thành quy định: giao UBND cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận thông tin tuyển chọn lao động trên địa bàn; phối hợp xác minh ban đầu; trường hợp phát hiện dấu hiệu thu tiền trái quy định, tuyển dụng trái phép hoặc có dấu hiệu lừa đảo thì chuyển ngay hồ sơ, thông tin đến cơ quan chuyên môn cấp tỉnh để xử lý.

Về quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp dịch vụ trong hỗ trợ pháp lý cho người lao động tại điểm e khoản 2 Điều 26, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng quy định chỉ tư vấn và hỗ trợ người lao động tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý khi bị lạm dụng, bạo lực hoặc phân biệt đối xử là chưa đầy đủ.

Lý giải cho quan điểm trên, đại biểu Trần Thị Diệu Thúy cho biết trong thời gian làm việc ở nước ngoài, người lao động có thể cần hỗ trợ pháp lý trong nhiều trường hợp khác như: bị nợ lương, bị giữ giấy tờ, bị đơn phương chấm dứt hợp đồng, xảy ra tai nạn lao động hoặc phát sinh tranh chấp về quyền lợi theo hợp đồng. Đây là những trường hợp ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi nhưng không thuộc diện "lạm dụng hay bạo lực".

Do đó, đại biểu đề nghị sửa quy định theo hướng: Doanh nghiệp có trách nhiệm tư vấn pháp luật và hỗ trợ người lao động tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý khi quyền, lợi ích hợp pháp của họ bị xâm phạm hoặc khi phát sinh tranh chấp cần hỗ trợ pháp lý.

Đề nghị luật hóa trách nhiệm hoàn trả chi phí, bảo vệ người lao động

Cũng tại phiên họp, Đại biểu Dương Mạc Kiên, đoàn ĐBQH tỉnh Cao Bằng cho biết, tại phiên họp tổ, nhiều đại biểu đã đề nghị luật hóa nguyên tắc hoàn trả tiền cho người lao động khi không được tuyển chọn hoặc không xuất cảnh được mà không phải do lỗi của người lao động, kèm theo thời hạn hoàn trả cụ thể.

Tuy nhiên báo cáo giải trình, tiếp thu lại chưa thỏa đáng về vấn đề quyền được trả lại tiền của người lao động ở giai đoạn chuẩn bị nguồn này.

Do đó đại biểu đề nghị bổ sung ngay tại Khoản 2 Điều 18 của dự thảo nguyên tắc: Người lao động được hoàn trả toàn bộ các khoản tiền đã nộp trong thời gian do luật định (có thể là 30 ngày) khi không được bên nước ngoài tuyển chọn, không xuất cảnh được hoặc chương trình chấm dứt mà không do lỗi của người lao động. Hồ sơ, chứng từ, phương thức thanh toán giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đồng tình việc bỏ cơ chế chấp thuận trước chuyển sang thông báo tại Điều 18 dự thảo Luật, tuy nhiên đại biểu Nguyễn Vũ Trung đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị quán triệt nguyên tắc: giảm tiền kiểm cho doanh nghiệp phải đi cùng với tăng minh bạch và bảo vệ người lao động.

Đại biểu cũng nhận thấy dự thảo Luật đã có một bước tiến khi quy định chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ sau khi người lao động được phía nước ngoài tuyển chọn.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn ngay trong luật 03 nguyên tắc: không thu tiền tuyển dụng; không thể hiện thành tiền giữ chỗ hoặc đặt cọc; mọi khoản thu phải công khai, có chứng từ.

“Nếu không đưa được người lao động đi theo cam kết thì phải hoàn trả các khoản chi phí trong thời hạn cụ thể. Điều này rất quan trọng vì người chịu rủi ro lớn nhất thường không phải là doanh nghiệp mà chính là người lao động và gia đình của họ”, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh.

Giải trình tại Hội trường, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết cơ sở dữ liệu về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài đã được xây dựng và đưa vào khai thác từ năm 2015, hiện đang tiếp tục được nâng cấp. Hành lang pháp lý đã được thiết lập tại Thông tư số 20/2021/TT-BLĐTBXH (ban hành ngày 15/12/2021).

Thống kê mỗi năm có trên 80.000 lượt thủ tục hành chính được thực hiện trên hệ thống này. Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cũng cho biết nhiệm vụ tiếp theo là ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tổng hợp phân tích dữ liệu đảm bảo "đúng, đủ, sạch, sống", thống nhất dùng chung; Kinh phí vận hành hàng năm được cấp trong ngân sách của Bộ.

Về trách nhiệm quản lý nhà nước, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải nhấn mạnh đây là mối quan tâm lớn của các đại biểu Quốc hội và thành viên Chính phủ. Cơ chế phối hợp để phòng ngừa rủi ro, bảo vệ quyền lợi của người lao động là rất quan trọng, không chỉ khi họ ở nước ngoài mà ngay từ khi tư vấn trong nước.

Về trách nhiệm của địa phương, dự thảo luật sửa đổi lần này đã phân quyền cho Ủy ban nhân dân cấp xã nhiệm vụ tiếp nhận, giám sát công tác chuẩn bị nguồn trên địa bàn, đồng thời giao nhiệm vụ xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực này.

Dự thảo luật cũng bổ sung quy định doanh nghiệp phải có người đại diện ở nước ngoài để kịp thời hỗ trợ, giải quyết các vấn đề phát sinh cho người lao động.

Tiếp thu các ý kiến đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết Cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Văn hóa và Xã hội, Ủy ban Pháp luật và Ủy ban Tư pháp của Quốc hội để tổng hợp, hoàn thiện dự thảo luật trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, qua thảo luận, các đại biểu Quốc hội cơ bản nhất trí với nhiều nội dung lớn của dự thảo Luật và đã đóng góp nhiều ý kiến thẳng thắn, trách nhiệm, tập trung vào những vấn đề trọng tâm.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ tổng hợp đầy đủ ý kiến của đại biểu Quốc hội cả ở tổ và hội trường để gửi Chính phủ.

Đồng thời, đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Nội vụ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ, thấu đáo các ý kiến của các đại biểu Quốc hội; tập trung làm rõ, xử lý các vấn đề còn có ý kiến khác nhau, bảo đảm dự án luật sau chỉnh lý chặt chẽ, thống nhất, khả thi và đáp ứng yêu cầu của thực tiễn.