Quốc hội nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi)

Tạo cơ sở pháp lý cho việc nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, việc sửa đổi toàn diện Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 02 cấp hiện nay; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; bảo đảm sự đồng bộ, tính thống nhất trong hệ thống pháp luật và khắc phục những hạn chế, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo Luật gồm 5 chương, 39 điều với các nội dung cơ bản như sau:

Về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phổ biến, giáo dục pháp luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan đề xuất ký kết điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, cơ quan của Quốc hội, cơ quan báo chí; quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND các cấp trong lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; bổ sung trách nhiệm của một số tổ chức, cá nhân như: tổ chức cung cấp dịch vụ pháp lý, dịch vụ có liên quan đến pháp lý, cơ quan thi hành án hình sự, người sử dụng lao động, luật sư, luật gia...

Đồng thời, kế thừa và hoàn thiện quy định về trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, Kiểm toán nhà nước, chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể… nhằm xác định rõ trách nhiệm và huy động hệ thống chính trị tham gia vào công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, dự thảo Luật kế thừa quy định Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở Trung ương và cấp tỉnh; giao người đứng đầu bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan, tổ chức ở trung ương và Chủ tịch UBND cấp xã quyết định việc thành lập Hội đồng của bộ, cơ quan, tổ chức và cấp xã khi cần thiết để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, tạo cơ sở pháp lý cho việc nâng cao hiệu quả công tác phổ biến, giáo dục pháp luật.

Liên quan đến đối tượng đặc thù, kế thừa và điều chỉnh các nhóm đặc thù trong Luật hiện hành cho phù hợp với thực tiễn; đồng thời, bổ sung một số đối tượng đặc thù là: Người thuộc hộ nghèo, người thuộc hộ cận nghèo; người cao tuổi; người bị phạt cải tạo không giam giữ; người chấp hành xong hình phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng.

Đối với người lao động, dự thảo Luật kế thừa, có điều chỉnh cho phù hợp thực tế, ưu tiên cho người lao động trong khu công nghiệp, khu chế xuất, người lao động có mức lương bằng mức lương tối thiểu vùng; quy định rõ hơn các chính sách, trách nhiệm trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho các đối tượng đặc thù. Đồng thời, quy định việc ưu tiên nguồn lực tương xứng cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho đối tượng đặc thù để thể chế hóa chủ trương trong Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Về giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân, dự thảo Luật hoàn thiện quy định về giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục của hệ thống giáo dục quốc dân, trong đó đã quy định rõ các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm đưa nội dung trang bị kiến thức pháp luật có liên quan đến ngành, nghề đào tạo để tổ chức giảng dạy.

Liên quan đến truyền thông chính sách và các phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật hiện đại, chuyển đổi số, dự thảo Luật bổ sung các quy định về mục đích, nội dung, hình thức, trách nhiệm truyền thông chính sách và quy định các phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật mới gắn với ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo để tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật.

Ngoài ra, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, dự thảo Luật quy định về báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật theo hướng bảo đảm thuận tiện trong việc lựa chọn, tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật; bổ sung quy định về bồi dưỡng pháp luật cho công chức, viên chức để thể chế hóa chủ trương của Đảng tại Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.

Đề nghị cân nhắc quy định rõ hơn nguyên tắc, yêu cầu đối với hoạt động truyền thông chính sách

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu nêu rõ, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng Luật; cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung của các dự án luật. Nội dung của dự án luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất với hệ thống pháp luật, tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan và đã có các quy định thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính.

Bên cạnh đó, đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục rà soát các nội dung nêu trong Báo cáo thẩm tra đầy đủ để nghiên cứu chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm quán triệt sâu sắc hơn nữa quan điểm về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của dự thảo Luật với hệ thống pháp luật; tiếp tục rà soát về nguồn tài chính, nguồn nhân lực để bảo đảm quá trình tổ chức thi hành Luật khả thi, hiệu quả.

Về một số nội dung của dự thảo Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Cơ quan trình đã nghiêm túc tiếp thu nhiều ý kiến thẩm tra và Kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội để hoàn thiện Hồ sơ dự án Luật và trình Quốc hội. UBPLTP cơ bản tán thành với nhiều nội dung của dự thảo Luật.

Về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật (Điều 7), nhiều ý kiến trong UBPLTP đề nghị quy định khoản 4 Điều này theo hướng Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã có thể quyết định thành lập Hội đồng theo “quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh” thay cho quy định theo “hướng dẫn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh” như trong dự thảo Luật để tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, minh bạch trong việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL ở cấp xã, phù hợp quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL). Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị quy định “cứng” việc thành lập Hội đồng này ở cấp xã do đây là cấp chính quyền gần dân nhất và cấp xã sau sắp xếp có quy mô lớn.

Liên quan đến đối tượng đặc thù (Điều 16), đa số ý kiến trong UBPLTP nhất trí với quy định về đối tượng đặc thù như của dự thảo Luật. Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị cần tiếp tục làm rõ hơn tiêu chí, nguyên tắc xác định thế nào là “khó khăn, hạn chế trong tiếp cận pháp luật” để làm căn cứ giao Chính phủ quy định chi tiết nhóm đối tượng đặc thù này, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong tổ chức thực hiện. Đồng thời, trong Luật chỉ quy định về tiêu chí, nguyên tắc xác định đối tượng đặc thù và giao Chính phủ xác định cụ thể các đối tượng đặc thù để bảo đảm kịp thời, phù hợp với yêu cầu thực tế.

Về truyền thông chính sách (Mục 4 Chương II), đề nghị cân nhắc quy định rõ hơn nguyên tắc, yêu cầu đối với hoạt động truyền thông chính sách để tránh tác động của dư luận đến quá trình xem xét, quyết định của cơ quan phê duyệt chính sách hoặc cơ quan ban hành VBQPPL, đồng thời quy định rõ hơn về truyền thông chính sách, bảo đảm không trùng lặp với việc lấy ý kiến đối với các dự án, dự thảo văn bản trong quá trình xây dựng pháp luật, tránh lãng phí nguồn lực.