Quảng Ninh mở không gian phát triển, kiến tạo động lực tăng trưởng mới

Nhưng vị thế mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn: Tổ chức lại các nguồn lực, tạo sức mạnh cộng hưởng giữa đô thị, biển đảo, cửa khẩu, công nghiệp và di sản; đồng thời đổi mới quản trị để tăng trưởng thực sự chuyển hóa thành chất lượng sống của người dân.

Từ lợi thế riêng lẻ đến sức mạnh của một không gian liên kết

Ngày 1/9/2026 đánh dấu một cột mốc mới trong hành trình phát triển của Quảng Ninh khi Nghị quyết số 36/2026/QH16 của Quốc hội về thành lập thành phố Quảng Ninh chính thức có hiệu lực.

Dấu mốc này đến sau một chặng đường dài chuyển đổi mô hình phát triển. Từ địa phương có nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào khai thác tài nguyên, Quảng Ninh từng bước hình thành cơ cấu kinh tế đa dạng hơn, phát triển mạnh dịch vụ, du lịch, công nghiệp chế biến, chế tạo, kinh tế biển, thương mại biên giới; đồng thời đầu tư tương đối đồng bộ hệ thống hạ tầng giao thông và đô thị.

Bởi vậy, việc trở thành thành phố không chỉ là thay đổi về tên gọi hay vị thế hành chính. Điều quan trọng hơn là mở ra điều kiện để tổ chức lại không gian phát triển, kết nối những nguồn lực vốn phân bố trên một địa bàn rộng thành một chỉnh thể có khả năng bổ trợ và tạo động lực cho nhau.

Theo định hướng trong các quy hoạch chiến lược, không gian thành phố Quảng Ninh được tổ chức theo mô hình đa cực, đa trung tâm, tích hợp đô thị, biển, đảo, biên giới và di sản; đồng thời hình thành các hành lang, phân vùng và trung tâm động lực có tính liên kết cao.

Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075 cũng định hình mô hình đô thị biển - biên giới - di sản, hướng tới phát triển hiện đại, thông minh, xanh và bền vững.

Điều này đặt ra một cách tiếp cận khác so với tư duy khai thác từng lợi thế riêng lẻ. Biển không chỉ gắn với du lịch mà còn phải được đặt trong mối liên hệ với cảng biển, logistics, đô thị và dịch vụ.

Khu vực cửa khẩu không chỉ phục vụ giao thương hàng hóa mà còn là không gian của kinh tế đối ngoại, logistics và hội nhập quốc tế. Di sản không chỉ là tài sản cần bảo tồn mà có thể trở thành nguồn lực cho du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản.

Tương tự, các khu công nghiệp muốn tạo ra giá trị cao hơn phải được kết nối với hệ thống cảng biển, giao thông, logistics, năng lượng và nguồn nhân lực. Đô thị phát triển không chỉ được đánh giá bằng quy mô xây dựng mà phải gắn với chất lượng môi trường sống và khả năng cung cấp dịch vụ cho người dân.

Trong cấu trúc đó, mỗi khu vực có thể đảm nhiệm một vai trò khác nhau nhưng không phát triển biệt lập. Hạ Long tiếp tục phát huy vai trò đô thị trung tâm, đầu mối dịch vụ và du lịch.

Móng Cái có lợi thế trở thành cực thương mại biên giới, logistics và kinh tế đối ngoại. Vân Đồn mở rộng dư địa cho kinh tế biển, hàng không, du lịch và dịch vụ. Quảng Yên phát huy thế mạnh công nghiệp, cảng biển và logistics.

Trong khi đó, không gian Yên Tử - Hạ Long tạo điều kiện phát triển sâu hơn các giá trị từ di sản, văn hóa và du lịch.

Nếu được kết nối hiệu quả, giá trị tạo ra sẽ không đơn thuần là phép cộng của từng khu vực.

Một cảng biển được kết nối với cao tốc, đường sắt và mạng lưới logistics sẽ tạo ra năng lực lớn hơn bản thân cảng biển. Một sân bay khi kết nối hiệu quả với đô thị, du lịch, thương mại và dịch vụ có thể tạo thành cửa ngõ thu hút dòng khách và dòng vốn mới.

Tương tự, một di sản nếu chỉ phục vụ tham quan sẽ có giới hạn về giá trị kinh tế. Nhưng khi được kết nối với sản phẩm du lịch, văn hóa, ẩm thực, nghỉ dưỡng và các ngành công nghiệp sáng tạo, nguồn lực từ di sản có thể được mở rộng theo hướng bền vững hơn.

Đó cũng là dư địa để Quảng Ninh định hình những động lực tăng trưởng mới. Bên cạnh các ngành kinh tế đã tạo dựng nền tảng, những lĩnh vực như kinh tế biển, logistics, kinh tế cửa khẩu, du lịch chất lượng cao, công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa đang có thêm điều kiện phát triển trong một cấu trúc liên kết chặt chẽ hơn.

Sự chuyển đổi này có ý nghĩa quan trọng đối với một địa phương từng dựa nhiều vào tài nguyên khoáng sản.

Nếu trước đây tăng trưởng được thúc đẩy mạnh bởi khai thác những lợi thế có sẵn, thì giai đoạn mới đòi hỏi Quảng Ninh phải chủ động kiến tạo lợi thế thông qua hạ tầng, công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, môi trường đầu tư và khả năng liên kết các nguồn lực.

Vì thế, “không gian mới” chỉ thực sự tạo ra “động lực mới” khi các cực phát triển được kết nối, phân vai và hỗ trợ lẫn nhau. Đây vừa là cơ hội, vừa là bài toán lớn đối với thành phố Quảng Ninh trong chặng đường tiếp theo.

Vị thế mới đặt ra yêu cầu mới về quản trị và chất lượng sống

Không gian phát triển lớn hơn không đồng nghĩa một cách tự động với nền kinh tế mạnh hơn.

Cùng với việc khai thác các dư địa mới, thành phố Quảng Ninh phải đối diện yêu cầu nâng năng lực quản trị tương xứng với quy mô, tính đa dạng và mức độ phức tạp của một đô thị có cả biển đảo, miền núi, biên giới, khu công nghiệp, đô thị trung tâm và các vùng di sản.

Đây có thể xem là một trong những thách thức quan trọng của giai đoạn phát triển mới. Sự khác biệt về điều kiện kinh tế - xã hội giữa khu vực đô thị với miền núi, biên giới, hải đảo đòi hỏi cách thức phân bổ nguồn lực phù hợp hơn.

Phát triển nhanh nhưng nếu khoảng cách tiếp cận giáo dục, y tế, hạ tầng, việc làm và các dịch vụ thiết yếu giữa các địa bàn còn lớn thì thành quả tăng trưởng chưa thể được coi là trọn vẹn.

Bởi vậy, cùng với những chỉ tiêu về quy mô kinh tế, đầu tư hay tốc độ tăng trưởng, một thước đo ngày càng quan trọng là người dân được hưởng lợi như thế nào từ quá trình phát triển.

Một nền kinh tế có sức cạnh tranh phải tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập. Một đô thị hiện đại cần đi cùng trường học, cơ sở y tế có chất lượng, hệ thống giao thông thuận tiện, nhà ở phù hợp, không gian công cộng, cây xanh, các thiết chế văn hóa, thể thao và môi trường sống an toàn.

Theo định hướng phát triển, giáo dục, y tế, nhà ở, việc làm và an sinh xã hội được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển thay vì chỉ là những chính sách giải quyết hệ quả sau tăng trưởng.

Điều này càng có ý nghĩa trong một không gian rộng và đa dạng như Quảng Ninh.

Người dân tại miền núi, biên giới hay hải đảo cần có cơ hội tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và hưởng thành quả phát triển ngày càng gần hơn với khu vực đô thị.

Để đạt mục tiêu đó, đầu tư hạ tầng phải đi cùng nâng chất lượng dịch vụ công và tăng khả năng kết nối giữa các địa bàn.

Một yêu cầu khác là đổi mới phương thức vận hành của chính quyền. Quản trị một thành phố có quy mô lớn không thể chỉ dựa vào việc mở rộng bộ máy hay áp dụng cách quản lý truyền thống trên một địa bàn rộng hơn.

Cải cách hành chính, phân cấp, phân quyền và chuyển đổi số phải hướng đến mục tiêu cuối cùng là nâng hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và khả năng điều hành phát triển.

Theo đó, chuyển đổi số không chỉ dừng lại ở số hóa hồ sơ, thủ tục; cải cách hành chính cũng không đơn thuần là rút ngắn thêm một vài bước xử lý.

Giá trị thực chất phải được thể hiện ở việc giảm thời gian, chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và người dân; nâng tốc độ xử lý công việc; tăng tính minh bạch và từng bước đưa dữ liệu trở thành nền tảng của quá trình ra quyết định.

Quảng Ninh đã có nhiều năm tích lũy kinh nghiệm về cải cách hành chính, xây dựng chính quyền điện tử, cải thiện môi trường đầu tư và huy động nguồn lực xã hội cho phát triển hạ tầng.

Vị thế mới đặt ra yêu cầu đưa những kinh nghiệm đó lên một cấp độ cao hơn, hướng tới quản trị số, quản trị dựa trên dữ liệu và nâng khả năng dự báo, phản ứng chính sách.

Đặc biệt, khi thành phố hướng đến các lĩnh vực mới như kinh tế số, công nghệ cao, công nghiệp văn hóa hay kinh tế xanh, chất lượng quản trị có thể trở thành một lợi thế cạnh tranh không kém hạ tầng.

Nhà đầu tư không chỉ nhìn vào quỹ đất, đường cao tốc hay cảng biển, mà còn quan tâm đến thời gian thực hiện thủ tục, tính ổn định của chính sách, chất lượng nguồn nhân lực và khả năng phối hợp của bộ máy quản lý.

Người dân cũng không chỉ quan tâm đến quy mô các công trình mà còn nhìn vào chất lượng trường học, bệnh viện, môi trường, giao thông và sự thuận tiện khi sử dụng dịch vụ công.

Vì vậy, thách thức lớn của Quảng Ninh trong giai đoạn mới không nằm ở việc xác lập thêm những mục tiêu lớn, mà là khả năng chuyển mục tiêu thành kết quả cụ thể.

Sau hơn 60 năm xây dựng và hơn 40 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Quảng Ninh đã tạo dựng được nền tảng đáng kể về hạ tầng, kinh tế, đô thị và năng lực thu hút nguồn lực. Dấu mốc trở thành thành phố mở ra một chương phát triển mới nhưng đồng thời nâng “ngưỡng” yêu cầu đối với chính địa phương.

Đó là chuyển từ phát triển theo địa giới sang tổ chức phát triển theo không gian; từ khai thác lợi thế sẵn có sang chủ động kiến tạo lợi thế; từ theo đuổi tăng trưởng đơn thuần sang nâng cao chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh.

Xa hơn, mục tiêu không chỉ là xây dựng một thành phố có quy mô kinh tế lớn mà là một đô thị hiện đại, xanh, thông minh, giàu bản sắc, có khả năng cạnh tranh và hội nhập quốc tế, đồng thời bảo đảm người dân ở các khu vực khác nhau đều có cơ hội thụ hưởng thành quả phát triển.

Ngày 1/9/2026 mở đầu cho vị thế mới của thành phố Quảng Ninh. Nhưng vị thế ấy sẽ được khẳng định không chỉ bởi một danh xưng hay quy mô không gian hành chính, mà bằng năng lực kết nối các nguồn lực, sức sáng tạo của cộng đồng doanh nghiệp, chất lượng quản trị và những thay đổi cụ thể trong đời sống người dân.

Bởi vậy, bài toán của Quảng Ninh sau dấu mốc trở thành thành phố là biến không gian lớn hơn thành dư địa phát triển lớn hơn, vị thế mới thành năng lực cạnh tranh mới và tăng trưởng kinh tế thành chất lượng sống ngày càng tốt hơn. Đó cũng là nền tảng để thành phố hiện thực hóa mục tiêu trở thành một cực tăng trưởng quan trọng, có sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.