Quảng Ninh: Kỳ lạ nghề "vãi tiền" xuống biển thu bạc triệu

Nhận định "90% người dân ăn gạo bẩn" có cơ sở không?

Tiêm vắc xin "chui" cho người dân, nữ hộ sinh bị phạt 30 triệu đồng

Người dân vui sướng vì tìm được tro cốt người nhà ở chùa Kỳ Quang 2

Từ hôm nay 9/9, Chùa Kỳ Quang 2 mở cửa hầm cốt để người dân đối chứng di ảnh

Theo tích xưa, trai ngọc ở đây nhiều tới nỗi đêm khi tàu bè đi qua đây, trai ngọc toả sáng một vùng biển trời. Cái tên Ngọc Vừng có từ đó.

Thế nhưng theo những lão ngư, nghề nuôi trai ngọc đã thất truyền từ lâu.

Ngày nay người dân xã đảo cũng đang nuôi loài hải sản…được ví có giá trị ngang ngọc trai.

Nghề "vãi tiền”…xuống biển

Đến xã đảo Ngọc Vừng cuối hè đầu thu đón chúng tôi bằng không khí mát lành, yên bình của một xã đảo tươi đẹp.

Từ xa xã đảo ngát một màu xanh. Quanh đảo là các rạn đá điểm xuyết bởi bãi tắm Trường Chinh cát trắng đẹp nhưng vầng trăng khuyết tô điểm cho đảo.

Sau bữa cơm tối, ông Hoàng Văn Quảng (Chủ tịch xã),. người dân bản địa sinh sống trên đảo nhiều đời nay mời chè trò chuyện.

Ông bảo, theo lời các cụ kể, xưa quần đảo này có nhiều loại ngọc trai quý hiếm, đêm đêm phát sáng cả một vùng trời.

Người xưa đồn rằng vào ban đêm tàu thuyền từ xa thường nhìn thấy cả vầng hào quang quanh đảo của trai biển. Tiếc rằng nghề truyền thống đó đã mai một.

Biết chúng tôi quyết đi tìm giống ngọc trai quý trong truyền thuyết, ông Quảng sẽ dẫn chúng tôi ra khu vực bãi biển, rạn đá xưa nơi các giống trai quý sống nay người dân cũng nuôi…giống giá trị sánh ngang với ngọc trai xưa. Thế nhưng, để xem tận mắt không hề dễ.

“Với con nước tháng 9 này, chỉ có đi đêm tối hoặc thật sớm hôm sau mới có thể thấy được "ngọc"…!”, ông Quảng bí mật khiến tôi càng tò mò.

Sớm hôm sau, tôi háo hức dậy thật sớm. Đảo Ngọc Vừng, sớm thu không khí trong lành, mát mẻ.

Những làn gió Nam mát rượi thổi vào từ bãi tắm Trường Chinh. Từng tốp ngư dân đi biển cào ngao, đánh tép…vui vẻ vì nặng lưới, được mùa.

Để bắt đầu chuyến đi, chúng tôi “hành quân” tới phía Bắc đảo Ngọc, lên xuồng ra biển.

Mặt trời bắt đầu ló rạng, biển Ngọc Vừng xanh lam, những tia nắng sớm khúc xạ xuống, mặt biển đẹp lung linh như ngọc.

Từ cảng Ngọc Vừng, chúng tôi lênh đênh trên sóng nước, đi dọc dãy núi Tu La nằm ở phía Tây đảo.

Ông Quảng bảo: Ngọc Vừng rộng chừng 32 nghìn m2, cách Vân Đồn khoảng 40km, với đặc thù có nhiều vùng nước mở, bãi triều, ghềnh đá và đảo nhỏ, các vũng vịnh kín gió.

Chưa kể nằm giữa vịnh Bái Tử Long, nước biển ở đây sạch và lưu thông tốt, lại có nhiều bãi cát trắng. Vì thế từ lâu ở đây nổi tiếng là quê hương của nhiều loài nhuyễn thể giá trị kinh tế cao.

Trong đó giống giá trị nhất, đem lại thu nhập hàng trăm triệu/năm chính là ốc màu.

Thấy chúng tôi còn lơ ngơ, ông bảo người điều khiển xuồng đi men theo dãy Tu La, nơi được coi là "vựa" nuôi trồng ốc màu của đảo. Tu La có mặt giáp biển, phía chân là những bãi, ghềnh đá, lởm chởm, nhiều đoạn dựng đứng.

Thế nhưng nơi đây môi trường nuôi trồng khá lý tưởng, nước trong, nhiều thức ăn cho ốc màu, một loại ốc mang giá trị kinh tế cao cho người dân nơi đây.

Từ bể, ông bảo người chạy xuồng ghé vào thăm bãi nuôi của ông Nguyễn Văn Hùng (thôn Bình Minh xã Ngọc Vừng, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh), hộ dân có trên 15 năm kinh nghiệm, đây là hộ đầu tiên nuôi ốc màu trên đảo.

Ông Hùng chừng ngoài 50 tuổi, gầy, nước da rám nắng đặc trưng của người dân biển. Dù có 15 năm kinh nghiệm nuôi ốc, nay đã sở hữu bãi nuôi khá rộng lớn, kể với PV Phapluatplus.vn, ông vẫn không quên được thời điểm khó khăn ban đầu: Như bao người khác, trước chúng tôi đi khắp các đảo Thượng Mai, Hạ Mai, Pháo Đài, Phượng Hoàng…bắt loài ốc đặc sản bán cho thương lái.

Ốc tự nhiên dần cạn, tôi nảy ra ý tưởng nuôi ốc trên môi trường tự nhiên. Nghĩ là làm, năm 2005, tôi mang 15 triệu đồng - số tiền dành dụm bao năm của hai vợ chồng mua ốc giống thả xuống ghềnh.

Thời điểm đó, số tiền 15 triệu với một gia đình ngư dân ở xã đảo cũng lớn lắm. Thấy tôi mua giống ốc vãi ra ghềnh đá, bãi triều mênh mông mà không lưới ngăn, chắn gì cả khiến vợ tôi cũng lo lắng, không biết có được ăn hay ốc lại bò đi hết.

Lúc đó, nhiều người cũng không thật tin, cho rằng tôi gàn, liều lĩnh. “Quả thật thời điểm đó giống ốc màu cũng không hề rẻ.

Giống thì đắt mà rải chốc lát đã hết. Dù kinh nghiệm nhiều năm đi biến thế nhưng rải một đống tiền xuống biển không biết lúc nào thu về. Có lúc tôi cũng sờ sợ…!”

Theo ông Hùng, nghề nuôi ốc tự nhiên rất dễ, chi phí chỉ là đầu tư con giống và công thu hoạch, nuôi ốc chỉ việc thả xuống bãi, không phải cho ăn cũng không tốn công chăm sóc.

Với cách nuôi này thì ốc vẫn sống trong điều kiện tự nhiên, phát triển bình thường và mang hương vị thơm ngon của vùng biển Quảng Ninh - ông Hùng vừa cười vừa kể.

Tương tự bãi nuôi của ông Hùng, cách đó không xa là bãi nuôi ốc của hộ anh Lê Văn Khánh (thôn Bình Hải, xã Ngọc Vừng, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh) thì thênh thang hơn, ghềnh anh thả ốc khá dài, dài chừng 200-300m dọc vào chân núi Tu la. Gia đình anh cũng tham gia nuôi ốc màu từ sớm.

Anh Khánh bảo: Tuy là động vật biết bò nhưng ốc chỉ sống quanh quẩn ở những rạn đá, ít di chuyển, kiếm ăn từ các loại rong rêu, phù du trong nước.

Thế nên những bãi triều lổn nhổn đá, nhiều rong rêu lại là môi trường lý tưởng cho ốc sinh sống. Giống ốc đặc sản này chỉ sống trên các rạn, ghềnh đá, bò ra cát là chết ngay. Vì thế nỗi lo thất thoát hầu như không có.

Vùng bãi triều này lại là nơi có điều kiện tự nhiên rất thuận lợi. Nguồn nước biển Ngọc Vừng có độ mặn tự nhiên tốt, là nơi lý tưởng cho các loại ốc sinh sống, bởi có nhiều bãi đá ven bờ rất hoang sơ, ít có tác động của con người và tàu thuyền qua lại.

Các rạn đá, cồn đá lại ở vùng sóng nhiều rong tảo dạt vào lắm nên nguồn thức ăn rất sẵn. Vì vậy các loài thả trên bãi đều lớn rất nhanh.

Thế nhưng nuôi ốc màu lại sợ nhất là môi trường nước biến đổi, nguồn thức ăn ít. Người nuôi cũng phải tinh mắt lựa chọn ốc giống khoẻ mạnh, giống tốt bởi nếu không khéo mua phải giống ốc kém chất lượng tỷ lệ chết cao, chất thịt không ngon, thương lái chê ngay. Nhưng đáng sợ nhất là bão biển đánh, cuốn ốc xuống đáy hoặc ra xa khỏi bãi, ốc chết ngay, người nuôi sẽ trắng tay.

Ngoài ra, khi ốc lớn chuẩn bị cho thu hoạch phải thường xuyên theo dõi và lập chòi canh ngoài biển đề phòng… bị trộm. Thế nên, nghề nuôi ốc cũng phải chăm chỉ, để ý chăm sóc... như chăm con mọn vậy!

Tìm “địa chỉ “đầu ra” cho đặc sản đảo Ngọc

Dạo quanh bãi nuôi cạnh ghềnh Tu La vào ngày đẹp trời, nước đang lên sâm sấp, người dân đi thu hoạch ốc màu khá đông.

Theo một số người thì đây là ngày nước “mát” sau nhiều ngày nước thấp, “khát” nước, nước lên ốc sẽ bò ra rất nhiều để kiếm ăn.

Vừa cặm cụi nhặt ốc từ những khe đá, chỉ chừng vài chục phút anh Khánh đã bắt được cả kg ốc màu to chừng đầu ngón tay cái.

Vừa hướng dẫn tôi cách bắt ốc, anh Khánh giới thiệu về giống ốc đặc sản được thương lái thu mua với giá cao, có thời điểm bán được giá từ 200.000 đồng /kg thậm chí hơn.

Tuy nhiên năm nay, ở thời điểm dịch bệnh Covid-19 đang gây ảnh hưởng đến nền kinh tế của cả nhân loại thì việc ảnh hưởng đến đầu ra của sản phẩm này cũng bị ảnh hưởng rất lớn.

Nhờ hiểu tập tính sống, vào những năm 2016-2017, gia đình tôi mở rộng diện tích nuôi trồng, thả 7.000-8.000 con giống với mật độ vừa phải.

Tuỳ vào kích thước con giống, chúng tôi có thể thu hoạch sau khoảng 6 tháng, lâu thì 1 năm. Ốc màu có thể thu hoạch liên tục, gối vụ do nguồn ốc tự nhiên có sẵn, ốc sinh sản nhanh. Những năm đó thu nhập gia đình tôi thường xuyên đạt trên 70 triệu đồng/năm" - anh Khánh chia sẻ.

Còn đối với gia đình anh Hùng thì thành quả đến nhanh hơn, vì nhờ mạnh dạn và kiên trì chăm sóc. Điều thuận lợi là nuôi ốc màu không hề tốn kém, không mất nhiều thời gian chăm sóc mà lại cho hiệu quả kinh tế cao, gia đình tôi đã mạnh dạn đầu tư trên bãi triều dài chừng 500-700m2 nuôi ốc.

Ốc sinh trưởng, nhân giống tự nhiên liên tục, sau 6 tháng thả có thể cho thu hoạch gối nhau liên tục. Mỗi năm thu lãi 50-70 triệu đồng. Nhiều gia đình bãi nuôi rộng đầu tư lớn thu lãi hàng trăm triệu đồng/năm" - ông Hùng cho biết.

Từ khi mô hình nuôi trồng ốc màu phát triển , người dân Ngọc Vừng có thêm nguồn thu nhập, số hộ tham gia nuôi trồng cũng tăng nhanh. Khu vực nuôi trồng cũng được mở rộng ra toàn xã đảo như ở các ghềnh, các hòn, đảo như: Pháo Đài, Đất Nứt, Phượng Hoàng... Hiện toàn xã Ngọc Vừng có 143 hộ nuôi trồng thuỷ hải sản trong đó có ốc màu, sản lượng giống thả đạt 134 tấn/năm. Sản lượng ốc thương phẩm có thể đạt hàng trăm tấn/năm. Giá ốc màu trung bình đạt trên 100.000 đồng/kg.

Gặp lúc được giá, có thể bán với giá dao động từ 200.000-220.000 đồng/kg hoặc hơn, nếu đúng thời kỳ khan hiếm.

"Nuôi ốc dễ và hiệu quả kinh tế cao - điều đó đã được chứng minh trong thực tế, nhưng để phát triển quy củ theo hướng hàng hóa bền vững thì quả là bài toán khó đối với người dân Ngọc Vừng.

Bởi họ ít được tập huấn, đào tạo mà cứ nuôi theo phong trào, nên còn thành công thì trông chờ vào... ông trời, vào thời tiết.

Bởi theo cách nói của bà con thuận lợi thì thu hoạch khá, còn thay đổi thời tiết, nguồn nước, thiên tai trong nuôi ốc là những rủi ro họ phải... chịu!

Tuy nhiên hiện có nhiều khó khăn trong nuôi trông như: con giống đặc biệt trong bối cảnh diện tích, số hộ nuôi trồng tăng.

Ngoài ra, đầu ra của sản phẩm có nhiều bất ổn, giá trị sản phẩm suy giảm đặc biệt trong bối cảnh ảnh hưởng của dịch Covid -19.

Từ những khó khăn trên, rất nhiều hộ dân nuôi trồng nhuyễn thể mong, các sở, ngành chức năng và chính quyền địa phương không chỉ hộ trợ tháo gỡ khó khăn cho người dân trong thời điểm hiện tại, mà về lâu về dài cần hỗ trợ người dân tìm kiếm thị trường tiêu thụ; kết nối sản xuất thủy sản theo chuỗi “ nuôi trồng - chế biến - tiêu thụ” hướng đến ứng dụng khoa học công nghệ xuất khẩu nước ngoài, nâng cao giá trị sản phẩm để người dân yên tâm sản xuất.

Cũng theo ông Hoàng Văn Quảng, dù nuôi ốc màu bước đầu đã phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung nhưng thiếu định hướng quản lý, quy hoạch khoa học, nên đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, như điều kiện môi trường, nguồn nước, dịch bệnh gây ảnh hưởng không nhỏ đến năng suất và sản lượng ốc. Đặc biệt, việc xuất, bán cũng phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái. Được mùa được giá thì cho thu nhập cao. Việc xuất khẩu rất khó, chỉ bán tiêu thụ nội địa.

Điều mong mỏi của chính quyền địa phương và bà con nơi đây là được hỗ trợ mở thêm các lớp tập huấn để người nuôi nắm bắt được các biện pháp phòng chống dịch bệnh cho ốc; tổ chức tuyên truyền, vận động định hướng, chuyển tải cơ chế chính sách cho bà con, tạo điều kiện cho người dân vay vốn, hoàn thiện thủ tục mượn quỹ đất để mở rộng thêm diện tích nuôi, nâng cao thu nhập, hoặc khi xảy ra những bất cập trong quá trình nuôi thì họ sẽ được hỗ trợ " - ông Quảng chia sẻ.