Quảng Ninh: Cần xem xét lại bản án với tinh thần thượng tôn pháp luật

Xin xác nhận không tranh chấp lại vướng tranh chấp

Theo ông Nguyễn Văn Đông (Khu 2, phường Thanh Sơn, Uông Bí, Quảng Ninh) cho biết: Năm 1993, gia đình ông Nguyễn Văn Đông được UBND thị xã Uông Bí (nay là thành phố Uông Bí) cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất với tổng diện tích 581m2 trong đó có 300 m2 đất ở. Đến năm 1994, do phần đất bị chéo nên bố mẹ ông Đông (Nguyễn Văn Hồ, Trần Thị Liên) có đề nghị hàng xóm là gia đình ông bà Đặng Văn Tắc đổi một phần diện tích đất cho nhau để cả 2 phần đất của 2 gia đình được vuông vắn, thuận lợi hơn. Tuy nhiên, do gia đình ông Tắc không đồng ý nên việc đổi đất không được diễn ra, hai bên tiếp tục sử dụng phần đất của mình.

Năm 2004, bố mẹ ông Đông (Nguyễn Văn Hồ, Trần Thị Liên) đã cho ông một phần đất giáp mặt đường Trần Hưng Đạo có diện tích 100m2 để xây nhà nhưng ông Đông chỉ xây hết 67m2 như hiện trạng đang sử dụng đất hiện nay. Đến năm 2017, gia đình ông Đông tiến hành các thủ tục chuyển nhượng và làm thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ). Để thực hiện việc này, gia đình ông Đông đã nhờ các hộ liền kề ký xác nhận đất không tranh chấp, tuy nhiên gia đình ông Đặng Văn Tắc không ký xác nhận vì cho rằng, thửa đất gia đình ông Đông xin xác nhận có một phần đất gia đình ông Tắc cho mượn trước kia.

Sau đó, ông Đặng Văn Tắc đã ủy quyền cho con trai Đặng Văn Chiến làm đơn khởi kiện đòi một phần đất (34m2) mà gia đình ông Nguyễn Văn Đông đang sử dụng và đề nghị cấp quyền sử dụng đất.

Sơ thẩm bác yêu cầu, phúc thẩm chấp nhận

Ngày 30/09/2021, Tòa án nhân dân thành phố Uông Bí (Quảng Ninh) đưa đưa vụ việc ra xét xử. Sau khi xem xét các tài liệu, chứng cứ và lời khai của những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đã ban hành Bản án 12/2021/ DS-ST quyết định: “Không chấp nhận yêu cầu khởi kiện của ông Đặng Văn Tắc về việc yêu cầu anh Nguyễn Văn Đông và chị Trần Thị Thanh Thúy phải trả lại cho ông Tắc diện tích đất là 34m2”.

Cụ thể, bản án 12/2021/DS-ST đã phân tích: “Trong quá trình tòa án giải quyết vụ án cũng như tại phiên tòa gia đình ông Tắc không có chứng cứ, tài liệu chứng minh việc gia đình ông Tắc cho gia đình ông Hồ mượn đất. Cơ quan quản lý đất đai ở địa phương cũng không biết việc gia đình ông Tắc cho gia đình ông Hồ mượn đất. Quá trình giải quyết vụ án anh Chiến (đại diện theo ủy quyền) cũng không chỉ được vị trí thửa đất đang tranh chấp trên sơ đồ địa chính, cũng như trên sơ đồ thửa đất ghi trong GCNQSDĐ.

Xét về nguồn gốc, quá trình sử dụng đất của ông Đặng Văn Tắc là: Gia đình ông Tắc đến ở tại khu 2, phường Thanh Sơn, TP Uông Bí từ trước năm 1993. Ông Tắc được cấp GCNQSDĐ số A501640 cấp ngày 10/3/1994, thửa số 290, diện tích 320 m2 đất ở. Ông Tắc sử dụng ổn định đến năm 1995 có chuyển nhượng cho ông Lê Văn Long 60 m, đến năm 1998 tiếp tục chuyển nhượng cho ông Phạm Bá Tưởng 52,2 m, sau khi chuyển nhượng cho ông Long và ông Tưởng thì diện tích còn lại gia đình ông Tắc sử dụng là 207,8 m. Hiện trạng đo đạc cho thấy thửa đất của ông Đặng Văn Tắc diện tích sử dụng thực tế hiện nay là 234,7 m. Như vậy diện tích thửa đất nhà ông Tắc thực tế hiện nay đang sử dụng lớn hơn so với diện tích ghi trong GCNQSDĐ.

Ngoài ra, HĐXX Sơ thẩm còn căn cứ lời khai của đại diện UBND thành phố Uông Bí, lời khai của đại diện UBND phường Thanh Sơn cho thấy quá trình cấp GCNQSDĐ gia đình ông Tắc và ông Hồ đều đã ký nhận biên bản xác nhận ranh giới. Từ năm 2004 đến năm 2017 là khoảng thời gian 13 năm, các gia đình ông Tắc, ông Hồ, anh Đông (con ông Hồ) vẫn sử dụng như hiện trạng và không có tranh chấp.

Người làm chứng ông Trần Đức Huynh, bà Trương Thị Nguyên, ông Trần Văn Lánh có lời khai về quá trình sử dụng đất của ông Tắc, ông Hồ. Các lời khai chỉ thể hiện quá trình sử dụng đất của ông Tắc và ông Hồ đã trải qua nhiều biến động về hình thể, diện tích. Các lời khai có điểm mâu thuẫn nhau nhưng ông Trần Đức Huynh, bà Trương Thị Nguyên, ông Trần Văn Lánh đều không có chứng cứ để chứng minh lời khai nên không có cơ sở chấp nhận”.

Không đồng ý với phán quyết của tòa sơ thẩm, gia đình ông Đặng Văn Tắc đã kháng cáo. Ngày 22/08/2022 Toà án nhân dân tỉnh Quảng Ninh đã tiến hành xét xử phúc thẩm. Khác với nhận định của Hội đồng xét xử sơ thẩm, Hội đồng xét xử phúc thẩm căn cứ vào lời tự khai của các nhân chứng và văn bản phúc đáp và bản tự khai của UBND phường Thanh Sơn, UBND thị xã Uông Bí có các tình tiết, lời khai cho thấy thửa đất của gia đình ông Nguyễn Văn Hồ (bố của ông Nguyễn Văn Đông) không còn nằm giáp với trường PTTH (nay là mặt được Trần Hưng Đạo) do có giao dịch chuyển nhượng.

Do vậy, Hội đồng xét xử phúc thẩm ra Bản án số 39/2022/DS-PT quyết định: “Chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn là ông Đặng Văn Tắc buộc anh Nguyễn Văn Đông phải trả lại cho những người kế thừa quyền, nghĩa vụ của ông Tắc diện tích đất là 34m2 tại thửa đất số 111 tờ bản địa chính số 89, phường Thanh Sơn, thành phố Uông Bí”.

Không xem xét quan điểm của các cấp chính quyền

Qua nghiên cứu tài liệu, hồ sơ của vụ án, GS.TS Lê Hồng Hạnh, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học pháp lý Bộ Tư pháp, nguyên phó hiệu trưởng Đại học Luật Hà Nội, Tổng Biên tập Tạp chí khoa học Pháp luật và Phát triển bày tỏ quan điểm:

“Ông Tắc khởi kiện ông Hồ, bà Liên về việc mượn đất không trả nhưngkhông thể đưa ra bằng chứng nào để chứng minh. Các cơ quan chức năng cũng khẳng định trong hồ sơ lưu trữ liên quan đến địa chính không có bất cứ tài liệu nào thể hiện giao dịch chuyển nhượng, biến động đất đai giữa hai gia đình. Các nhân chứng, những người mua đất của ông Tắc, bà Thúy cũng khẳng định không thể có việc cho mượn đất xảy ra giữa ông Hồ và ông Tắc. Không hiểu vì lẽ gì mà Hội đồng xét xử phúc thẩm lại ra bản án kỳ lạ, đáp ứng yêu cầu đòi 34 m2 của gia đình ông Tắc?

Hoàn toàn không có bất cứ căn cứ nào để xác định quyền sử dụng đất của ông Tắc với định lượng cụ thể như vậy nếu không có căn cứ. Nếu ông Tắc đòi 100m2 thì Tòa phúc thẩm chắc chắn cũng chấp nhận 100m2 dựa trên tư duy và áp dụng pháp luật như vậy. Không thể có bất cứ quy định nào của Bộ Luật dân sự, Luật đất đai 2013, các văn bản pháp luật hướng dẫn thi hành Luật Đất đai có thể áp dụng để xác định quyền sử dụng đất dựa trên một câu nói”, GS.TS Lê Hồng Hạnh.

GS.TS Lê Hồng Hạnh cũng cho rằng, hồ sơ vụ án cho thấy UBND phường Thanh Sơn, UBND thành phố Uông Bí đều nêu quan điểm việc đòi đất là không đủ cơ sở. Tương tự, quan điểm của đại diện Viện kiểm sát nhân dân thành phố Uông Bí, Viện kiểm sát tỉnh Quảng Ninh đều khẳng định không có bằng chứng nào xác nhận việc chuyển nhượng đất giữa ông Hồ và Bà Liên, hồ sơ đất đai thể hiện sau khi bán cho ông Long, ông Lượng, diện tích đất của ông Tắc, bà Thúy tăng so với tờ bản đồ số 2 năm 1993 mang tên ông Tắc chỉ là 320m2 tại thời điểm chưa chuyển nhượng, là 45m2. Viện Kiểm sát 2 cấp đều khẳng không chấp nhận yêu cầu của ông Đặng Văn Tắc.

Ngoài ra, bản án phúc thẩm cũng không xem xét lời khai của bà Trương Thị Nguyên (vợ của ông Lê Văn Long) về việc gia đình bà mua đất của gia đình ông Tắc. Lời khai này cho thấy không thể xảy ra khả năng ông Hồ chiếm đất hay mượn đất của gia đình ông Tắc.

Đang thừa diện tích đất thì sao lại thiếu vì cho mượn?

GS.TS Lê Hồng Hạnh cũng cho biết rằng: Tình tiết vô cùng quan trọng là thời điểm ông Hồ và ông Tắc được cấp GCNQSDĐ. Ông Tắc được cấp GCNQSĐ vào ngày 10/03/1994, còn ông Hồ được cấp GCNDQSĐ trước nhà ông Tắc là vào ngày 06/04/1993. Vị trí đất, ranh giới, điểm xác định ranh giới được mô tả chi tiết trong trang 4 của bản án số 39/2022/DS – PT ngày 24/08/2022. Ông Hồ được cấp giấy chứng nhận sử dụng đất trước với diện tích giảm đi. Ông Tắc được cấp giấy Diện tích thửa đất tờ bản đồ số 2 năm 1993 mang tên ông Đặng Văn Tắc là 320m2 trong khi tổng diện tích của ông Long, ông Tưởng là những người mua đất của ông Tắc và đất còn lại của ông Tắc được đo lại và xác định trong bản đồ số 89 năm 2004 là 365m2, tăng so với bản đồ đo năm 1993 là 45 m2. Những chi tiết này phù hợp với trình bày và quan điểm của chính quyền sở tại. Chỉ cần với tư duy thông thường nhất thì ông Hồ không thể lấn chiếm đất của ông Tắc hay mượn đất của ông Tắc, bà Thúy.

GS.TS Lê Hồng Hạnh cho rằng, đối với vụ án này các cơ quan có thẩm quyền cần xem xét lại Bản án số 39/2022/DS-PT một cách kỹ lượng, thận trọng, với tinh thần thượng tôn pháp luật.