Quảng Ngãi và “cuộc đua” nâng chất lượng điều hành: Phấn đấu vào nhóm 20 địa phương dẫn đầu về PCI - Kỳ 1: “Chạy” điểm hay đổi cách điều hành?

Trong bối cảnh đó, mục tiêu đưa Quảng Ngãi vào nhóm 20 địa phương dẫn đầu cả nước về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) không chỉ là câu chuyện về thứ hạng, mà còn là phép thử đối với chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và sức hấp dẫn của môi trường đầu tư.

Không gian phát triển mới, yêu cầu quản trị mới

Câu chuyện cải thiện PCI được đặt ra khá trực diện tại Hội nghị cải thiện, nâng cao Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), dưới sự chủ trì của Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Đức Tâm.

Điều đáng chú ý là hội nghị không chỉ xoay quanh những con số tăng, giảm trên bảng xếp hạng. PCI được nhìn nhận như một phép thử đối với chất lượng điều hành của chính quyền và khả năng đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp.

Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Nguyễn Đức Tâm nhấn mạnh, cải thiện PCI không chỉ nhằm nâng thứ hạng, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng điều hành của chính quyền, chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Cách nhìn này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Quảng Ngãi đang sở hữu những nền tảng phát triển mà không phải địa phương nào cũng có.

Khu kinh tế Dung Quất, hệ thống khu công nghiệp, cảng biển nước sâu, nền công nghiệp đang phát triển cùng tiềm năng kinh tế biển, du lịch và dịch vụ đang tạo nên một không gian kinh tế giàu dư địa.

Năm 2025, kinh tế Quảng Ngãi tiếp tục ghi nhận những kết quả tích cực, với tốc độ tăng trưởng GRDP đạt 10,02%, thu ngân sách hơn 36 nghìn tỷ đồng.

Khu vực kinh tế tư nhân cũng cho thấy sức bật khi Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) năm 2025 của VCCI xếp Quảng Ngãi thứ 8 trong số 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương.

Tuy nhiên, tiềm năng lớn không đồng nghĩa với việc môi trường kinh doanh đã thực sự thuận lợi.

Kết quả PCI năm 2025 được nhìn nhận là chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu phát triển của tỉnh.

Một số chỉ số thành phần đã có chuyển biến tích cực, trong đó có tiếp cận nguồn lực, chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, cạnh tranh bình đẳng và thiết chế pháp lý.

Dù vậy, những vấn đề liên quan đến gia nhập thị trường, tính minh bạch, chi phí không chính thức, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và vai trò của chính quyền kiến tạo vẫn là những khoảng trống cần tiếp tục được cải thiện.

Thực tế, phía sau mỗi chỉ số PCI là những vấn đề rất cụ thể đối với doanh nghiệp.

“Minh bạch” là việc doanh nghiệp có dễ dàng tiếp cận thông tin quy hoạch, chính sách hay không. “Gia nhập thị trường” bắt đầu từ câu hỏi doanh nghiệp mới thành lập phải mất bao nhiêu thời gian để hoàn tất thủ tục.

“Chi phí không chính thức” nằm ở những khoản chi mà doanh nghiệp khó dự tính trước. Còn “chính quyền kiến tạo” được thể hiện ở việc cơ quan công quyền có chủ động tìm cách tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp trong khuôn khổ pháp luật hay không.

Vì vậy, điều Quảng Ngãi cần cải thiện không chỉ là những điểm số trên bảng PCI, mà quan trọng hơn là trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp trong quá trình đầu tư, sản xuất, kinh doanh tại địa phương.

Từ góc nhìn của VCCI, cải thiện PCI không nên được hiểu đơn thuần là nỗ lực nâng một vài điểm số, mà phải chuyển thành những thay đổi có thể cảm nhận được trong quá trình doanh nghiệp làm việc với chính quyền.

Tại Hội nghị cải thiện, nâng cao PCI của Quảng Ngãi, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, nhấn mạnh rằng: Với doanh nghiệp, thời gian và tính dự báo của chính sách có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đầu tư.

Một thủ tục kéo dài, một kiến nghị chậm được giải quyết hay một vấn đề phải qua nhiều tầng nấc xử lý đều có thể làm tăng chi phí cơ hội của doanh nghiệp.

Theo VCCI, trong bối cảnh doanh nghiệp cần tiếp cận nhanh và chính xác các thông tin về quy hoạch, đất đai, thủ tục đầu tư, đấu giá, đấu thầu hay chính sách hỗ trợ, việc công khai và cập nhật thông tin đầy đủ, kịp thời có ý nghĩa rất lớn.

Đây không chỉ là yêu cầu về minh bạch, mà còn giúp doanh nghiệp giảm chi phí tìm kiếm thông tin, nâng khả năng dự báo và hạn chế rủi ro trong quá trình đầu tư, kinh doanh.

Ở góc độ rộng hơn, VCCI cho rằng yêu cầu cải cách trong giai đoạn tới cũng cần thay đổi.

Không chỉ dừng ở việc “làm thủ tục nhanh hơn”, chính quyền địa phương cần hướng tới việc tạo lập một thị trường công bằng hơn, hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả hơn và điều hành chủ động hơn.

Điều này đặc biệt quan trọng với những địa phương có tỷ lệ lớn doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ như Quảng Ngãi, bởi đây là nhóm doanh nghiệp có nguồn lực hạn chế và dễ chịu tác động nhất từ chi phí tuân thủ, sự thiếu rõ ràng của thông tin hay những vướng mắc kéo dài trong quá trình thực hiện thủ tục.

Nhìn từ cách tiếp cận này, mục tiêu cải thiện PCI của Quảng Ngãi sẽ có ý nghĩa nhất khi doanh nghiệp thực sự nhận thấy sự thay đổi trong từng “điểm chạm” với chính quyền: thông tin dễ tiếp cận hơn, thủ tục dễ dự đoán hơn, kiến nghị được xử lý nhanh hơn và trách nhiệm của từng cơ quan, từng cán bộ được xác định rõ hơn.

Khi đó, điểm số PCI không còn là mục tiêu độc lập, mà trở thành kết quả phản ánh chất lượng điều hành và mức độ thuận lợi thực sự của môi trường kinh doanh.

Không để những rào cản nhỏ có thể níu chân doanh nghiệp

Quảng Ngãi hiện có hơn 10 nghìn doanh nghiệp đang hoạt động hợp pháp, trong đó phần lớn là doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ.

Đây là lực lượng quan trọng tạo sức sống cho nền kinh tế địa phương, nhưng cũng là nhóm dễ bị tác động nhất bởi những rào cản liên quan đến thủ tục, thông tin, vốn, đất đai và chi phí tuân thủ.

Với một doanh nghiệp lớn, việc phải chờ thêm vài ngày để hoàn tất một thủ tục có thể chỉ là một khoản chi phí. Nhưng với một doanh nghiệp nhỏ, sự chậm trễ ấy đôi khi có thể ảnh hưởng đến cả kế hoạch kinh doanh.

Một thông tin về quy hoạch không được tiếp cận kịp thời có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội. Một hồ sơ phải bổ sung nhiều lần kéo theo thêm thời gian và chi phí.

Một vướng mắc không biết hỏi ai, không rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm xử lý cũng có thể khiến doanh nghiệp lựa chọn phương án đơn giản nhất: dừng lại hoặc tìm kiếm một địa phương khác.

Chính từ những điều tưởng như nhỏ ấy, sức hấp dẫn của môi trường kinh doanh được hình thành.

Do đó, cải thiện PCI thực chất cũng là làm cho những “điểm chạm” giữa chính quyền và doanh nghiệp trở nên thuận lợi hơn.

Mỗi thủ tục được giải quyết đúng hạn, mỗi thông tin được công khai đầy đủ, mỗi kiến nghị được tiếp nhận và xử lý đến nơi đến chốn đều góp phần tạo dựng niềm tin của doanh nghiệp đối với chính quyền.

Đây cũng là lý do trách nhiệm của người đứng đầu và đội ngũ trực tiếp giải quyết công việc được đặt ở vị trí quan trọng.

Tại hội nghị, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi yêu cầu không để xảy ra tình trạng né tránh, đùn đẩy hoặc để doanh nghiệp phải chờ đợi, đi lại nhiều lần; đồng thời nhấn mạnh việc lãnh đạo các cấp cần thường xuyên đối thoại, trực tiếp nắm bắt khó khăn và xử lý những vấn đề thuộc thẩm quyền.

Thông điệp này chạm vào một vấn đề cốt lõi của cải cách hành chính: Người dân, doanh nghiệp không quan tâm quy trình được thiết kế đẹp đến đâu; điều họ quan tâm là công việc của mình có được giải quyết hay không.

Một chính quyền phục vụ doanh nghiệp vì thế không chỉ cần những quy định đúng, mà còn cần những con người thực thi có trách nhiệm, cầu thị và chuyên nghiệp. Sự hài lòng của doanh nghiệp phải trở thành một trong những thước đo đối với chất lượng thực thi công vụ.

Quan trọng hơn, sự thay đổi không nên chỉ bắt đầu sau khi doanh nghiệp lên tiếng. Chính quyền cần chủ động nhận diện những thủ tục, quy trình và điểm nghẽn có nguy cơ trở thành rào cản để xử lý từ sớm.

Khi Top 20 không chỉ là một thứ hạng

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Quảng Ngãi có thêm cơ hội tổ chức lại không gian phát triển, khai thác tốt hơn các lợi thế về công nghiệp, đô thị, biển, cảng, du lịch và dịch vụ. Nhưng không gian phát triển càng rộng thì yêu cầu quản trị càng lớn.

Một dự án đầu tư có thể đồng thời liên quan đến đất đai, quy hoạch, xây dựng, môi trường và thủ tục đầu tư. Một doanh nghiệp có thể phải làm việc với nhiều cơ quan khác nhau để giải quyết cùng một vấn đề.

Nếu mỗi cơ quan chỉ nhìn vào phần việc của mình, doanh nghiệp vẫn phải tự tìm đường xuyên qua những “mảnh ghép” của bộ máy hành chính.

Ngược lại, nếu chính quyền nhìn vấn đề từ góc độ của doanh nghiệp, chủ động phối hợp và xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm, nhiều rào cản có thể được tháo gỡ nhanh hơn.

Đó chính là sự chuyển đổi từ tư duy “quản lý doanh nghiệp” sang “đồng hành cùng doanh nghiệp” mà Quảng Ngãi đang hướng tới.

Mục tiêu phấn đấu vào nhóm 20 địa phương dẫn đầu cả nước về PCI vì thế vừa là đích đến, vừa là động lực để tỉnh nhìn lại chất lượng điều hành của mình.

Đây là mục tiêu có tính thách thức, bởi nâng thứ hạng PCI không thể chỉ dựa vào một vài giải pháp ngắn hạn.

Điều cần thiết là tạo ra sự chuyển biến thực chất, đồng bộ và bền vững trong từng khâu quản lý, từng thủ tục hành chính và từng lần tương tác giữa chính quyền với doanh nghiệp.

Quan trọng nhất, không nên biến mục tiêu top 20 thành một cuộc chạy đua đơn thuần về thứ hạng. Bởi nếu điểm số tăng nhưng doanh nghiệp vẫn mất nhiều thời gian giải quyết thủ tục, khó tiếp cận thông tin, gặp vướng mắc kéo dài hoặc chưa cảm nhận được sự đồng hành của chính quyền, thì ý nghĩa của sự cải thiện sẽ không trọn vẹn.

Ngược lại, nếu doanh nghiệp thực sự cảm nhận được một chính quyền nhanh hơn, minh bạch hơn, trách nhiệm hơn và gần doanh nghiệp hơn, điểm số PCI sẽ là kết quả đến sau.

Top 20 có thể là mục tiêu. Nhưng chất lượng điều hành mới là đích đến.