Lời tòa soạn: Chưa bao giờ nạn tham nhũng, gây thất thoát lãng phí đất đai nói riêng và nhà đất công nói chung được phát hiện, xử lý nhiều như những năm vừa qua. Điển hình có thể kể đến việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã khởi tố, bắt tạm giam ông Nguyễn Thành Tài, cựu Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP Hồ Chí Minh và các đồng phạm. Hay cựu Phó Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh Nguyễn Hữu Tín và các cán bộ liên quan cũng đã bị khởi tố và bắt tạm giam vì có những sai phạm liên quan về quản lý đất đai.

Qua đây nhiều bài học đã được rút ra về công tác quản lý Nhà nước trong lĩnh vực đất đai, nhà đất công sản. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn nhiều kẽ hở để xảy ra tham nhũng, thất thoát, lãng phí trong quá trình thực thi các chính sách về tài sản công... Trong loạt bài viết "Quản lý và sử dụng nhà đất công sản" - Chuyên trang Pháp luật Plus (Báo Pháp luật Việt Nam) sẽ gửi tới quý bạn đọc những gì đã và đang diễn ra trong cách quản lý tài sản công tại nhiều địa phương đang bị lãng phí ra sao, cùng với đó là những ý kiến đóng góp của các chuyên gia nhằm khắc phục vấn đề trên.

---

Quản lý và sử dụng nhà đất công sản - Kỳ 1: Chỗ làm nhà hàng nơi bỏ hoang xuống cấp

Mới đây, Hội đồng Nhân dân (HĐND) TP Hà Nội đã ban hành báo cáo về kết quả giám sát về việc thực hiện các quy định pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là nhà, đất thuộc sở hữu nhà nước của TP Hà Nội. Báo cáo chỉ ra nhiều vấn đề tồn tại, sai phạm cần phải xử lý ngay.

Ngay sau đó, HĐND TP Hà Nội tiếp tục ban hành Nghị quyết số 16/2022/NQ-HĐND do Chủ tịch Nguyễn Ngọc Tuấn ký về kết quả giám sát. Nghị quyết cho biết thống nhất nội dung Báo cáo của HĐND TP Hà Nội. Đồng thời, HĐND TP Hà Nội yêu cầu UBND TP Hà Nội chấp hành thực hiện đầy đủ, nghiêm túc các kết luận, kiến nghị của đoàn giám sát HĐND TP Hà Nội tại báo cáo trên.

Điểm mặt loạt “đất vàng” sử dụng trái quy định

Tại báo cáo giám sát của HĐND TP Hà Nội đã chỉ ra, hiện có nhiều địa điểm, nhiều diện tích sử dụng không đúng quy định với các hình thức: Chuyển diện tích cho thuê làm cơ sở kinh doanh, dịch vụ sang làm nhà ở; sử dụng sai mục đích; không ký hợp đồng thuê nhà, tự ý chuyển nhượng nhà thuê cho đối tượng khác, cho thuê lại để hưởng chênh lệch; liên doanh liên kết trái phép; nhiều địa điểm bị lấn chiếm, một số địa điểm có tranh chấp về diện tích, không xác định được đối tượng thuê thực tế.

Tại số nhà 281 Đội Cấn do Công ty Cổ phần Du lịch và Xúc tiến đầu tư thuê, cả một khu vực nhà chuyên dùng rộng hơn 9.000m2 được đơn vị này biến thành nhà xưởng cấp 4 với đa dạng các loại hình dịch vụ, từ siêu thị, kho bãi, garage ôtô cho tới kinh doanh nhà hàng…

Theo quan sát của phóng viên, xung quanh khu vực trung tâm của khu đất nói trên hiện đang "mọc" lên một nhà hàng bia Il Divo Beer Garden với diện tích lớn, đang được thi công.

Một công trình khác có thể kể đến đó là số nhà 36 Bà Triệu thuộc quỹ nhà chuyên dùng đã được đơn vị thuê là Công ty Xuất nhập khẩu Tạp phẩm cải tạo, xây dựng lại sai phép.

Hiện trạng có 3 cửa hàng kinh doanh trên mặt tiền “sầm uất” của phố Bà Triệu, phía sau lưng cửa hàng là nhà các hộ dân sinh sống. Hợp đồng thuê nhà ký với Công ty Xuất nhập khẩu Tạp phẩm đã hết hiệu lực, Công ty đang nợ tiền thuê nhà.

Hay tại toà N01, ngõ 84 phố Chùa Láng, toàn bộ khu vực kinh doanh dịch vụ bị các hộ dân chiếm dụng kinh doanh từ năm 2016. Công ty Quản lý và phát triển nhà Hà Nội không xác định được đối tượng thuê và không thu được tiền thuê từ diện tích này. Một sự lãng phí rất lớn!

Một trường hợp điển hình khác cho việc sử dụng không đúng quy định, diễn ra tại nhà ở 56 Trần Quốc Toản do Công ty Cổ phần Vật liệu và Công nghệ đứng tên thuê từ năm 2014.

Thế nhưng, đơn vị đã tự ý sử dụng diện tích tầng 1 và 2 làm nhà hàng ăn uống; tự ý dựng nhà tạm 2 tầng khung nhôm kính, ốp gạch bên ngoài trong khuôn viên căn biệt thự...

Hay tại Viện nghiên cứu phát triển đô thị thuê nhà chuyên dùng 35 Điện Biên Phủ với diện tích nhà là 164m2 và khuôn viên đất là 538m2. Sau đó, Viện này đã xây dựng thêm diện tích 463 m2, trong đó không phép là 71m2.

Từ năm 2002 đến nay đơn vị chưa thanh toán tiền thuê nhà. Năm 2013, UBND thành phố đã có quyết định thu hồi 565m2 đất có nhà, công trình tại số nhà 35 Điện Biên Phủ nhưng đến nay vẫn chưa thể thực hiện được.

Tại nhà chuyên dùng số 6 Nguyễn Công Trứ được Bộ Nông nghiệp - Phát triển Nông thôn sử dụng là khu liên cơ gồm 9 đơn vị trực thuộc thì cả 9 đơn vị đều nợ đọng tiền thuê nhà, trong đó đơn vị nợ tiền nhiều nhất là Công ty Cổ phần Cơ điện xây dựng và hợp tác lao động nợ gần 10 tỷ đồng. Rất nhiều đơn vị tại đây đã thuê, cơi nới, xây thêm công trình cho nhiều đơn vị khác thuê lại.

Có thể thấy việc sử dụng nhà chuyên dùng trên địa bàn thành phố đang tồn tại nhiều tồn tại, bất cập. Điều đáng nói ở đây là những sai phạm của các công trình nêu trên không được các cơ quan chức năng có liên quan nghiêm túc xử lý, gây thất thoát lớn nguồn thu từ tài sản nhà nước.

Nhà công vụ bị để xuống cấp

Qua giám sát, HĐND TP Hà Nội đánh giá quỹ nhà ở công vụ của thành phố không nhiều nhưng tỷ lệ để trống cao, nhiều địa điểm để trống lâu ngày, không được bảo dưỡng, duy tu kịp thời nên hư hỏng, xuống cấp; giá cho thuê chưa được tính toán xác định theo quy định của Luật Nhà ở 2014.

Cụ thể, theo báo cáo số 95/BC-SXD (ngày 13/5/2022) của Sở Xây dựng thì 7/9 căn hộ chung cư và 2/3 căn nhà đất thuộc quỹ nhà ở công vụ của thành phố đang để trống.

HĐND TP Hà Nội đã chỉ ra một thực trạng, đó là quỹ nhà ở cũ thuộc sở hữu nhà nước, bao gồm nhà đã xây dựng từ những năm 1960 - 1970 nay đã xuống cấp; nhà có nguồn gốc là nhà thuộc diện cải tạo, vắng chủ, công tư hợp doanh nên hay phát sinh tranh chấp, khiếu kiện đòi nhà, vướng mắc về diện tích; đối với nhà cơ quan tự quản bàn giao sang thì các hộ đã sửa chữa, xây mới, lấn chiếm, tự chuyển nhượng...

Mặc khác, công tác liên quan đến việc bán nhà ở cũ thuộc sở hữu Nhà nước chưa được quan tâm thích đáng, công tác thẩm định hồ sơ chưa được tập trung xử lý kịp thời, triệt để dẫn đến thời gian xử lý kéo dài qua nhiều cơ chế chính sách, ngày càng khó khăn hơn.

Về nội dung này, theo báo cáo của Công ty TNHH MTV Quản lý và Phát triển nhà Hà Nội, từ năm 2016 tới tháng 5/2022, Công ty đã hoàn thiện và chuyển Sở Xây dựng kiểm tra thẩm định 3.469 hồ sơ. Tuy nhiên, trong báo cáo của Công ty lại không nêu về số lượng được giải quyết, xử lý và sổ hồ sơ mời phát sinh.

Đối với trường hợp nhà ở tập thể do các cơ quan tự quản, hiện đang có nhiều khó khăn vướng mắc trong công tác tiếp nhận, bàn giao nhà tự quản để bán nhà ở cũ thuộc sở hữu nhà nước. Đáng chú ý, qua theo dõi kiến nghị cử tri tại nhiều địa phương cho thấy còn những trường hợp đã thực hiện thủ tục mua nhà, đã nộp hồ sơ nhưng chậm được xem xét cấp Giấy chứng nhận.

Báo cáo của HĐND TP Hà Nội cho rằng: Các địa điểm nhà chuyên dùng, nhà ở thuộc sở hữu nhà nước bị bỏ trống trong thời gian dài dẫn đến nhiều công trình nhà xuống cấp, hư hỏng, nguy hiểm.

Theo kết quả rà soát, tính đến năm 2022, Công ty TNHH MTV Quản lý và Phát triển nhà Hà Nội đang quản lý 803 địa điểm nhà chuyên dùng. Trong số này có 66 điểm thuộc danh mục nhà trống, bao gồm 53 điểm trống toàn bộ và 13 địa điểm thuộc diện nhà trống còn tồn tại, vướng mắc, vi phạm; 357 địa điểm thuộc danh mục các địa điểm nhà chuyên dùng có vướng mắc, vi phạm.

Điều này cho thấy việc điều tiết, trách nhiệm quản lý của cơ quan quản lý nhà nước và việc khai thác, kinh doanh của công ty quản lý nhà còn chưa hiệu quả, gây lãng phí tài sản Nhà nước của TP Hà Nội.

Công tác kiểm tra, giám sát, thanh tra của các cơ quan chức năng liên quan đối với việc quản lý, sử dụng quỹ nhà chuyên dùng của thành phố Hà Nội chưa được quan tâm đúng mức, không được duy trì thường xuyên. Đơn vị vận hành chưa có biện pháp chấn chỉnh các trường hợp vi phạm hợp đồng thuê, chưa kịp thời báo cáo các cơ quan quản lý nhà nước để xử lý theo quy định.

Pháp luật Plus sẽ tiếp tục thông tin.