Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh: Nâng cao chất lượng đại biểu là yêu cầu xuyên suốt

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh: Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đòi hỏi phải tiếp tục làm rõ hơn vai trò, thẩm quyền và trách nhiệm của từng cấp chính quyền, đồng thời nâng cao thực chất hoạt động của HĐND với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đối với đại biểu HĐND không chỉ dừng ở tính đại diện mà phải đáp ứng đầy đủ năng lực hoạch định, giám sát và kiểm soát quyền lực.

Việc "thiết kế" cơ cấu và tiêu chuẩn đại biểu cần chuyển mạnh từ tư duy bảo đảm đủ thành phần sang tư duy bảo đảm đủ năng lực thực thi, đủ bản lĩnh và đủ trách nhiệm trước Nhân dân.

Đối với đại biểu Quốc hội, trong điều kiện đất nước bước vào giai đoạn phát triển với yêu cầu tăng trưởng cao, chuyển đổi số mạnh mẽ và hội nhập sâu rộng, tiêu chuẩn về bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn và kỹ năng lập pháp cần được cụ thể hóa theo hướng đáp ứng yêu cầu xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại, khả thi và có tính dự báo cao.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, nhiều vấn đề mới, phức tạp và nhạy cảm có thể phát sinh, đòi hỏi đại biểu không chỉ nắm chắc chủ trương, đường lối mà còn có khả năng xử lý hài hòa giữa yêu cầu phát triển, bảo đảm an sinh xã hội và giữ vững độc lập, tự chủ; dám nêu chính kiến, tranh luận trên cơ sở khoa học và thực tiễn vì lợi ích chung; có tư duy chính sách, khả năng phân tích tác động và nhìn nhận vấn đề trong mối liên hệ tổng thể, dài hạn.

Đồng thời, kỹ năng giám sát việc thi hành pháp luật cũng phải được chú trọng, bảo đảm luật sau khi ban hành thực sự đi vào cuộc sống.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 24/6/2025 và có hiệu lực từ 01/7/2025 là bước hoàn thiện quan trọng nhằm bảo đảm sự thống nhất với Hiến pháp đã được sửa đổi, đồng thời phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới.

Theo đó, đã hoàn thiện mô hình tổ chức các cơ quan phụ trách bầu cử ở địa phương phù hợp với mô hình chính quyền 2 cấp.

Luật đã sửa đổi các quy định liên quan đến Ủy ban bầu cử, Ban bầu cử và Tổ bầu cử, trong đó xác định rõ thẩm quyền của Ủy ban bầu cử cấp tỉnh và cấp xã; bỏ cấp huyện trong tổ chức bầu cử; quy định cụ thể số lượng thành viên, thành phần tham gia và mốc thời gian thành lập; bảo đảm tổ chức bầu cử tinh gọn, rõ trách nhiệm, tránh chồng chéo.

Cùng với đó, nhấn mạnh yêu cầu về cơ cấu, thành phần và tăng tỉ lệ nữ ứng cử. Luật sửa đổi quy định bảo đảm có ít nhất 35% tổng số người trong danh sách chính thức những người ứng cử là phụ nữ đối với cả đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND.

Đây là bước tiến quan trọng nhằm thúc đẩy bình đẳng giới và nâng cao vai trò của phụ nữ trong cơ quan dân cử.

Luật cũng được sửa đổi theo hướng xác định rõ thẩm quyền ấn định đơn vị bầu cử, số lượng đại biểu được bầu căn cứ theo dân số; đồng thời quy định cụ thể số lượng cử tri trong một khu vực bỏ phiếu (từ 300 đến 4.000 cử tri), có cơ chế linh hoạt đối với miền núi, hải đảo.

Điều này nhằm bảo đảm tính bình đẳng trong bầu cử và thuận lợi cho cử tri thực hiện quyền của mình.

Bên cạnh đó, hoàn thiện quy trình hiệp thương, giới thiệu người ứng cử theo hướng chặt chẽ, minh bạch hơn. Nhiều điều khoản liên quan đến hội nghị cử tri, hội nghị hiệp thương được sửa đổi, bổ sung theo hướng quy định rõ trách nhiệm triệu tập, thành phần tham dự, thời hạn tổ chức và trách nhiệm gửi biên bản đến các cơ quan có thẩm quyền.

Việc rút ngắn một số mốc thời gian nhưng vẫn bảo đảm quy trình 3 vòng hiệp thương thể hiện tinh thần cải cách thủ tục, đồng thời giữ vững nguyên tắc dân chủ, khách quan.

Luật sửa đổi cũng cho phép tổ chức tiếp xúc cử tri theo hình thức trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp – trực tuyến.

Đây là điểm mới quan trọng, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số, đồng thời mở rộng điều kiện để cử tri tham gia đầy đủ, nhất là ở những địa bàn đặc thù.

Tuy nhiên, Luật cũng đặt yêu cầu bảo đảm an toàn thông tin và an ninh mạng.

Ngoài ra, Luật bổ sung cơ chế linh hoạt trong điều hành bầu cử, giao Hội đồng Bầu cử quốc gia chủ động điều chỉnh thời gian các bước khi có vướng mắc phát sinh, bảo đảm cuộc bầu cử diễn ra đúng luật nhưng vẫn phù hợp thực tiễn.

Các sửa đổi lần này không chỉ mang tính kỹ thuật, mà còn hướng tới mục tiêu tổ chức cuộc bầu cử trong điều kiện bộ máy mới một cách đồng bộ, minh bạch, dân chủ và hiệu quả, qua đó nâng cao chất lượng đại biểu và củng cố niềm tin của cử tri đối với cơ quan quyền lực nhà nước.

Với vai trò Phó Chủ tịch Thường trực của Hội đồng Bầu cử quốc gia, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết thêm: Chất lượng đại biểu không chỉ được đo bằng trình độ hay cơ cấu, mà trước hết được thể hiện ở trách nhiệm trước Nhân dân, ở khả năng thực thi nhiệm vụ lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và địa phương một cách thực chất.

Khi đại biểu thực sự có bản lĩnh, có trí tuệ, có tinh thần phụng sự và gắn bó mật thiết với cử tri, thì niềm tin của Nhân dân sẽ được củng cố một cách bền vững.

Nâng cao chất lượng đại biểu phải bắt đầu ngay từ khâu chuẩn bị nhân sự, quy trình hiệp thương, giới thiệu người ứng cử bảo đảm dân chủ, khách quan, công khai, minh bạch.

Việc lựa chọn người ứng cử phải đặt tiêu chuẩn và năng lực thực tiễn lên hàng đầu, đồng thời bảo đảm sự hài hòa về cơ cấu, thành phần đại diện.

Tuy nhiên, yếu tố then chốt để mỗi lá phiếu thực sự gửi gắm được kỳ vọng của cử tri không chỉ nằm ở quy trình tổ chức chặt chẽ, mà còn ở sự tham gia có trách nhiệm của mỗi cử tri.

Khi cử tri tìm hiểu kỹ thông tin về người ứng cử, cân nhắc trên cơ sở tiêu chuẩn, chương trình hành động và uy tín thực tiễn, thì lá phiếu sẽ trở thành sự lựa chọn có ý thức, thể hiện quyền làm chủ của Nhân dân.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh: Cuộc bầu cử không chỉ là sự kiện chính trị - pháp lý quan trọng, mà còn là dịp để củng cố niềm tin, tăng cường sự gắn kết giữa Nhân dân với Nhà nước.

Một bộ máy đại diện tinh gọn, chuyên nghiệp và hành động chỉ có thể hình thành khi cả hệ thống chính trị làm tốt công tác chuẩn bị và khi mỗi lá phiếu được đặt vào hòm phiếu bằng niềm tin, trách nhiệm và kỳ vọng chính đáng của cử tri.