Phiên chợ quê chiều 29 Tết: Hơi thở của biển trong khoảnh khắc giao mùa

Con đường dẫn ra cửa biển đông hơn, bến cá nhộn nhịp hơn, và phiên chợ hải sản chiều 29 Tết cũng họp sớm hơn thường lệ – như thể ai cũng sợ chậm một nhịp là lỡ mất khoảnh khắc cuối cùng của năm.

Chợ nằm sát bờ đê, nơi ghe thuyền vừa cập bến sau chuyến biển ngắn. Những mẻ cá cuối năm được đưa thẳng từ khoang thuyền lên bờ, còn nguyên hơi mặn của sóng gió.

Chợ cá Minh Lộc (xã Vạn Lộc, tỉnh Thanh Hoá) giờ đã khang trang và hiện đại hơn trước kia. Nhớ những năm về trước chợ không bảng hiệu, không quầy kệ cố định, phiên chợ hình thành tự nhiên từ những tấm bạt trải vội, những chiếc thúng tre, những rổ nhựa đặt sát nhau. Thế nhưng, ở hiện tại cả khu chợ đã được sắp xếp gọn gàng và văn minh theo thời gian.

Tuy nhiên, ở góc xa ngoài cổng chợ vẫn bắt găph hình ảnh nhiều cụ già bên chiếc rổ đựng mấy bó rau, rồi lốt vội cái bì ở trên bày bán vài củ Khoai lang, ít bắp Ngô...Nhưng chính sự mộc mạc ấy lại làm nên đặc trưng của chợ quê làng biển ngày giáp Tết.

Khoảng hơn 3 giờ chiều, chợ đã đông. Người bán là ngư dân vừa rời biển, là vợ con họ, là những người quen mặt bán hải sản quanh năm.

Người mua đủ mọi lứa tuổi, từ các bà nội trợ, những người đi làm xa mới về quê, đến cả những thanh niên tranh thủ mua ít hải sản mang biếu họ hàng. Không khí mua bán diễn ra nhanh, gọn, nhưng không vội vã. Ai cũng ý thức rõ: hôm nay là ngày cuối năm.

Ở đầu chợ, bà Phạm Thị Thảo (hơn 30 năm gắn với nghề bán cá) ngồi bên sạp hàng cá thu và cá nục còn ánh lên màu bạc. Bà bảo, năm thiếu nên ai cũng “lấy 29 làm 30”, chợ vì thế đông hơn mọi năm. “Cá hôm nay là cá ăn Tết, nên lựa chọn những con tưới để nướng. Mình bán cho bà con trong làng, không thể qua loa được”, bà Thảo nói rồi cẩn thận lật từng con cá, xếp lại cho ngay ngắn.

Theo bà Thảo, chợ chiều 29 Tết không đặt nặng lời lãi. Bán được thì vui, còn dư thì mang về dùng Tết hoặc cúng ông bà. “Cả năm theo biển, lời lỗ gì cũng quen rồi. Riêng bữa Tết, miễn sao cá ngon, bà con có bữa cơm đủ đầy là được”, bà cười hiền, đôi tay đã sạm nắng biển nhưng vẫn thoăn thoắt.

Cách đó không xa, mấy người đàn ông vừa từ ghe bước lên bờ, trên tay là rổ mực ống còn trong veo, ghẹ xanh càng khỏe, tôm đất nhảy lách tách. Đây là chuyến biển ngắn, đi từ rạng sáng, kịp về trước chiều để bán mẻ cuối năm. “Không ai muốn ở ngoài khơi lúc này”, một ngư dân nói. “Biển cho mình cả năm rồi, chiều nay về sớm để còn lo Tết”.

Phiên chợ vì thế mang dáng dấp rất đặc trưng của làng biển: mùi tanh của cá hòa với mùi gió mặn, tiếng người gọi nhau xen lẫn tiếng sóng vỗ nhẹ ngoài cửa sông. Giá cả được nói nhanh, không mặc cả nhiều. Người bán không nói thách, người mua cũng không so đo. Dường như giữa họ có một sự thỏa thuận ngầm: mua bán hôm nay là mua bán của ngày Tết.

Với người mua, phiên chợ quê chiều 29 Tết mang nhiều ý nghĩa hơn một buổi đi chợ thông thường. Chị Lan, công nhân làm việc tại Hà Nội, năm nay được nghỉ sớm, kịp về quê đúng ngày 29. Chị có mặt ở chợ từ rất sớm, tay xách chiếc làn tre quen thuộc. “Năm nào về muộn là thấy thiếu cái gì đó. Phải đi chợ chiều cuối năm mới thấy Tết thật sự”, chị nói.

Chị chọn mua vài con cá nục, ít tôm sú và mớ mực nhỏ. Toàn những loại hải sản quen thuộc, gắn với bữa cơm gia đình từ ngày còn nhỏ. “Cá nục kho mặn ăn với bánh chưng, mực xào cần, tôm luộc chấm muối tiêu… toàn món quen, nhưng không có là thấy thiếu Tết”, chị Lan chia sẻ.

Không riêng chị Lan, nhiều người đi xa cũng tìm về phiên chợ này như một thói quen. Họ không chỉ mua hải sản, mà mua lại cảm giác được là người làng biển, được sống trong nhịp sinh hoạt quen thuộc trước giao thừa. Phiên chợ trở thành điểm hẹn, nơi những câu chào hỏi, thăm hỏi nhau năm qua làm ăn thế nào diễn ra tự nhiên, không cần hình thức.

Khi mặt trời bắt đầu hạ thấp, ánh hoàng hôn phủ vàng mặt sông, phiên chợ cũng dần vãn. Những thúng cá vơi đi, những rổ tôm mực được che lại. Người bán thu dọn nhanh hơn, bởi ai cũng muốn về nhà sớm để lo mâm cơm tất niên, dọn dẹp bàn thờ, chuẩn bị đón giao thừa.

Phiên chợ chiều 29 Tết được lấy làm 30 Tết khép lại lặng lẽ như cách nó bắt đầu. Không tiếng trống, không lời thông báo, chỉ là sự thưa dần của bước chân và tiếng sóng lại trở về nhịp quen thuộc.

Nhưng dư âm của chợ thì còn đọng lại rất lâu, trong mùi mặn của biển bám trên áo, trong túi hải sản còn tươi, và trong cảm giác ấm áp khi nghĩ đến bữa cơm sum họp đang chờ phía trước.

Với người làng biển, dù là ngày 29 hay 30, Tết vẫn bắt đầu từ phiên chợ cuối năm. Nơi đó có biển cả, có mồ hôi người lao động, có sự chân tình trong mua bán và có niềm tin giản dị vào một năm mới yên lành, đủ đầy.

Phiên chợ tan, năm cũ khép lại, nhưng những giá trị ấy vẫn ở lại, lặng lẽ như con nước, bền bỉ như chính cuộc sống nơi đầu sóng ngọn gió.