Phải bảo đảm ổn định của hệ thống pháp luật khi sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước (Bộ Tư pháp) Lê Vệ Quốc đã báo cáo về các nội dung cần xin ý kiến về nguyên tắc bồi thường; phạm vi và quy trình; căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN); việc rút đơn yêu cầu bồi thường; thời điểm tính thiệt hại; trách nhiệm hoàn trả…

Về nguyên tắc sửa đổi Luật TNBTCNN, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh đây là đạo luật đã được thực hiện trong một thời gian tương đối dài, các quan hệ pháp luật cơ bản đã đi vào ổn định. Vì vậy, việc sửa đổi Luật lần này cần bám sát những nguyên tắc hết sức căn bản, tránh tư duy sửa đổi theo hướng chủ quan hoặc vì mong muốn hoàn thiện về mặt lý luận.

Theo Bộ trưởng, yêu cầu đầu tiên là phải thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng đổi mới của Đảng, đặc biệt là những nội dung được ban hành sau khi Luật hiện hành có hiệu lực. Đây là cơ sở chính trị quan trọng nhất cần được quán triệt trong quá trình xây dựng dự thảo Luật.

Trong đó, cần rà soát và kịp thời thể chế hóa các chủ trương mới liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, chuyển đổi số và những định hướng đổi mới trong hoạt động quản trị nhà nước. Những nội dung nào của Luật có liên quan trực tiếp đến các chủ trương này thì cần nghiên cứu để sửa đổi, bổ sung cho phù hợp.

Yêu cầu thứ hai là tập trung xử lý những khó khăn, vướng mắc, bất cập đã được nhận diện rõ trong thực tiễn thi hành. Tuy nhiên, Bộ trưởng lưu ý chỉ những trường hợp thực sự xuất phát từ quy định của Luật không còn phù hợp hoặc chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn mới đặt vấn đề sửa đổi.

Yêu cầu thứ ba là bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật. Từ năm 2017 đến nay, nhiều đạo luật có liên quan đã được sửa đổi, bổ sung. Trên thực tế, quá trình tổ chức thực hiện có những nội dung đã vận hành theo các quy định mới của hệ thống pháp luật nhưng Luật TNBTCNN chưa được điều chỉnh tương ứng. Do đó, cần rà soát để bảo đảm sự thống nhất giữa Luật này với các luật có liên quan.

Bộ trưởng nhấn mạnh đây là ba yêu cầu cơ bản phải được quán triệt xuyên suốt trong quá trình nghiên cứu sửa đổi Luật.

Về quan điểm xử lý các chính sách trong Luật, Bộ trưởng cho rằng cần nhìn nhận vấn đề trong tổng thể hài hòa giữa nhiều mục tiêu khác nhau. Theo đó, việc tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người bị thiệt hại là yêu cầu hoàn toàn đúng đắn, tuy nhiên, cũng phải bảo đảm tính khả thi, phù hợp với năng lực của cơ quan nhà nước nhằm bảo đảm hiệu quả của công tác bồi thường nhà nước.

Bộ trưởng nhấn mạnh các quy định của Luật còn phải bảo đảm tính ổn định trong hoạt động của bộ máy nhà nước, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng thực thi trên thực tế.

Trong nhiều trường hợp, quyền và lợi ích của người bị thiệt hại chỉ có thể được bảo đảm ở một mức độ phù hợp với điều kiện khách quan, năng lực của bộ máy nhà nước cũng như khả năng ngân sách nhà nước có thể đáp ứng. Đồng thời, trật tự quản lý nhà nước cũng là một giá trị quan trọng cần được bảo đảm trong quá trình xây dựng chính sách pháp luật.

Cho ý kiến về phạm vi bồi thường của Nhà nước, Bộ trưởng khẳng định Quốc hội vẫn là cơ quan có thẩm quyền quyết định cuối cùng đối với những trường hợp đặc biệt phát sinh trong thực tiễn.

Theo Bộ trưởng, ngay cả trong trường hợp Luật chưa quy định cụ thể thì Quốc hội vẫn có thể xem xét, quyết định trên cơ sở từng vụ việc cụ thể nếu thấy cần thiết quy định thuộc phạm vi được Nhà nước bồi thường.

Đối với các quy định về thời hạn trong dự thảo Luật, Bộ trưởng đề nghị cơ quan chủ trì tiếp tục rà soát toàn diện những nội dung đang được đề xuất điều chỉnh. Theo Bộ trưởng, việc kéo dài hay rút ngắn thời hạn đều cần được cân nhắc trên cơ sở bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ quyền lợi của người bị thiệt hại và tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Liên quan đến trách nhiệm hoàn trả, Bộ trưởng đề nghị tiếp tục nghiên cứu kỹ quy định đối với trường hợp người thi hành công vụ gây thiệt hại đã chết, nhất trí bổ sung một số trường hợp người thi hành công vụ gây thiệt hại được miễn trách nhiệm hoàn trả nhằm bảo đảm tính nhân văn và phù hợp với thực tiễn.