“Pái toòng nên duyên - Pay tái nghĩa tình” – một lễ hội văn hóa đặc sắc của người Tày, Nùng xã vùng cao Lâm Thượng
Cứ vào dịp trung tuần tháng Bẩy (âm lịch) hàng năm, bà con người Tày, Nùng ở các tỉnh vùng cao phía Bắc lại nô nức chuẩn bị làm tết “Pái toòng nên duyên - Pay tái nghĩa tình”. Trân trọng trước nét đẹp văn hóa đặc sắc đó, từ mấy năm nay xã Lâm Thượng (Lào Cai) đã nâng lên thành chủ điểm chính của Lễ hội văn hoá các dân tộc xã Lâm Thượng và được duy trì hàng năm.
Góp phần tích cực vào việc nâng cao đời sống vật chất, văn hóa tinh thần cho nhân dân
Theo ông Trần Quốc Tuấn, Chủ tịch UBND xã Lâm Thượng, lễ hội năm nay dự kiến tổ chức 03 ngày, từ ngày 28 đến ngày 30/8/2026 (tức 16,17, 18 tháng 7 âm lịch) tại Sân vận động xã Lâm Thượng ở thôn Hin Lạn.
Với một số nội dung hoạt động đặc sắc, hấp dẫn như: Bóng đá nữ tại Sân vận động thôn Khéo Lẹng; Chấm thi trưng bày gian hàng; Trích đoạn đám cưới dân tộc Dao; Nhảy lửa dân tộc Dao; Bắn pháo bông,..
Đặc biệt, sáng ngày 30/8, sau phần khai hội, Ban Tổ chức sẽ tái hiện lại “Câu chuyện Pay tái” – câu chuyện về người con gái sau khi đi lấy chồng, cứ tháng Bảy âm lịch hàng năm lại cùng chồng con sắm sửa lễ vật mang về tri ân công đức sinh thành, chăm sóc, dạy dỗ của bố mẹ. Tiếp theo là màn múa đồng diễn tái hiện câu chuyện trọc sàn – câu chuyện hò hẹn của lứa đôi yêu nhau – với sự tham gia của khoảng 300 - 400 người.
Bên cạnh đó, là nhiều hoạt động dân gian mang đậm văn hóa bản địa độc đáo khác như: Chọi dê; Thi bắt vịt dưới nước; Thi vấn khăn Tày; Thi bóc măng mai; Thi kéo co, chơi quay, hái lộc, đi cà kheo.
Ngoài ra, tại lễ hội còn có các gian hàng của các thôn: Gồm các sản phẩm ẩm thực, trang phục và các đồ dùng, vật dụng thiết yếu mang tính truyền thống để giới thiệu và bán sản phẩm cho du khách.
Được biết, xã Lâm Thượng có 18 dân tộc anh em, trong đó người Tày, Nùng chiếm khoảng 80% dân số địa phương; người Dao chiếm hơn 7%. Hiện, “Pái toòng nên duyên - Pay tái nghĩa tình” đều được cộng đồng dân tộc Tày, Nùng và Dao trên địa bàn xã bảo tồn, phát huy rất tốt và đã góp phần tích cực vào việc nâng cao đời sống vật chất, văn hóa tinh thần cho nhân dân trong xã, xây dựng quê hương ấm no, hạnh phúc.
Đưa văn hóa bản địa gắn với phát triển du lịch cộng đồng và các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng
Theo ông Triệu Tiến Tiên, 58 tuổi, người dân tộc Dao ở thôn Khiểng Khun, xã Lâm Thượng (nguyên Chủ tịch UBND xã Tân Phượng cũ): “Pái toòng nên duyên” là phong tục bái lạy tổ tiên, các bậc họ hàng bề trên của cô dâu và chú rể người Dao trong ngày cưới, để được nhận chúc phúc của tổ tiên, của các bậc bề trên cho cuộc sống của đôi vợ chồng trẻ ấm no, hạnh phúc.
Trước đây lễ cưới của người Dao diễn ra trong 2 ngày một đêm, và nghi lễ “Pái toòng” – bái lạy tổ tiên và các bậc bề trên này thường kéo dài mất cả đêm, nhưng nay lễ cưới chỉ diễn ra trong một ngày và nghi lễ “Pái toòng” đã được rút gọn còn vài tiếng.
Còn về “Pay tái nghĩa tình” được ông Trần Quang Vinh, dân tộc Tày (63 tuổi) ở thôn Muổi Lay, xã Lâm Thượng cho biết là phong tục về tết bà ngoại rất độc đáo riêng có của người Tày và Nùng, để làm tròn đạo hiếu, nghĩa tình của người con gái đã đi lấy chồng, cùng chồng con sắm sửa vật phẩm theo phong tục truyền thống về tết bên ngoại. Lễ vật tết ngoại gồm: 01 con hoặc 01 đôi vịt bầu béo, 01 chai rượu ngon, 01 giỏ bánh (thường là bánh gai, hoặc bánh chuối do chính tay mình làm), 01 chai mật mía hoặc cân đường và 01 cân đậu xanh hoặc đen.
Điểm đặc sắc trong mâm cỗ cúng “Pay tái” về tết bà ngoại là nhất định phải có món thịt vịt luộc và món thính vịt. Theo ông Vinh, món thính vịt được chế biến từ xương vịt băm thật nhuyễn, thịt vịt thái nhỏ, trộn đều với mắm muối gia vị, hạt giổi, hành, răm,… và sau cùng là thính gạo đã rang được nghiền nhỏ thơm phưng phức, gói lá dong hoặc lá chuối cho lên hấp chín. Với cách chế biến rất công phu kể trên, món thính vịt đã trở thành ẩm thực đặc sản của đồng bào dân tộc Tày, Nùng vùng cao phía Bắc.
Theo truyền thống, “Pay tái” – đi tết ngoại – được người Tày tổ chức vào ngày rằm tháng Bảy và người Nùng tổ chức vào ngày 14 tháng Bảy âm lịch hàng năm.
Với những nét đẹp văn hóa vô cùng đặc sắc và độc đáo đó, Lễ hội văn hóa các dân tộc xã Lâm Thượng sẽ là nhịp cầu để đưa “Pái toòng nên duyên - Pay tái nghĩa tình” lan tỏa đến gần hơn với du khách; đồng thời, đưa nét đẹp văn hóa bản địa gắn với phát triển du lịch cộng đồng và các sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, nhằm tạo ra sản phẩm du lịch độc đáo, có sức hấp dẫn, tạo đột phá để xã Lâm Thượng phấn đấu trở thành xã phát triển khá theo hướng xanh, bản sắc./.
Xã Lâm Thượng hiện có 3 sản phẩm OCOP là măng mai, gạo nếp Lào Mu và cốm Khánh Thiện; ngoài ra, xã còn có nhiều sản phẩm đặc trưng nổi tiếng khác như vịt bầu Lâm Thượng, cá bỗng, gà trống thiến, ốc nhồi,.. Cùng với 5 Homestay hiện có và một số Homestay đang dự kiến phát triển sẽ là những lợi thế để xã Lâm Thượng đẩy mạnh phát triển du lịch cộng đồng trong thời gian tới.
