OPC: Cơ hội để Cà Mau đi trước trong cuộc cách mạng khởi nghiệp mới

Trong lịch sử phát triển kinh tế, mỗi cuộc cách mạng công nghệ đều tạo ra những thay đổi căn bản trong cách con người lao động, sản xuất và kinh doanh. Nếu cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất đưa máy móc thay thế sức lao động thủ công, thì cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư với trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra một bước ngoặt mới: lần đầu tiên, một cá nhân có thể vận hành một doanh nghiệp thực thụ mà không cần bộ máy nhân sự đông đảo phía sau.

Mô hình đó được gọi là One-Person Company (OPC) – doanh nghiệp một người.

Điều từng được xem là ý tưởng mang màu sắc viễn tưởng đang dần trở thành hiện thực tại nhiều quốc gia. Trong khi Trung Quốc, Hoa Kỳ, Ấn Độ và nhiều nền kinh tế lớn đã chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của mô hình này, Việt Nam mới bắt đầu mở những cánh cửa chính sách đầu tiên. Đáng chú ý, từ vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc, Cà Mau đang nuôi tham vọng trở thành địa phương tiên phong hiện thực hóa mô hình doanh nghiệp của tương lai.

Khi một người điều hành cả “đội ngũ nhân sự số”

Trong mô hình kinh doanh truyền thống, để vận hành doanh nghiệp, người sáng lập phải xây dựng bộ máy với nhiều vị trí như bán hàng, chăm sóc khách hàng, tiếp thị, thiết kế, kế toán, hành chính hay quản trị dữ liệu. Chi phí nhân sự vì thế luôn là một trong những rào cản lớn nhất đối với các ý tưởng khởi nghiệp, đặc biệt ở giai đoạn đầu.

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi thực tế đó. Ngày nay, các trợ lý AI có thể đảm nhiệm nhiều công việc vốn cần đến đội ngũ nhân sự chuyên trách như chăm sóc khách hàng 24/7, xây dựng nội dung truyền thông, thiết kế hình ảnh, video, website, hỗ trợ bán hàng, quản lý lịch làm việc, xử lý tài liệu, tổng hợp dữ liệu, lập báo cáo, thậm chí phân tích thị trường và đề xuất phương án kinh doanh.

Thay vì trực tiếp thực hiện mọi công việc, người sáng lập có thể tập trung vào vai trò điều phối, kiểm soát và ra quyết định, trong khi phần lớn các tác vụ vận hành được giao cho hệ sinh thái AI hoạt động liên tục.

Điểm cốt lõi của OPC không phải là “một người làm tất cả”, mà là “một người điều hành một đội ngũ AI”. Trong mô hình này, AI trở thành lực lượng lao động số hỗ trợ thực hiện nhiều chức năng chuyên môn khác nhau, còn con người vẫn giữ vai trò trung tâm trong việc xây dựng tầm nhìn, hoạch định chiến lược, sáng tạo giá trị mới, phát triển quan hệ đối tác và chịu trách nhiệm pháp lý đối với doanh nghiệp.

Lần đầu tiên trong lịch sử, một cá nhân có thể xây dựng và vận hành doanh nghiệp phục vụ khách hàng toàn cầu mà không cần sở hữu bộ máy nhân sự cồng kềnh như trước đây.

Làn sóng OPC đang bùng nổ trên thế giới

Xu hướng doanh nghiệp một người không còn là dự báo mà đã trở thành hiện tượng kinh tế đáng chú ý tại nhiều quốc gia.

Trung Quốc hiện được xem là một trong những hình mẫu tiêu biểu. Đến giữa năm 2025, quốc gia này ghi nhận hơn 16 triệu doanh nghiệp một người đang hoạt động, chiếm khoảng 27,4% tổng số doanh nghiệp. Chỉ riêng năm 2025 đã có khoảng 7,3 triệu OPC được thành lập mới, tăng hơn 42% so với năm trước.

Nhiều địa phương như Quảng Đông, Thâm Quyến, Hàng Châu, Thượng Hải hay Tứ Xuyên đã xây dựng các cơ chế hỗ trợ riêng cho doanh nghiệp ứng dụng AI, hình thành hệ sinh thái phát triển đồng bộ từ chính sách, nguồn vốn, nhân lực đến hạ tầng công nghệ.

Tại Ấn Độ, mô hình OPC đã được luật hóa từ năm 2013 và phát triển mạnh trong cộng đồng doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Trong khi đó, Hoa Kỳ hiện có gần 30 triệu doanh nghiệp không sử dụng lao động làm thuê. Tỷ lệ doanh nghiệp một người trong tổng số doanh nghiệp thành lập mới đã tăng từ 19,4% năm 2015 lên 45,6% vào năm 2025.

Người sáng lập OpenAI, Sam Altman, từng dự báo thế giới sẽ sớm chứng kiến doanh nghiệp một người đầu tiên đạt giá trị hàng tỷ USD.

Những chuyển động này cho thấy OPC đang trở thành một trong những xu hướng kinh tế đáng chú ý nhất của thập niên tới.

Mở rộng khung chính sách, Cà Mau chủ động đi trước một bước

Tại Việt Nam, OPC lần đầu tiên được đề cập trong các định hướng chiến lược cấp quốc gia.

Nghị quyết số 86/NQ-CP của Chính phủ về Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo đã đặt vấn đề nghiên cứu, thí điểm mô hình doanh nghiệp một người. Bộ Khoa học và Công nghệ đang phối hợp với các bộ, ngành liên quan xây dựng cơ chế hỗ trợ phù hợp, hướng tới mục tiêu hình thành khoảng 1 triệu OPC vào năm 2030.

Định hướng này đồng thời tạo thêm động lực thực hiện mục tiêu phát triển 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 theo Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Hiện nay, Việt Nam có khoảng 5,2 triệu hộ kinh doanh cá thể. Tuy nhiên, số lượng hộ chuyển đổi lên doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Điều này cho thấy dư địa rất lớn cho một mô hình doanh nghiệp gọn nhẹ, linh hoạt, chi phí thấp và phù hợp với năng lực của các cá nhân khởi nghiệp như OPC.

Cho đến nay, chưa có địa phương nào triển khai chương trình phát triển OPC ở quy mô cấp tỉnh. Nếu được thông qua, Cà Mau có thể trở thành địa phương đầu tiên đưa khái niệm doanh nghiệp một người từ chủ trương thành thực tiễn.

Xuất phát từ nhận thức rằng trong đổi mới sáng tạo, người đi trước thường có cơ hội định hình cuộc chơi, Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo tỉnh Cà Mau (CiNEC) đã tham mưu xây dựng Đề án “OPC Cà Mau”, thí điểm mô hình doanh nghiệp một người ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo giai đoạn 2026 – 2030.

Đề án được định vị bằng thương hiệu truyền thông “OPC Cà Mau” với thông điệp: “Nói OPC – Nhớ Cà Mau”.

Theo lộ trình đề xuất, tỉnh Cà Mau sẽ thí điểm thành công 50 OPC đầu tiên trong giai đoạn 2026 – 2027, sau đó mở rộng lên khoảng 300–500 doanh nghiệp vào năm 2030, hướng tới mục tiêu hình thành cộng đồng doanh nhân số lớn nhất khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Xây dựng hệ sinh thái doanh nhân số – động lực phát triển vùng cực Nam

Khác với nhiều chương trình hỗ trợ khởi nghiệp truyền thống, OPC Cà Mau được thiết kế theo hướng xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh.

Hạt nhân của mô hình là OPC Hub Cà Mau đặt tại CiNEC. Tại đây sẽ hình thành các chương trình đào tạo chuyên sâu về AI; không gian làm việc chung; phòng livestream và sản xuất nội dung số; hệ thống máy trạm xử lý AI dùng chung; khu hỗ trợ thiết kế, phát triển sản phẩm và bao bì.

Mỗi doanh nghiệp tham gia thí điểm còn được hỗ trợ gói công nghệ số trong năm đầu hoạt động, bao gồm bản quyền các công cụ AI, hệ thống quản lý khách hàng (CRM), hóa đơn điện tử, phần mềm quản trị cùng các dịch vụ tư vấn pháp lý, kế toán và hỗ trợ thành lập doanh nghiệp.

Mục tiêu không chỉ là tạo ra những doanh nghiệp mới, mà còn hình thành một cộng đồng doanh nhân số có khả năng cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.

Đối với Cà Mau, OPC không đơn thuần là một xu hướng công nghệ mà còn được kỳ vọng trở thành lời giải cho nhiều bài toán phát triển địa phương.

Trước hết là bài toán thu hút nguồn nhân lực trẻ và chất lượng cao trở về quê hương lập nghiệp. Trong bối cảnh nhiều lao động rời địa phương để tìm kiếm cơ hội tại các đô thị lớn, OPC cho phép người trẻ xây dựng doanh nghiệp ngay tại nơi sinh sống nhưng vẫn kết nối với thị trường trong nước và quốc tế.

Bên cạnh đó, mô hình này còn mở ra cơ hội thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh cá thể sang doanh nghiệp chính thức, góp phần nâng cao năng lực quản trị, tính minh bạch và khả năng tiếp cận các chính sách hỗ trợ của Nhà nước.

Các lĩnh vực được đánh giá có nhiều tiềm năng phát triển gồm thương mại điện tử, nội dung số, thiết kế sáng tạo, dịch vụ số, cũng như thương mại hóa các sản phẩm đặc trưng của địa phương như tôm, cua, sản phẩm OCOP và du lịch sinh thái.

Nhờ công nghệ số và AI, những sản phẩm mang thương hiệu Cà Mau hoàn toàn có thể tiếp cận khách hàng toàn cầu với chi phí thấp hơn nhiều so với trước đây.

Ông Triệu Thanh Tuấn - Giám đốc CiNEC, chia sẻ: “Tôi không muốn giữ chân người trẻ. Ngược lại, tôi mong các bạn đi thật xa để học hỏi những tinh hoa của thế giới. Nhưng với công nghệ hôm nay, chỉ cần một chiếc máy tính xách tay, internet vệ tinh, điện toán đám mây và nguồn năng lượng phù hợp, một người hoàn toàn có thể điều hành doanh nghiệp phục vụ khách hàng toàn cầu ngay giữa rừng U Minh. OPC chính là một trong những con đường để các bạn trở về. CiNEC sẽ là bệ đỡ cho những bước chân đầu tiên, và khi trưởng thành, chính các bạn sẽ tiếp tục nâng đỡ những người đến sau”.

Dĩ nhiên, bất kỳ mô hình mới nào cũng đi kèm những thách thức và rủi ro. Vì vậy, Đề án OPC Cà Mau được đề xuất triển khai theo cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), với phạm vi, đối tượng và thời gian thực hiện rõ ràng. Việc đánh giá, sơ kết sẽ được tiến hành thường xuyên trước khi xem xét mở rộng quy mô.

Tuy nhiên, giá trị lớn nhất của đề án có lẽ không chỉ nằm ở những con số. Điều đáng chú ý hơn là tinh thần dám nghĩ, dám làm và dám đi trước.

Trong thời đại kinh tế số, lợi thế không còn hoàn toàn thuộc về các trung tâm kinh tế lớn. Một địa phương ở vùng đất cực Nam, nếu biết tận dụng cơ hội công nghệ và đổi mới sáng tạo, hoàn toàn có thể trở thành nơi khởi nguồn cho những mô hình phát triển mới mang tầm quốc gia.

Nếu doanh nghiệp một người thực sự trở thành xu hướng chủ đạo của nền kinh tế số Việt Nam trong thập niên tới, Cà Mau hoàn toàn có thể được nhắc đến như địa phương đầu tiên đặt những viên gạch nền móng cho mô hình doanh nghiệp của tương lai./.