Ông chủ Bảo Tín Minh Châu và con trai bị khởi tố: Người mua vàng có bị ảnh hưởng?

Ngày 6/4, Công an TP Hà Nội cho biết Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố ông Vũ Minh Châu (SN 1973), người sáng lập thương hiệu Bảo Tín Minh Châu, về tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”.

Thông tin trên khiến không ít người dân từng mua, bán vàng tại doanh nghiệp này lo ngại: Liệu quyền lợi của họ có bị ảnh hưởng? Những giao dịch đã thực hiện trước đây có còn giá trị?

Nếu đang bán vàng cho doanh nghiệp nhưng chưa được thanh toán thì phải làm sao?.

Trước những nội dung trên, trao đổi với PV báo Pháp luật Việt Nam,  luật sư Nguyễn Văn Tuấn (Giám đốc Công ty Luật TNHH TGS, thuộc Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết: Theo Điều 221 Bộ luật Hình sự 2015 quy định tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” là hành vi làm sai lệch, giả mạo, che giấu hoặc hủy hoại tài liệu kế toán; cung cấp thông tin, số liệu kế toán không trung thực, gây thiệt hại cho Nhà nước, tổ chức hoặc cá nhân.

Đây là tội danh có cấu thành vật chất, nghĩa là mức độ thiệt hại thực tế là căn cứ quan trọng để xác định khung hình phạt.

Ở khung cơ bản, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 300 triệu đồng hoặc phạt tù từ 1 năm đến 5 năm nếu gây thiệt hại từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng hoặc gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động tài chính, kế toán.

Nếu hành vi phạm tội có tính chất tăng nặng như có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc gây thiệt hại từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng, khung hình phạt có thể từ 3 năm đến 12 năm tù.

Đối với trường hợp gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên, mức án có thể lên tới từ 10 năm đến 20 năm tù.

Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1 đến 5 năm, đồng thời có thể bị phạt tiền bổ sung.

Luật sư Tuấn cho rằng, trong trường hợp của ông Vũ Minh Châu, việc xác định chính xác mức án còn phụ thuộc vào kết quả điều tra, đặc biệt là mức độ thiệt hại thực tế, vai trò của cá nhân bị khởi tố và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự.

Một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm nhất là việc khởi tố lãnh đạo doanh nghiệp có làm ảnh hưởng đến quyền lợi của người đã mua vàng tại Bảo Tín Minh Châu hay không.

Theo luật sư Nguyễn Văn Tuấn, về bản chất, việc khởi tố ông Vũ Minh Châu là để xử lý hành vi trong lĩnh vực quản lý tài chính – kế toán của doanh nghiệp, chứ không phải là tội danh trực tiếp xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của khách hàng.

“Do đó, về nguyên tắc, quyền lợi của người dân đã mua vàng tại Bảo Tín Minh Châu không đương nhiên bị ảnh hưởng chỉ vì việc khởi tố này”, luật sư Tuấn nhấn mạnh.

Theo Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023, người tiêu dùng có quyền được bảo đảm về chất lượng hàng hóa, được cung cấp thông tin trung thực và được bồi thường thiệt hại nếu hàng hóa không đúng cam kết.

Vì vậy, nếu số vàng mà người dân đã mua là vàng thật, đủ tuổi, đúng trọng lượng, có hóa đơn và chứng từ hợp lệ, thì giao dịch mua bán đó vẫn có hiệu lực pháp luật và được bảo vệ.

Việc xử lý trách nhiệm hình sự đối với cá nhân quản lý doanh nghiệp không làm vô hiệu các giao dịch dân sự đã hoàn thành trước đó.

Tuy nhiên, luật sư cũng lưu ý, nếu trong quá trình điều tra, cơ quan chức năng phát hiện có hành vi làm sai lệch sổ sách nhằm che giấu việc kinh doanh không minh bạch, trốn thuế hoặc có liên quan đến chất lượng, nguồn gốc vàng đã bán ra thị trường, thì quyền lợi của người tiêu dùng có thể bị ảnh hưởng gián tiếp.

Trong trường hợp đó, nếu người mua bị thiệt hại thực tế như mua phải vàng không đúng chất lượng, không đủ tuổi vàng hoặc bị thiệt hại về tài sản, họ có quyền yêu cầu doanh nghiệp bồi thường theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015.

Đồng thời, nếu vụ án được mở rộng và xác định có nhiều người bị thiệt hại, người mua vàng có thể tham gia tố tụng với tư cách là bị hại hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan để yêu cầu bồi thường.

Không ít người dân băn khoăn rằng, sau vụ việc, liệu vàng đã mua tại Bảo Tín Minh Châu có còn được thị trường chấp nhận hay không, đặc biệt là khi muốn bán lại.

Theo luật sư Nguyễn Văn Tuấn, về nguyên tắc pháp lý, việc người sáng lập doanh nghiệp bị khởi tố không làm thay đổi giá trị pháp lý của các giao dịch mua bán vàng đã thực hiện trước đó.

Vàng là tài sản hợp pháp được phép lưu thông trên thị trường theo Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Vì vậy, người dân vẫn có đầy đủ quyền bán lại số vàng đã mua.

Trong thực tế, việc bán lại vàng phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng vàng, tuổi vàng, trọng lượng và đặc biệt là hóa đơn, chứng từ mua bán ban đầu.

Nếu người dân có đầy đủ giấy tờ hợp lệ, vàng bảo đảm đúng tiêu chuẩn công bố, thì khi bán lại tại chính doanh nghiệp này hoặc tại các đơn vị kinh doanh vàng khác, về nguyên tắc sẽ không bị ảnh hưởng đến quyền bán hoặc giá trị tài sản.

Tuy nhiên, yếu tố tâm lý thị trường có thể tạo ra những tác động nhất định.

Theo luật sư Tuấn, sau thông tin khởi tố, một số doanh nghiệp kinh doanh vàng có thể thận trọng hơn khi thu mua vàng có nguồn gốc từ Bảo Tín Minh Châu. Họ có thể yêu cầu kiểm tra kỹ hơn về hóa đơn, giấy tờ, nguồn gốc hoặc chất lượng sản phẩm trước khi mua lại.

“Đây không phải là việc hạn chế quyền của người dân, mà là hoạt động kiểm soát rủi ro bình thường trong kinh doanh”, luật sư nhận định.

Trường hợp người dân không còn giữ hóa đơn, giấy chứng nhận hoặc vàng có dấu hiệu không rõ nguồn gốc, việc mua lại có thể bị từ chối hoặc bị định giá thấp hơn.

Dù vậy, đến thời điểm hiện nay, chưa có căn cứ pháp lý nào cho thấy các giao dịch mua bán vàng của người dân tại Bảo Tín Minh Châu bị vô hiệu hoặc bị hạn chế chuyển nhượng.

Một tình huống khác được đặt ra là trường hợp người dân đã bán vàng cho doanh nghiệp, đã giao tài sản nhưng chưa được thanh toán đầy đủ trước khi doanh nghiệp bị điều tra.

Về vấn đề này, luật sư Nguyễn Văn Tuấn khẳng định: Việc doanh nghiệp bị điều tra, khởi tố không làm chấm dứt các nghĩa vụ tài sản đã phát sinh hợp pháp trước đó.

Theo Bộ luật Dân sự 2015, nghĩa vụ thanh toán trong hợp đồng mua bán tài sản vẫn có hiệu lực ràng buộc giữa các bên. Do đó, nếu người dân đã giao vàng cho doanh nghiệp nhưng chưa nhận đủ tiền, doanh nghiệp vẫn phải có trách nhiệm thanh toán theo đúng thỏa thuận.

Trong bối cảnh vụ án hình sự đang được điều tra, khoản tiền doanh nghiệp còn nợ khách hàng được xác định là nghĩa vụ dân sự.

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người dân có thể tham gia vụ án với tư cách người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan hoặc bị hại để yêu cầu doanh nghiệp thanh toán số tiền còn thiếu, đồng thời yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu có.

Luật sư Tuấn cho biết, trong trường hợp cơ quan điều tra áp dụng biện pháp kê biên, phong tỏa tài sản của doanh nghiệp hoặc cá nhân liên quan để phục vụ điều tra, việc thanh toán cho người dân có thể bị chậm.

Khi đó, quyền lợi của khách hàng sẽ được xem xét trong quá trình giải quyết vụ án và thi hành án sau khi có bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật.

“Người dân không mất quyền đòi tiền, nhưng cần chủ động lưu giữ các chứng cứ như hợp đồng, hóa đơn, giấy biên nhận, tin nhắn, chứng từ giao dịch để bảo vệ quyền lợi của mình khi cần thiết”, luật sư lưu ý.

Cuối cùng luật sư Nguyễn Văn Tuấn đã đưa ra những khuyến cáo đối với người dân, trong giai đoạn hiện nay, người dân từng mua hoặc bán vàng tại Bảo Tín Minh Châu không nên quá hoang mang.

Điều quan trọng nhất là giữ lại đầy đủ hóa đơn, giấy chứng nhận, phiếu mua bán và các tài liệu liên quan đến giao dịch.

Nếu có nhu cầu bán lại vàng, người dân nên mang theo đầy đủ giấy tờ để thuận lợi hơn trong việc xác minh nguồn gốc và giá trị sản phẩm.

Trường hợp phát hiện dấu hiệu bất thường như vàng không đúng chất lượng, doanh nghiệp từ chối thanh toán hoặc phát sinh tranh chấp, người dân có thể gửi đơn đến cơ quan công an, cơ quan bảo vệ người tiêu dùng hoặc khởi kiện tại tòa án để yêu cầu bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

Ở thời điểm hiện tại, vụ án mới đang trong giai đoạn điều tra. Do đó, mọi đánh giá về mức độ ảnh hưởng đối với người mua vàng vẫn cần chờ kết luận chính thức từ cơ quan tiến hành tố tụng.