Đây là câu hỏi không dễ trả lời trước những thách thức của hội nhập, nhất là khi thực hiện lộ trình giảm thuế nhập khẩu ô tô xuống còn 0% theo các hiệp định thương mại tự do.
Với việc Quốc hội lùi thời hạn thông qua Dự thảo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) sửa đổi tại Kỳ họp thứ 10 vừa qua sẽ có thêm thời gian để thị trường Việt Nam quyết định lựa chọn “giấc mơ ô tô giá rẻ” để hội nhập nhanh hay tìm đường phát triển ngành sản xuất ô tô trong nước.
 |
| Chính phủ cho rằng, cần sửa thuế suất tiêu thụ đặc biệt đối với ô tô tương đương các nước ASEAN. |
“Nới” nhập khẩu là giết chết ô tô “nội”?
Hiện thuế suất thuế TTĐB đối với xe ô tô từ 9 chỗ trở xuống có dung tích xi lanh dưới 2.000cm3 ở Việt Nam là 45%, cao hơn so với mức trung bình của 4 nước Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan. Bên cạnh đó, thuế nhập khẩu xe nguyên chiếc từ ASEAN vào Việt Nam hiện nay là 50%, nếu giảm xuống 0% vào năm 2018 (theo cam kết với ASEAN và WTO) là tương đương với giảm trên 30% giá xe nhập khẩu. Các hiệp định thương mại tự do (FTA) khác cũng lần lượt có mức thuế nhập khẩu là 0% sau đó từ 3 - 7 năm.
Theo Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) và sau đó theo các hiệp định khác, nếu tiếp tục duy trì quy định hiện hành với khác biệt về chi phí bán hàng trong nước, lãi của người nộp thuế (nếu có) trong giá tính thuế TTĐB giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng hóa nhập khẩu thì các mặt hàng chịu thuế TTĐB như ô tô chở người dưới 24 chỗ, điều hòa nhiệt độ công suất từ 90.000 BTU trở xuống, xe máy dung tích xi lanh trên 125cm3, rượu, bia,... nhập khẩu sẽ càng có lợi thế cạnh tranh về giá so với những sản phẩm sản xuất trong nước.
Do vậy, Chính phủ cho rằng để hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp vượt qua khó khăn, thách thức, ổn định sản xuất, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh cần sửa đổi thuế suất thuế TTĐB đối với mặt hàng ô tô ở mức tương đương với các nước Đông Nam Á (Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Philippines...) đối với dòng xe thân thiện với môi trường, dung tích xi lanh nhỏ để tạo điều kiện phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.
Đây sẽ là cơ hội cho người dân được tiếp cận thị trường ô tô giá rẻ nhưng lại là thách thức của ngành ô tô trong nước khi tham gia vào tiến trình hội nhập ngày càng sâu do năng lực cạnh tranh còn thấp, giá trị thương hiệu chưa cao, ngành công nghiệp hỗ trợ chậm phát triển.
Song, nhiều chuyên gia cảnh báo, giảm thuế TTĐB cho ô tô dung tích nhỏ được Chính phủ đưa ra trong Dự thảo Luật Thuế TTĐB (sửa đổi) vừa được trình Quốc hội sẽ khiến ngành sản xuất ô tô trong nước “không chỉ đối mặt với nguy cơ mất thị trường trong nước mà sẽ “chết” như lo ngại của Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Quảng Nam Lê Văn Lai.
Cân nhắc lợi ích kinh tế và xã hội
Mong muốn này của nhiều chuyên gia kinh tế trước đề xuất giảm thuế TTĐB đối với ô tô được xuất phát từ những lo ngại về điều kiện kinh tế - xã hội để đáp ứng chính sách nếu Dự thảo Luật Thuế TTĐB (sửa đổi) được thông qua như đề xuất của Chính phủ.
Bởi khi thuế TTĐB đối với ô tô giảm, kéo theo giá ô tô giảm, đáp ứng khả năng tài chính của một bộ phận người dân, nhất là ở các đô thị. Trong khi đó, hạ tầng giao thông vẫn đang được hoàn thiện nhưng vẫn chưa thể đủ cho việc ô tô thay thế xe máy, nhất là ở Hà Nội và TP HCM đang chưa có giải pháp hữu hiệu để giảm ùn tắc giao thông.
Đặc biệt, nếu nhìn từ khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp ô tô “nội” sẽ thấy trước những khó khăn rất lớn do việc giảm thuế TTĐB đối với ô tô nhập khẩu. Tuy sản xuất trong nước nhưng chi phí sản xuất của ô tô nội vẫn đang cao hơn ô tô nhập khẩu sản xuất ở các nước trong khu vực đến 20%.
Theo phân tích của bà Hồ Thị Thủy (Ủy viên Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội), nếu giảm cả thuế TTĐB cùng với thuế nhập khẩu các loại ô tô, nhất là các loại xe có dung tích từ 2.500cm3 trở xuống sẽ chỉ “hỗ trợ được cho doanh nghiệp nhập khẩu ô tô mà đẩy doanh nghiệp sản xuất ô tô “nội” vào thế mất thị trường.
Tuy nhiên, nếu nhìn tổng thể ngành ô tô trong nước, một số chuyên gia kinh tế lại chọn phương án nhập khẩu ô tô để cung ứng cho thị trường thay vì tập trung đầu tư cho một ngành sản xuất “èo uột”, không có nhiều cơ hội phát triển khiến thị trường ô tô trong nước cứ phải “kìm hãm” để chờ ngày được tiêu thụ ô tô “nội” trong dòng chảy hội nhập ngày càng mạnh mẽ. Nếu lựa chọn chiến lược này thì việc giảm thuế TTĐB cho các loại ô tô như đề xuất của Chính phủ thực sự là giải pháp để cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh trong nước.
Câu trả lời cuối cùng cho sự lựa chọn giữa “ô tô giá rẻ” và ô tô “nội” vẫn sẽ cần chờ đến năm 2016 khi Quốc hội quyết định có bấm nút thông qua hay không Dự án Luật Thuế TTĐB (sửa đổi) đối với việc giảm thuế TTĐB cho ô tô.
