Những tiêu chí quan trọng cho lộ trình tái cơ cấu vốn Nhà nước tại doanh nghiệp
Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã ký Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg về tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn Nhà nước. Các tiêu chí được phân loại theo danh mục ngành, lĩnh vực và khung tỷ lệ vốn Nhà nước nắm giữ.
Quyết định áp dụng cho các cơ quan đại diện chủ sở hữu, doanh nghiệp nhà nước, các tổ chức tín dụng do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ (trừ Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam), cùng các cá nhân, tổ chức liên quan. Riêng các công ty nông, lâm nghiệp, doanh nghiệp quốc phòng, an ninh sẽ thực hiện theo quy định khác của Chính phủ.
Phân loại tiêu chí theo nhóm ngành
Quyết định phân loại rõ các nhóm ngành, lĩnh vực tương ứng với tỷ lệ vốn mà Nhà nước sẽ nắm giữ. Cụ thể, nhóm doanh nghiệp có 100% vốn Nhà nước sẽ tập trung vào các doanh nghiệp cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu; lĩnh vực độc quyền tự nhiên; doanh nghiệp khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp xây dựng công trình hạ tầng trọng điểm quốc gia (giao thông, thủy lợi, năng lượng, hạ tầng số theo Nghị định 366/2025/NĐ-CP), doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao và các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế cũng thuộc nhóm này.
Đối với nhóm Nhà nước nắm giữ từ 65% vốn trở lên, bao gồm các lĩnh vực Quản lý, khai thác cảng hàng không, sân bay và vận chuyển hàng không; Quản lý khai thác bến cảng tại cảng biển đặc biệt; Khai thác khoáng sản quy mô lớn; Tài chính, ngân hàng; cơ khí chế tạo; Khai thác, sản xuất, cung cấp nước sạch và thoát nước đô thị, nông thôn; Doanh nghiệp bảo đảm nhu cầu thiết yếu cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng xa; Sản xuất phim hoạt hình do Nhà nước đặt hàng/tài trợ.
Nhóm Nhà nước nắm giữ trên 50% đến dưới 65% vốn được áp dụng các đầu mối nhập khẩu xăng dầu chiếm thị phần từ 30% trở lên, đóng vai trò bình ổn thị trường. Nhóm này cũng bao gồm các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông quan trọng đối với hạ tầng quốc gia và các đơn vị tìm kiếm, thăm dò, đánh giá trữ lượng khoáng sản (trừ dầu khí).
Quy định cho các doanh nghiệp ngoài tiêu chí chính
Đối với các doanh nghiệp không thuộc các nhóm ngành, lĩnh vực nêu trên, Quyết định đưa ra bộ tiêu chí phụ để thực hiện sắp xếp, cơ cấu lại, dựa trên 1 trong các yếu tố sau:
Doanh nghiệp sản xuất xi măng chiếm từ 30% thị phần trở lên, trong đó có khai thác mỏ nguyên liệu tại địa bàn trọng yếu về an ninh quốc phòng.
Có tỷ trọng doanh thu từ hoạt động công ích chiếm từ 50% trở lên trong tổng doanh thu 3 năm liên tiếp liền kề trước thời điểm cơ cấu lại.
Nắm giữ các giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc, thương hiệu quốc gia hoặc có vai trò quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội của địa phương.
Hoạt động trong lĩnh vực thu gom, xử lý rác thải; chiếu sáng công cộng; trồng và chăm sóc cây xanh.
Trường hợp doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chí phụ này, nếu Nhà nước đang nắm trên 50% vốn, tỷ lệ sẽ tiếp tục được duy trì trên mức 50%. Nếu tỷ lệ hiện tại từ 50% trở xuống, quyền đại diện chủ sở hữu sẽ được chuyển giao về các doanh nghiệp có chức năng đầu tư, kinh doanh vốn Nhà nước (theo Nghị định 57/2026/NĐ-CP) để tiếp tục quản lý, tái cơ cấu hoặc thoái vốn nhằm đảm bảo hiệu quả.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp không thuộc cả danh mục chính lẫn tiêu chí phụ, Nhà nước sẽ định hướng không tiếp tục nắm giữ vốn (trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác).
Đối với các trường hợp đặc thù như muốn áp dụng tỷ lệ vốn khác với khung quy định, hoặc Nhà nước muốn rút vốn hay tiếp tục giữ vốn khác với quy tắc phân loại thông thường, Cơ quan đại diện chủ sở hữu phải trình báo cáo để Thủ tướng Chính phủ trực tiếp xem xét, quyết định.
Bên cạnh đó, với các doanh nghiệp đa ngành, khung tỷ lệ vốn sẽ được xác định dựa trên ngành, lĩnh vực có tỷ trọng lớn nhất trong tổng sản lượng hoặc tổng doanh thu của 3 năm liên tiếp liền kề (theo BCTC hoặc BCTC hợp nhất) trước thời điểm phê duyệt kế hoạch 5 năm.
Nếu trong quá trình thực hiện cơ cấu lại có sự thay đổi về tỷ trọng doanh thu/sản lượng thực tế, cấp có thẩm quyền sẽ xem xét điều chỉnh lại kế hoạch cho phù hợp với tình hình mới của doanh nghiệp.
Việc phân loại và cơ cấu lại lần này phải tuân thủ nguyên tắc bảo toàn, phát triển vốn Nhà nước, kiên quyết phòng chống tình trạng đầu tư dàn trải, lãng phí và thất thoát tài sản quốc gia.
