Nguyên tắc suy đoán vô tội trong vụ "Cưỡng đoạt tài sản" tại Phan Thiết

Vừa qua, Báo Pháp luật Việt Nam có thông tin về vụ án "Cưỡng đoạt tài sản" tại Phan Thiết (tỉnh Bình Thuận). Theo nội dung vụ án, Nguyễn Thị Minh Mỹ vay mượn 200.000.000 đồng của vợ chồng Phạm Thị Thu Hương và Nguyễn Quốc Hùng nhưng không có tiền trả gốc và lãi, Hương đã nhiều lần gọi điện đòi tiền nhưng Mỹ không bắt máy. Nguyễn Thị Minh Mỹ và Nguyễn Minh Anh Quốc là con của bà Đặng Thị Thắm, còn Trịnh Thị Mỹ Huyền là vợ Quốc, tất cả đều cư ngụ số 68 Từ Văn Tư, phường Phú Trinh, TP Phan Thiết.

Khoảng 20 giờ ngày 25/10/2020, Hương cùng chồng là Hùng và Phạm Thị Thu Trang, Nguyễn Văn Cường, Huỳnh Văn Dưỡng, Cao Hoàn Vũ, Phạm Thị Bích Xuân đến nhà Mỹ ở số 68 Từ Văn Tư, phường Phú Trinh, TP Phan Thiết (tỉnh Bình Thuận) để đòi nợ, nhưng Mỹ không có nhà.

Thời điểm này, Trịnh Thị Mỹ Huyền là em dâu của Mỹ đi xe mô tô biển số 86 C1-924.01 (Huyền và Mỹ thường sử dụng chiếc xe này, chủ sở hữu là Lê Nguyễn Phan Nhân cư ngụ TP Phan Thiết) tới nhà Mỹ, nhưng thấy nhóm Hương đang chửi Mỹ trước nhà nên không dám vào nhà mà chạy xe tới nhà số 106 Từ Văn Tư, phường Phú Trinh gần đó đứng xem một lúc thì nhóm Hương đi về.

Khi đó, Hương nhìn thấy Huyền thì đi lại hỏi: “Con Mỹ đâu, sao nó thiếu tiền của chị mấy tháng nay nó bỏ trốn đi đâu, kêu nó ra tính tiền của chị mà nó vay mượn của chị”, nhưng Huyền không trả lời do đang đứng giữ cổ lái xe. Trang đi lại dùng tay hất tay và đẩy Huyền ra khỏi xe nói: “Con Mỹ đâu ra trả tiền cho em tao”. Hương thấy xe mô tô Huyền đang sử dụng là xe Mỹ thường tới nhà Hương chơi nên Hương nói lớn: “Tụi mày lấy xe này về cho tao, xe này con Mỹ hay sử dụng đến nhà tao, lấy xe về để con Mỹ ra gặp tao nói chuyện, vì sao nợ tiền tao nó bỏ trốn”.

Ngày 24/5/2021, Cơ quan CSĐT ra Quyết định khởi tố vụ án “Cưỡng đoạt tài sản”, khởi tố bị can Phạm Thị Thu Hương theo khoản 2 Điều 170 Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015.

Tại Biên bản đối chất Hương & Huyền ngày 22/10/2021, Huyền nói: “Tôi gặp Hương 02 lần ở nhà mẹ chồng tôi ở 68 Từ Văn Tư”, Hương nói: “Người đối diện là vợ của Quốc em ruột Mỹ, sau này mới biết tên là Huyền. Quốc và Mỹ thường chở Huyền lên nhà tôi chơi” (BL 136,137,138,139).

Theo Lê Nguyễn Phan Nhân chủ sở hữu xe mô tô Honda SH Mode biển số 86 C1-92401 khai: “…Từ đó Huyền sử dụng xe, nhưng chủ yếu thấy Mỹ sử dụng” (BL 94). Cơ sở trên cho thấy, Huyền có quen biết Hương, biết rõ quan hệ giữa Hương và Mỹ, cũng như biết xe mô tô Honda SH Mode biển số 86 C1-92401 Mỹ thường sử dụng và nhiều lần tới nhà Hương.

Trong các bút lục Huyền khai: “Tôi có công việc và đi về nhà chồng số 68 Từ Văn Tư nhưng thấy Hương, Trang, Nhí (Vũ) nhóm 3 nữ 2 nam ở đó đang chửi Mỹ nên không vào nhà, mà chạy đến đậu trước nhà số 106 Từ Văn Tư để quan sát. Tôi chạy đi mà không vào nhà, là vì trước đây nhóm người này đã đến nhà quậy phá nhiều lần và la ó, nên sợ không dám vào nhà, mà bỏ đi chạy lên đến số 106 Từ Văn Tư cách nhà chồng tôi 50m (thực tế 150m) rồi dừng xe đậu trên vỉa hè và ngồi trên xe trước số 106 Từ Văn Tư, lúc này chìa khóa xe tôi đã rút ra cất bỏ vào trong túi áo từ trước (từ lúc tôi đợi bạn Thanh trước nhà 106)”.

Hương, Trang cùng một số người nữa (Huyền khai có 5 người gồm Hương, Trang, Dưỡng, Vũ, Xuân) quay lại đến gần người phụ nữ (là Huyền), thì Huyền nhận ra Trang, Hương (các bút lục Huyền đã khai). Từ thời điểm này trở đi có nhiều câu nói liên quan đến Huyền có bầu, đến Mỹ nợ tiền Hương, đến xe Huyền mà Mỹ hay đi đến nhà Hương, đến xe Huyền mà Mỹ hay đi dựng ở nhà Hương và các hành động khác, thì từ các lời khai của Huyền cho đến Hương, Trang, Dưỡng, Vũ, Xuân, Cường đều bất nhất mâu thuẫn với chính mình và mâu thuẫn nhau nên không có cơ sở chứng cứ nào để biết đâu là sự thật?

Trong các bút lục Huyền khai: “Hương tới nhà Mỹ nhiều lần, tôi đã gặp Hương 02 lần ở nhà mẹ chồng ở số 68 Từ Văn Tư, tôi biết Hương có làm ăn với Mỹ và Mỹ có sử dụng xe mô tô Honda SH Mode biển số 86 C1-92401 đến nhà Hương. Hương tưởng là xe này của chị Mỹ”.

Trong các bút lục lời khai của Hương, Trang, Dưỡng, Vũ, Xuân, Cường và kết luận của Cơ quan CSĐT cùng Cáo trạng của VKS và các tài liệu có trong hồ sơ vụ án, cũng không có tình tiết nào thể hiện Hương 'Chiếm đoạt tài sản' xe mô tô Honda SH Mode biển số 86 C1-92401 để sử dụng, hay bán lấy tiền, hay để xiết nợ trừ tiền Mỹ.

Việc Hương, Trang, Dưỡng, Vũ, Xuân, Cường trên đường về nhà do Mỹ không có nhà, nên chỉ là tình cờ ngẫu nhiên gặp Huyền thì xảy ra chuyện, chứ không chủ động đi tìm Huyền để 'Chiếm đoạt tài sản' xe mô tô Honda SH Mode biển số 86 C1-92401. Không có căn cứ cơ sở là Hương tổ chức, hay chỉ đạo, hay trực tiếp lấy xe mô tô Honda SH Mode biển số 86 C1-92401 về cất giữ ở nhà mình.

Theo lời khai của chính Huyền và của Xuân, Dưỡng thì chính Xuân, Dưỡng là người trực tiếp đưa xe này về nhà Hương vào đêm khuya khoảng 10 giờ ngày 25/10/2020, Hương bị động nên gọi điện nhiều lần cho Mỹ tới lấy xe nhưng Mỹ không bắt máy và vì đêm khuya nên Hương phải cất giữ xe sợ bị trộm lấy.

Có thể, Hương suy nghĩ là cứ giữ xe lại thì Mỹ phải ra mặt không trốn tránh nữa, là Hương kém nhận thức hiểu biết pháp luật (thực tế chỉ lớp 3). Do đó, ngày 26/10/2020 Hương tiếp tục gọi điện cho Mỹ ra mặt tới Hương nói chuyện tiền bạc và lấy xe về, nhưng Mỹ không bắt máy. Tuy nhiên, ngày 27/10/2020 Hương đã tự nguyện giao nộp xe cho CA P. Phú Trinh, chứ không phải bị cưỡng chế giao nộp xe.

Bàn về vấn đề pháp lý liên quan đến vụ án, Luật gia Nguyễn Thạc Hiếu cho rằng: "Cơ sở trên cho thấy, Hương không có động cơ mục đích ‘Chiếm đoạt tài sản’ xe mô tô Honda SH Mode biển số 86 C1-92401, nên không có căn cứ cấu thành tội ‘Cưỡng đoạt tài sản’ theo Điều 170 Bộ luật Hình sự năm 2015. Đồng thời, các cơ quan tố tụng TP Phan Thiết khi xử lý vụ việc trên cũng cần áp dụng nguyên tắc suy đoán vô tội. Nguyên tắc này cũng được ghi nhận trong Hiến pháp Việt Nam năm 2013 tại khoản 1, Điều 31 như sau: “Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự luật định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật”.

Vị luật gia này cho rằng Nguyên tắc suy đoán vô tội đảm bảo cho việc chứng minh tội phạm được chính xác và khách quan, từ đó bảo vệ công lý, công bằng và tránh được oan sai. Bởi lẽ những người tiến hành tố tụng sẽ không thể vô tư, khách quan khi thu thập, đánh giá các chứng cứ nếu như trong đầu họ đã mặc nhiên coi người bị buộc tội là người phạm tội.

Trách nhiệm hình sự là chế tài cao nhất áp dụng với những cá nhân, pháp nhân có hành vi vi pháp pháp luật nghiêm trọng, vì vậy nếu sự thật của vụ án bị che lấp bởi những định kiến, suy nghĩ cảm tính, chủ quan của những người tiến hành tố tụng thì thiệt hại đối với người bị kết tội oan là rất lớn.

Bên cạnh đó, nguyên tắc suy đoán vô tội thể hiện tính nhân đạo trong tố tụng hình sự, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội với vị thế là bên yếu hơn trong quan hệ với Nhà nước cùng bộ máy điều tra, truy tố xét xử hùng mạnh được thực hiện bằng quyền lực nhà nước.

Chúng tôi sẽ tiếp tục thông tin về vụ việc.

Theo Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015, Điều 13. Suy đoán vô tội:

- Người bị buộc tội được coi là không có tội cho đến khi được chứng minh theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định và có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.

- Khi không đủ và không thể làm sáng tỏ căn cứ để buộc tội, kết tội theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải kết luận người bị buộc tội không có tội.