Người dân vùng dự án Cao tốc Dầu Giây - Tân Phú mong được đền bù, hỗ trợ thỏa đáng

Mới đây, trong đơn gửi UBND xã Định Quán, thành phố Đồng Nai và Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư dự án, các hộ dân đề nghị được hỗ trợ phù hợp đối với diện tích đất bị thu hồi, bồi thường đầy đủ cây trồng, tài sản trên đất và có chính sách ổn định đời sống sau thu hồi.  

Gần nửa thế kỷ gắn bó với vùng đất kinh tế mới

Trong đơn xin cứu xét gửi UBND xã Định Quán, thành phố Đồng Nai và Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Dự án cao tốc Dầu Giây - Tân Phú, các hộ dân, trong đó các ông, bà gồm ông Đặng Kim Cương, ông Trần Kim Tuấn, ông Nguyễn Doãn Khán, bà Nguyễn Thị Thăng, ông Phan Thế Mỹ và ông Phan Thế Phùng, cùng cư trú tại ấp Gia Canh 5, xã Định Quán, cho biết họ đang trực tiếp quản lý, sử dụng tổng diện tích 76.413,7m² đất nông nghiệp tại địa phương. Phần đất này thuộc khu vực quản lý của Công ty Cổ phần Mía đường La Ngà, tiền thân là Nhà máy đường La Ngà, thuộc hệ thống Nông trường mía Cao Cang.

Theo trình bày của các hộ dân, nguồn gốc sử dụng đất bắt đầu từ năm 1982, khi các gia đình thực hiện chủ trương đi xây dựng vùng kinh tế mới, giao lại nhà cửa, ruộng đất ở miền Trung để vào Định Quán sinh sống, khai hoang và sản xuất nông nghiệp lâu dài. Đến năm 1984, khi Nhà máy đường La Ngà triển khai xây dựng vùng nguyên liệu mía, người dân trực tiếp cùng đơn vị và lực lượng lao động tại địa phương khai hoang, phục hóa, cải tạo đất hoang hóa, đất rừng nghèo kiệt thành đất sản xuất nông nghiệp.

Quá trình khai hoang, theo người dân, được thực hiện chủ yếu bằng công sức lao động thủ công trong điều kiện còn nhiều khó khăn, thiếu thốn về phương tiện và kỹ thuật. Đó không chỉ là quá trình tạo lập tư liệu sản xuất cho từng hộ gia đình, mà còn góp phần hình thành vùng nguyên liệu phục vụ Nhà máy đường La Ngà trong một giai đoạn phát triển nông nghiệp quan trọng của địa phương.

Đến năm 1986, các hộ được giao khoán diện tích khoảng 1,5ha/người để trồng mía và canh tác nông nghiệp. Việc giao khoán không lập thành văn bản, giấy tờ nhưng theo các hộ dân, đây là hình thức được thực hiện phổ biến đối với nhiều hộ dân trong khu vực lúc bấy giờ. Từ thời điểm đó đến nay, người dân cho rằng họ đã quản lý, sử dụng đất liên tục, ổn định. Trên diện tích này, các hộ đầu tư công sức, chi phí để cải tạo đất, trồng mía, bón phân, khoan giếng lấy nước tưới, làm chòi canh, hàng rào bảo vệ và duy trì sản xuất nông nghiệp trong nhiều năm.

Đồng thuận với dự án, nhưng lo mất sinh kế

Khoảng năm 2019, sau khi Công ty Mía đường La Ngà chấm dứt hoạt động, các hộ dân tiếp tục sử dụng diện tích đất nói trên để sản xuất nông nghiệp. Do không còn vùng nguyên liệu mía như trước, người dân chuyển đổi cây trồng nhằm bảo đảm nguồn thu nhập cho gia đình. Hiện nay, phần đất các hộ đang sử dụng đã được cơ quan có thẩm quyền xác định thuộc diện thu hồi để thực hiện Dự án cao tốc Dầu Giây – Tân Phú. Trong đơn, các hộ dân khẳng định việc Nhà nước thu hồi đất để triển khai dự án cao tốc là chủ trương đúng đắn và người dân hoàn toàn đồng thuận.

Tuy nhiên, điều khiến các hộ băn khoăn là việc thu hồi đất sẽ tác động trực tiếp, nghiêm trọng đến đời sống của họ. Bởi theo người dân hiện họ chỉ được địa phương hỗ trợ bồi thường cây trồng trên đất với mức bồi thường hỗ trợ là 80% so với giá trị thực tế kiểm kê. Ngoài ra không còn được bồi thường hay hỗ trợ khoản nào khác.

Theo người dân, diện tích đất bị thu hồi là nguồn thu nhập chính, gần như duy nhất của nhiều hộ trong suốt thời gian dài. Khi đất không còn, họ mất tư liệu sản xuất, không còn điều kiện tiếp tục canh tác, trong khi tuổi đời của nhiều người đã cao, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp không dễ dàng.

Các hộ cũng cho rằng việc xem xét bồi thường, hỗ trợ không nên chỉ nhìn vào hiện trạng pháp lý của giấy tờ đất, mà cần đánh giá đầy đủ nguồn gốc đất, quá trình sử dụng ổn định, công sức khai phá, cải tạo và thực tế sinh kế của người trực tiếp sản xuất. Đây là những yếu tố quan trọng để chính sách bồi thường, hỗ trợ bảo đảm tính nhân văn, công bằng và phù hợp với thực tế địa phương.

Một nội dung đáng chú ý được người dân nêu trong đơn là theo quy hoạch dự án, một phần diện tích đất bị thu hồi nằm trong khu vực dự kiến khai thác các hạng mục phục vụ tuyến cao tốc, trong đó có yếu tố dịch vụ, thương mại như trạm dừng chân. Các hộ cho rằng khu vực này có khả năng sinh lợi cao sau khi dự án hoàn thành, vì vậy nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp, người dân trực tiếp sản xuất sẽ chịu thiệt hại lớn trong khi giá trị khai thác đất sau thu hồi gia tăng.  

Ông Nguyễn Doãn Khán cho biết, gia đình ông đi kinh tế mới trong bối cảnh đã bị cắt hộ khẩu ở quê cũ, ruộng đất cũng được giao cho người khác nên gần như không còn đường quay về.

Khi vào vùng đất mới, nơi đây phần lớn vẫn là rừng nguyên sinh, người dân phải khai hoang, phóng tuyến, trồng mía và gắn bó với nông trường trong điều kiện rất khó khăn. Ông Khán cho rằng nhiều gia đình đã sinh sống qua hai, ba, thậm chí bốn thế hệ trên phần đất được khai phá, trong khi con cháu không phải ai cũng có điều kiện đi làm nghề khác nên nếu bị thu hồi đất mà không được bồi thường, hỗ trợ thỏa đáng thì sẽ không biết sống bằng gì.

Nguyện vọng của ông là được bồi thường 100% giá trị cây trồng trên đất và có chính sách hỗ trợ chính đáng để người dân ổn định cuộc sống, bởi gia đình ông hiện có vợ chồng, hai người con, con dâu, con rể và bốn cháu cùng phụ thuộc vào nơi ở, nơi sản xuất này.

Kiến nghị xem xét hỗ trợ toàn diện

Từ thực tế nêu trên, các hộ dân đề nghị UBND xã Định Quán và Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Dự án cao tốc Dầu Giây – Tân Phú xem xét hỗ trợ đối với toàn bộ diện tích đất bị thu hồi. Người dân cho rằng đất đã được sử dụng ổn định, liên tục từ những năm 1980 và có nguồn gốc từ chủ trương của Nhà nước về xây dựng vùng kinh tế mới, phát triển vùng nguyên liệu mía.

Trên cơ sở đó, các hộ đề nghị được áp dụng mức hỗ trợ tương đương giá trị bồi thường đất đối với trường hợp người có quyền sử dụng đất hợp pháp. Trường hợp chưa đủ điều kiện bồi thường về đất, người dân đề nghị địa phương áp dụng mức hỗ trợ cao nhất theo thẩm quyền, bảo đảm phù hợp với thực tế sử dụng đất và công sức khai phá, quản lý, sản xuất trong nhiều năm.

Đối với tài sản trên đất, các hộ đề nghị được bồi thường 100% giá trị cây trồng hiện có theo giá tại thời điểm thu hồi. Việc xác định giá trị bồi thường, theo người dân, cần căn cứ vào loại cây trồng thực tế, mật độ, năng suất và chi phí đầu tư sản xuất, nhằm phản ánh đúng thiệt hại thực tế của người trực tiếp canh tác.

Bên cạnh đó, các hộ đề nghị được áp dụng đầy đủ chính sách hỗ trợ ổn định đời sống, sản xuất; hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất. Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi sau thu hồi, người dân không chỉ mất đất mà còn phải đối mặt với yêu cầu tái lập sinh kế lâu dài.

Dự án cao tốc Dầu Giây – Tân Phú là công trình hạ tầng quan trọng, có ý nghĩa kết nối vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của Đồng Nai và khu vực. Nhưng để dự án nhận được sự đồng thuận bền vững, chính sách bồi thường, hỗ trợ cần được thực hiện thấu đáo, đúng quy định pháp luật; đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, dự án và người dân bị ảnh hưởng.

Nguyện vọng của các hộ dân ấp Gia Canh 5 vì vậy cần được các cơ quan chức năng xem xét, rà soát trên tinh thần khách quan, công khai và nhân văn. Một chính sách hỗ trợ phù hợp không chỉ giúp người dân ổn định cuộc sống sau thu hồi đất, mà còn góp phần củng cố niềm tin, tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai các dự án phát triển hạ tầng lớn trên địa bàn.

Liên quan vấn đề trên, trao đổi với phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam, bà Hồ Thanh Trúc, Chủ tịch UBND xã Định Quán cho biết, hiện xã đã nhận được đơn kiến nghị của người dân và bộ phận chuyên môn đang tiến hành xử lý theo quy định của pháp luật./.