Người chấp hành án sắp được hưởng lợi lớn từ quy định mới của Luật Thi hành án hình sự 2025
Từ 1/7/2026, Luật Thi hành án Hình sự 2025 có hiệu lực với hàng loạt thủ tục THAHS được rút ngắn, theo hướng có lợi cho người chấp hành án. Bên cạnh đó, các Tòa án phải giải quyết nhanh hơn, các thủ tục minh bạch, tăng thẩm quyền cho các Tòa án khu vực và Thẩm phán.
Thời hạn xem xét tạm đình chỉ án tù chỉ trong 03 ngày làm việc
Ngày 09/6/2026, TAND Tối cao ban hành Công văn số 378/TANDTC-PC quán triệt những điểm mới của Luật Thi hành án hình sự năm 2025 thuộc thẩm quyền của Tòa án. Đáng chú ý, những nội dung quán triệt trong Công văn 378 có ý nghĩa rất thiết thực đối với không chỉ trong ngành Tòa án mà được người dân hết sức quan tâm.
Luật sư, Ths. Lê Văn Thuyết - Giám đốc Công ty Luật TNHH DKI và Cộng sự (Đoàn Luật sư TP Hồ Chí Minh) phân tích, một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc rút ngắn đáng kể thời gian giải quyết nhiều thủ tục thi hành án hình sự, hướng tới mục tiêu bảo đảm quyền lợi của người chấp hành án và nâng cao hiệu quả hoạt động tư pháp.
Theo hướng dẫn của TAND Tối cao, từ ngày 01/7/2026, thời hạn xem xét tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù chỉ còn 03 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ đề nghị. Thời hạn xem xét miễn chấp hành án phạt tù được rút xuống còn 09 ngày.
Đối với các trường hợp xét rút ngắn thời gian thử thách của người được tha tù trước thời hạn có điều kiện hoặc giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ, thời gian giải quyết cũng chỉ còn 07 ngày làm việc.
Thủ tục rõ ràng, minh bạch, phân quyền mạnh cho Tòa khu vực và Thẩm phán
Đáng chú ý, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 còn thay đổi cách thức tổ chức phiên họp đối với nhiều thủ tục. Trước đây một số trường hợp phải do Hội đồng xét xử thực hiện thì nay được giao cho một Thẩm phán trực tiếp xem xét, quyết định.
Quy định này được đánh giá sẽ giúp giảm đáng kể thời gian xử lý hồ sơ, tránh tình trạng kéo dài thủ tục hành chính tư pháp.
Một điểm mới khác là việc bổ sung điều kiện để người được tha tù trước thời hạn có điều kiện, người hưởng án treo hoặc người chấp hành án cải tạo không giam giữ được đề nghị rút ngắn thời gian thử thách hoặc thời gian chấp hành án.
Theo đó, người chấp hành án phải có đơn đề nghị thay vì chỉ chờ cơ quan quản lý lập hồ sơ như trước. Luật mới cũng quy định rõ trách nhiệm của Tòa án khi không chấp nhận đề nghị hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù.
Thay vì chỉ thông báo như trước đây, Tòa án bắt buộc phải ban hành quyết định chính thức. Đây là thay đổi quan trọng nhằm tăng tính minh bạch, tạo cơ sở pháp lý để người liên quan thực hiện quyền khiếu nại, kiến nghị hoặc để Viện kiểm sát thực hiện chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp.
Đối với người được tha tù trước thời hạn có điều kiện, người hưởng án treo hoặc người chấp hành án cải tạo không giam giữ, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 còn quy định cụ thể thời điểm xét rút ngắn thời gian thử thách.
Việc xét giảm sẽ được thực hiện định kỳ hằng năm thay vì phụ thuộc nhiều vào từng địa phương như trước.
Có thể thấy, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 không chỉ đơn thuần sửa đổi các mốc thời gian mà còn thay đổi tư duy quản lý thi hành án theo hướng nhanh hơn, minh bạch hơn và đề cao trách nhiệm giải trình của cơ quan tiến hành tố tụng.
Đây được xem là một trong những bước cải cách đáng chú ý của hệ thống tư pháp hình sự kể từ ngày 01/7/2026.
(Thạc sĩ, LS Lê Văn Thuyết)
Một thay đổi đáng chú ý khác là thẩm quyền giải quyết một số việc được chuyển từ Tòa án nhân dân cấp tỉnh về Tòa án nhân dân khu vực. Việc phân cấp này được kỳ vọng sẽ giúp người dân thuận tiện hơn trong quá trình thực hiện các thủ tục liên quan đến thi hành án hình sự, đồng thời giảm áp lực cho các Tòa án cấp trên.
Đặc biệt, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 quy định khi ban hành quyết định thi hành án phạt tù, Tòa án phải gửi kèm bản án hoặc quyết định đã có hiệu lực pháp luật cho cơ quan thi hành án. Đây là quy định mới nhằm bảo đảm hồ sơ thi hành án đầy đủ, hạn chế việc chậm trễ hoặc thiếu căn cứ trong quá trình tổ chức thi hành.
Theo TAND Tối cao, đối với các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng đến ngày 01/7/2026 vẫn chưa thi hành hoặc chưa thi hành xong thì sẽ áp dụng các quy định của Luật Thi hành án hình sự năm 2025.
Có thể thấy, Luật Thi hành án hình sự năm 2025 không chỉ đơn thuần sửa đổi các mốc thời gian mà còn thay đổi tư duy quản lý thi hành án theo hướng nhanh hơn, minh bạch hơn và đề cao trách nhiệm giải trình của cơ quan tiến hành tố tụng.
Đây được xem là một trong những bước cải cách đáng chú ý của hệ thống tư pháp hình sự kể từ ngày 01/7/2026.
