Người bào chữa là gì? Thủ tục mời luật sư bào chữa

Xử lý quấy rối tình dục tại nơi làm việc: Không được chấp nhận lời bào chữa của thủ phạm!

Vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản, luật sư bị “tước bỏ” quyền bào chữa: Đừng để thành tiền lệ xấu?

Thế nào được gọi là Luật sư bào chữa?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 72 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, "Người bào chữa" là người được người bị buộc tội nhờ bào chữa hoặc cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng chỉ định và được cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng tiếp nhận việc đăng ký bào chữa.

Người bào chữa có thể là Luật sư, người đại diện của người bị buộc tội, bào chữa viên nhân dân, trợ giúp viên pháp lý trong trường hợp người bị buộc tội thuộc đối tượng được trợ giúp pháp lý (khoản 2 Điều 72 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).

Pháp luật cũng đã có những quy định về việc xác định những người không được bào chữa. Theo đó, tại khoản 4 Điều 72 Bộ luật tố tụng hình sự 2015 quy định những người sau đây không được bào chữa:

Người đã tiến hành tố tụng vụ án đó; người thân thích của người đã hoặc đang tiến hành tố tụng vụ án đó; Người tham gia vụ án đó với tư cách là người làm chứng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật;

Người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, người bị kết án mà chưa được xoá án tích, người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc.

Pháp luật quy định những người này không được trở thành người bào chữa nhằm đảm bảo việc giải quyết vụ án được khách quan, đúng pháp luật, công tâm khi giải quyết vụ án hình sự, tránh bỏ lọt tội phạm cũng nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của bị hại, bị cáo, bị can khi tiến hành hoạt động tố tụng.

Bên cạnh đó, pháp luật cũng đã quy định về những trường hợp phải chỉ định người bào chữa. Trường hợp cơ quan có thẩm quyền chỉ định người bào chữa nếu người bị buộc tội, người đại diện hoặc người thân thích của họ không mời người bào chữa khi:

Bị can, bị cáo về tội mà Bộ luật hình sự quy định mức cao nhất của khung hình phạt là 20 năm tù, tù chung thân, tử hình; Người bị buộc tội có nhược điểm về thể chất mà không thể tự bào chữa; Người có nhược điểm về tâm thần hoặc là người dưới 18 tuổi.

Pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam hiện nay không quy định giới hạn số lượng bị cáo mời Luật sư bào chữa tham gia vụ án hình sự. Quy định này là phù hợp với nguyên tắc Bảo đảm quyền bào chữa của người bị buộc tội, tùy theo tính chất, mức độ của vụ án hình sự thì bị cáo có thể cân nhắc mời số lượng Luật sư bào chữa phù hợp để bảo vệ quyền và lợi ích của bị cáo.

Thủ tục mời luật sư bào chữa

Theo quy định tại Điều 75 BLTTHS 2015, người bị buộc tội hoặc người thân của họ có quyền gửi đơn yêu cầu bào chữa đến Luật sư để nhờ Luật sư tham gia bào chữa, bảo vệ cho người bị buộc tội.

Khi đồng ý bào chữa cho người bị buộc tội, Luật sư thực hiện thủ tục đăng ký bào chữa theo quy định tại Điều 78 BLTTHS 2015.

Việc thực hiện quyền nhờ người bào chữa đối với người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam:

Trường hợp người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam chưa yêu cầu nhờ người bào chữa thì trong lần đầu tiên lấy lời khai/ hỏi cung, Điều tra viên hoặc Cán bộ điều tra phải hỏi rõ người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can có nhờ người bào chữa hay không và phải ghi ý kiến của họ vào biên bản.

Nếu họ có yêu cầu nhờ người bào chữa thì Điều tra viên hoặc Cán bộ điều tra hướng dẫn họ viết đơn nhờ người bào chữa. Trong thời hạn 12 giờ kể từ khi nhận được đơn yêu cầu người bào chữa của người bị bắt, bị tạm giữ thì cơ quan có thẩm quyền đang quản lý người bị bắt, người bị tạm giữ có trách nhiệm chuyển đơn này cho người bào chữa (nếu chỉ đích danh), người đại diện hoặc người thân thích của họ.

Trường hợp họ không nhờ người bào chữa thì trong thời hạn 12 giờ sau khi lấy lời khai người bị bắt, người bị tạm giữ, 24 giờ kể từ khi hỏi cung bị can lần đầu, Điều tra viên, Cán bộ điều tra đã lấy lời khai, hỏi cung có trách nhiệm thông báo cho người đại diện hoặc người thân thích của người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can đang bị tạm giam.

Khi tiếp nhận thủ tục đăng ký bào chữa từ Luật sư, nếu không thuộc trường hợp bắt buộc từ chối thì cơ quan tiến hành tố tụng sẽ vào sổ đăng ký bào chữa, gửi ngay văn bản thông báo người bào chữa cho người đăng ký bào chữa, cơ sở giam giữ và lưu giấy tờ liên quan đến việc đăng ký bào chữa vào hồ sơ vụ án.