Ngục Đắk Glei – chứng tích lịch sử về tinh thần quật cường của những chiến sĩ cộng sản giữa đại ngàn Tây Nguyên

Nằm giữa núi rừng hùng vĩ của dãy Ngọc Linh, Ngục Đắk Glei (xã Đắk Choong, tỉnh Kon Tum) là một trong những di tích lịch sử đặc biệt ghi dấu cuộc đấu tranh kiên cường của các chiến sĩ cộng sản bị thực dân Pháp giam cầm trong những năm 1930–1945.

Trải qua gần một thế kỷ, nơi từng được mệnh danh là “địa ngục trần gian” nay trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng.

Từ đường Hồ Chí Minh, vượt đèo Lò Xo quanh co, du khách tiếp tục men theo tuyến đường hơn 20 km để đến khu di tích nằm trên đồi Chang T’Né.

Con đường vào ngục đã được đầu tư bê tông kiên cố, nhưng những dốc núi, vực sâu và rừng già vẫn gợi cảm giác biệt lập, khắc nghiệt của vùng đất từng được thực dân Pháp chọn làm nơi lưu đày tù chính trị.

Ngục Đắk Glei được xây dựng năm 1932 nhằm giam giữ những người yêu nước và các chiến sĩ cộng sản tham gia phong trào cách mạng giai đoạn 1930–1931, 1936–1939.

Với mục đích cô lập những nhà hoạt động có ảnh hưởng, thực dân Pháp đưa họ lên vùng rừng núi hiểm trở để lao dịch, tra tấn và cắt đứt liên lạc với phong trào cách mạng.

Nơi đây từng giam giữ nhiều cán bộ lãnh đạo, nhà cách mạng nổi tiếng như Tố Hữu, Nguyễn Duy Trinh, Chu Huy Mân, Lê Văn Hiến, Huỳnh Ngọc Huệ, Trần Văn Trà… Trong số đó, cuộc vượt ngục thành công của Tố Hữu và Huỳnh Ngọc Huệ vào tháng 3/1942 đã trở thành một dấu mốc lịch sử, buộc thực dân Pháp phải xây thêm khu biệt giam để tăng cường kiểm soát tù nhân.

Cụm di tích hiện còn ba hạng mục chính gồm đồn canh gác, khu căng an trí và khu ngục biệt giam.

Đồn canh được xây bằng đá trên đỉnh đồi, từng là nơi ở của sĩ quan và lính Pháp. Dưới sườn đồi là khu biệt giam nhỏ hẹp, u tối, nơi giam giữ những tù nhân bị xem là nguy hiểm nhất.

Xen giữa hai khu vực là căng an trí – nơi hơn 100 chiến sĩ cộng sản từng bị giam cầm trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt.

Đứng giữa không gian tĩnh lặng của khu di tích hôm nay, những bức tường đá rêu phong, gông cùm, xiềng xích và các tượng phục dựng cảnh giam cầm như tái hiện một thời kỳ bi tráng của dân tộc.

Chính trong hoàn cảnh gian khổ ấy, các chiến sĩ cách mạng vẫn giữ vững niềm tin, tổ chức đấu tranh và truyền lửa yêu nước cho nhau.

Ngày 30/12/1991, Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận Ngục Đắk Glei là Di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Những năm gần đây, di tích được trùng tu, tôn tạo và kết nối với hệ thống giao thông thuận lợi hơn, trở thành điểm đến thu hút nhiều đoàn cựu chiến binh, học sinh, sinh viên và du khách về nguồn.

Không chỉ mang giá trị lịch sử, Ngục Đắk Glei còn nằm giữa khung cảnh thiên nhiên kỳ vĩ của vùng Ngọc Linh với những thung lũng, rừng xà nu và bản làng người Xơ Đăng.

Sự hòa quyện giữa vẻ đẹp đại ngàn và dấu tích chiến tranh khiến nơi đây trở thành điểm đến giàu ý nghĩa, nhắc nhớ các thế hệ hôm nay về tinh thần bất khuất, lòng yêu nước và sự hy sinh của những người chiến sĩ cộng sản vì độc lập, tự do của Tổ quốc.