Ngựa trong văn hóa Việt và những lưu tâm cho năm Bính Ngọ 2026

Ngựa - từ huyền thoại đến đời sống Việt

Trong kho tàng văn hoá dân gian, ngựa gắn liền với những thời khắc quan trọng của lịch sử dân tộc. Hình ảnh Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt vươn mình thành tráng sĩ là biểu trưng cho sức mạnh bùng phát của dân tộc khi thời cuộc đòi hỏi. Trong đời sống thường nhật, ngựa là bạn đồng hành của người lính, người sứ giả, người mở cõi – chuyên chở con người đi qua không gian và thời gian.

Khác với trâu – biểu tượng của nhẫn nại, hay rồng – biểu tượng của quyền lực linh thiêng, ngựa đại diện cho sự vận động không ngừng. Văn hoá Việt Nam vốn là văn hoá định cư, nên hình ảnh ngựa mang ý nghĩa đặc biệt: đó là tinh thần bước ra khỏi lũy tre làng, dám đi xa, dám dấn thân.

Dấu hiệu nhận dạng đặc biệt: ngựa chỉ có một móng

Trong 12 con giáp, trâu, dê, heo… đều có hai móng chẻ, tượng trưng cho lưỡng phân, cân nhắc, được – mất, tiến – lùi. Riêng ngựa chỉ có một móng – một chi tiết nhỏ nhưng mang giá trị biểu tượng lớn trong tư duy dân gian.

Một móng là nhất hướng, đã chọn là đi, đã chạy là không quay đầu giữa chừng. Ngựa không quen đứng giữa hai lối. Điều đó làm nên ưu điểm của ngựa, đó là quyết đoán, bền bỉ, đi đường dài. Nhưng đồng thời cũng là lời cảnh báo rằng nếu chọn sai đường, càng chạy sẽ càng xa đích đến. Hình ảnh ấy phản chiếu rõ nét con người hiện đại – nhiều năng lượng, nhiều cơ hội, nhiều tốc độ, nhưng cũng rất dễ vội vàng và thiếu định hướng.

Ngựa - con vật của tốc độ nhưng cần người giữ cương

Trong văn hoá Việt, ngựa không tự chọn đường. Ngựa quý hay không phụ thuộc vào người cầm cương. Bởi vậy, người xưa luôn nhắc đến hình ảnh “ngựa không cương” như một trạng thái nguy hiểm, sức mạnh có, tốc độ có, nhưng thiếu sự dẫn dắt của trí tuệ.

Đặt vào đời sống hôm nay, khi xã hội vận động nhanh, thông tin dày đặc, cơ hội đến dồn dập, con người rất dễ “chạy” theo hoàn cảnh, theo trào lưu, theo áp lực thành công. Năm Ngọ càng nhắc con người phải tỉnh táo trước khi xuất phát, bởi ngựa chỉ có một móng, không có bước thử.

Năm “Ngọ không đầu” và những lưu tâm cho năm Bính Ngọ 2026

Theo cách tính tiết khí truyền thống, năm Bính Ngọ 2026 không có Lập Xuân nằm trong năm âm lịch, nên trong dân gian thường gọi là “Ngọ không đầu”. Ở góc nhìn biểu tượng, “đầu” là khởi ý, là trí dẫn đường; “thân” là hành động và sức lực.

Ngọ không đầu không mang ý nghĩa xấu, nhưng là lời nhắc nhở, hành động rất dễ đi trước suy nghĩ, quyết định dễ xuất phát từ cảm xúc hoặc áp lực nhất thời. Vì vậy, đây là năm không phù hợp với sự hấp tấp, bốc đồng, hay chạy theo phong trào.

Từ biểu tượng văn hoá và tâm linh của ngựa, người xưa đã đúc kết những lời khuyên rất thực tế cho năm Ngọ như sau:

Quyết định chậm hơn một nhịp, không để tốc độ cuốn đi lý trí;

Việc lớn cần người giữ cương, từ gia đình đến tổ chức, từ cá nhân đến cộng đồng;

Chạy đường dài, không đua nước rút, tránh hao lực vì nóng vội;

Lấy tĩnh để điều động, bên ngoài chuyển động nhưng bên trong phải vững vàng.

Trong văn hoá Việt Nam, ngựa không phải để phô trương, mà để chuyên chở: chở con người đi qua dặm dài, chở lý tưởng đi qua thời thế, chở nhân cách đi qua thử thách. Bước vào năm Bính Ngọ 2026 – năm của chuyển động mạnh, người tỉnh thì tiến rất nhanh, người vội thì lạc rất xa.

Chạy là bản năng của ngựa; còn biết khi nào nên tiến, lúc nào thong dong hay khi nào thì cần dừng lại, đó mới là thước đo của trí tuệ con người./.

ĐẠI ĐỨC THÍCH ĐỒNG QUÝ

Uỷ viên Thường trực Phân ban Từ thiện xã hội Giáo dục T.Ư Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trụ trì chùa Phú Long, TP HCM