Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo: “Cột mốc chiến lược” cho Giáo dục Việt Nam vươn cao (Bài 1): “Cú huých” thể chế đưa Giáo dục bứt phá

Bước chuyển mạnh mẽ trong tư duy chính sách

Được Bộ Chính trị ban hành trong thời điểm cả dân tộc đang hân hoan Kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2-9, Kỷ niệm 80 năm truyền thống Ngành Giáo dục, trước thềm năm học mới 2025-2026, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển GD-ĐT được đánh giá không đơn thuần là một văn bản định hướng phát triển GD-ĐT, mà là một lời hiệu triệu cải cách Giáo dục, trong đó Nhà nước giữ vai trò định hướng chiến lược, kiến tạo phát triển, đổi mới toàn diện về tư duy, tổ chức và hành động trong lĩnh vực GD-ĐT.

“Tôn sư, trọng đạo” là truyền thống ngàn đời của dân tộc Việt Nam; nội dung này cũng đã được thể chế hoá trong nhiều đạo luật và các văn bản pháp quy về lĩnh vực GD-ĐT qua các thời kỳ. Cùng với các đạo luật điều chỉnh về lĩnh vực GD-ĐT, gần đây nhất, chúng ta có Nghị quyết 29-NQ/TW năm 2013 được đánh giá với nhiều nội dung tiến bộ mang đến những đổi thay tích cực cho nền Giáo dục nước nhà.

Tuy nhiên, bằng Nghị quyết 71-NQ/TW kế thừa phát triển trên nền tảng Nghị quyết 29 kể trên, Thạc sĩ Luật học Phạm Thanh Bình cho rằng, lần đầu tiên có một Nghị quyết với nhận thức sâu sắc, đầy đủ, nhất quán quan điểm GD-ĐT là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt cho sự phát triển bứt phá của đất nước, quyết định tương lai dân tộc; phát triển GD-ĐT là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân.

Trong đó, Nhà nước giữ vai trò định hướng chiến lược, kiến tạo phát triển, bảo đảm nguồn lực và công bằng trong giáo dục; bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên đáp ứng nhu cầu học tập của người dân. Toàn xã hội có trách nhiệm chăm lo, tham gia đóng góp nguồn lực và giám sát phát triển giáo dục.

Thạc sĩ Luật học Dương Hương Quế (Đại học Thuỷ lợi, Hà Nội) nhận định, Nghị quyết 71-NQ/TW chú trọng cả việc đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, bảo đảm nguồn lực tài chính, phát triển đội ngũ nhà giáo, hiện đại hóa cơ sở vật chất, chuyển đổi số, và tăng cường hợp tác quốc tế. Đây là một cách tiếp cận tổng thể để giải quyết gốc rễ của vấn đề.

Đặc biệt, Nghị quyết nhất quán quan điểm đặt người học là trung tâm, nhà giáo là động lực quyết định và sự nhấn mạnh vào việc chung tay phối hợp giữa "gia đình, nhà trường và xã hội". Chúng tôi đánh giá đây là tư duy giáo dục hiện đại, nhân văn, coi trọng sự phát triển toàn diện của con người.

Dưới lăng kính của một Chuyên gia giáo dục, TS. Lê Đức Thuận thì cho rằng, Nghị quyết 71-NQ/TW năm 2025 đã “cởi trói” về tư duy quản lý. Nghị quyết yêu cầu một sự chuyển đổi căn bản "từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, quản trị hiện đại". Cùng với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giảm đầu mối quản lý, điều này sẽ phá bỏ được sự quan liêu, trì trệ, tạo không gian cho sự sáng tạo và linh hoạt ở cấp cơ sở, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị trong toàn hệ thống.

Trải qua 80 năm xây dựng và phát triển, nền Giáo dục Việt Nam đã bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành quốc gia có Việt Nam có hệ thống giáo dục quốc dân hiện đại, công bằng và chất lượng, hướng đến mục tiêu đứng vào nhóm 20 quốc gia hàng đầu thế giới vào năm 2045. Nghị quyết 71-NQ/TW được kỳ vọng là "cú huých" mạnh mẽ về thể chế đưa nền GD-ĐT hướng tới phát triển toàn diện, hiện thực hoá mục tiêu này.

Xây dựng nền giáo dục toàn diện, hệ giá trị con người Việt Nam thời đại mới

Nghị quyết 71-NQ/TW nhận định, trong bối cảnh thế giới có những thay đổi sâu sắc, toàn diện, đặc biệt công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang tái định hình nền giáo dục trên phạm vi toàn cầu, mỗi quốc gia đều phải xác định lại tầm nhìn và chiến lược mới cho hệ thống giáo dục trong tương lai.

Đảng, Nhà nước ta xác định “GD-ĐT là quốc sách hàng đầu, là động lực then chốt cho sự phát triển bứt phá của đất nước, quyết định tương lai dân tộc”; trong đó yếu tố con người, đặc biệt thế hệ trẻ là trung tâm quyết định tương lai dân tộc. Theo đó, phải tăng cường giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ, hình thành hệ giá trị con người Việt Nam thời đại mới.

Tầm nhìn và chiến lược mới cho hệ thống giáo dục trong tương lai được Nghị quyết 71-NQ/TW kiến tạo từ việc thẳng thắn chỉ ra những tồn tại hạn chế trong GD-ĐT hiện tại (cơ chế chính sách, nhân lực, cơ sở vật chất…); từ đó đưa ra những giải pháp mang tính đột phá nhằm đẩy lùi, khắc phục triệt để những tồn tại, yếu kém, tiêu cực, hướng tới nền GD-ĐT phát triển toàn diện.

Về xây dựng hệ giá trị chuẩn mực con người Việt Nam thời đại mới- nhân tố hạt nhân, trung tâm của nền Giáo dục, tựu trung lại theo Nghị quyết 71-NQ/TW đó là những công dân toàn cầu, có đạo đức, có văn hoá, có trách nhiệm xã hội, phụng sự Tổ quốc.

Việc xây dựng hệ giá trị con người Việt Nam trong thời đại mới phải được tích hợp xuyên suốt trong chương trình giáo dục ở tất cả cấp học; trong đó có vai trò lớn của các thầy giáo, cô giáo, nhà trường. Phải kiên trì xây dựng văn hoá học đường, văn hoá chất lượng, thực học, thực nghiệp, gắn với trách nhiệm nêu gương của đội ngũ nhà giáo; chú trọng bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ nhà giáo. Đổi mới nội dung, phương thức giảng dạy, nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục đạo đức, lý tưởng, trách nhiệm xã hội, lối sống văn hóa, truyền thống lịch sử, chính trị, tư tưởng, pháp luật, kinh tế, tài chính, quốc phòng và an ninh.

Đặc biệt, Nghị quyết 71 còn nhìn rõ mặt trái, góc khuất của xã hội hiện đại bên cạnh những tích cực ưu việt và chỉ rõ: Cần thực hiện các giải pháp ngăn ngừa, hạn chế tối đa những ảnh hưởng tiêu cực từ cơ chế thị trường, truyền thông, mạng xã hội.

Dưới góc nhìn của một người trẻ trong thời đại công nghệ số, bạn Lưu Phương Thảo (22 tuổi, phường Ngọc Hà, thành phố Hà Nội) cho rằng, không ít người lo ngại trong thời đại số, với sự hỗ trợ đắc lực của trí tuệ nhân tạo dễ tạo ra những người thực dụng, vị kỷ, vô tri. Tuy nhiên, theo Phương Thảo, trí tuệ luôn phải được xây dựng trên nền tảng đạo đức, như Bác Hồ đã dạy “Có tài mà không có đức là người vô dụng”.

Đặc biệt, qua sự kiện A80 dịp Đại lễ vừa qua, Thảo tin tưởng rằng thế hệ trẻ hôm nay thêm một dịp được bồi dưỡng tâm hồn để sống có trách nhiệm với xã hội, xứng đáng với bao thế hệ cha anh, trongn đó có các thầy giáo cô giáo, học sinh sinh viên đã tình nguyện rời ghế nhà trường xung phong ra chiến trường và đã anh dũng hi sinh cho nền độc lập của dân tộc.

Có thể thấy, một trong những đích đến của Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá GD-ĐT không chỉ để chúng ta ghi danh thứ hạng cao trên trường quốc tế, không chỉ góp phần phát triển kinh tế, mà cốt lõi là phát triển nền GD-ĐT có trách nhiệm, đào tạo ra những con người mới toàn diện, mang bản sắc tâm hồn Việt Nam, có đạo đức, có lý tưởng cao đẹp. Đây cũng chính là định hướng “GD-ĐT là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc” xuyên suốt Nghị quyết 71.

Đất nước ta đang đứng trước vận hội lịch sử để phát triển bứt phá, yêu cầu xây dựng con người, xây dựng nguồn nhân lực đặt ra rất quan trọng và cấp bách, đòi hỏi phải đột phá phát triển GD-ĐT góp phần xây dựng thế hệ con người Việt Nam mới có lòng yêu nước và tự hào dân tộc, đủ bản lĩnh, trí tuệ, năng lực, trình độ, sức khoẻ để đáp ứng yêu cầu xây dựng, phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn phát triển mới.

(Đón đọc Bài 2: Những chính sách ưu đãi vượt trội - “Dải cầu kiều” nâng bước Giáo dục trên hành trình hội nhập)