Nghi lễ cúng Tết của người Dao Khâu ở Sìn Hồ

“Đón tổ tiên về ăn tết”: Phong tục đẹp của người miền núi xứ Thanh

Dự báo thời tiết ngày 08/2/2016 (mồng 1 Tết)

Đại gia bí ẩn và những chuyến "hàng" Tết đặc biệt

Lời chúc tết của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang

Tết xem danh hài Hoài Linh “oằn lưng đạp xích lô”

Nghi lễ thờ cúng ngày tết của dân tộc Dao Khâu Sìn Hồ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, mà còn thể hiện sự thành kính của con cháu với tổ tiên. Vì thế công tác chuẩn bị và bày trí cho nghi lễ này được đồng bào rất chú ý.

26 tháng chạp, từ sáng sớm 2 người con của ông Chẻo A Dao ở bản Xăng Tăng Ngai, xã Phăng Xô Lin, huyện Sìn Hồ đã dậy đun nước sôi mổ lợn, buộc sẵn con gà trống dưới chân bàn thờ, sửa soạn các lễ vật chuẩn bị nghi lễ cúng tết. Còn chủ nhà đã làm nhiệm vụ sửa sang, quét sạch bụi bẩn, rửa sạch khay, ấm, chén trên bàn thờ. Bày biện các lễ vật để cúng tết.

Ông Sếnh chủ nhà nói: "Hôm nay gia đình tôi làm nghi lễ cúng Tết, từ sáng sớm tôi cùng các con đã dậy sớm mổ lợn để cúng mời tổ tiên về ăn tết cùng gia đình. Những mong tổ tiên phù hộ độ trì một năm mới ăn nên làm ra, sự nghiệp hanh thông, con cái học hành tiến tới, chở tre cho toàn gia đình mạnh khỏe...”.

Lễ vật cúng mời tổ tiên về ăn tết của người Dao Khâu gồm lợn cúng tết được các gia đình chọn nuôi từ nhỏ. Con lợn được làm sạch, để dưới bàn thờ tổ tiên.

Sau đó cắt một miếng gan và cuống họng của con lợn đem trần qua nước sôi rồi bày lên bàn thờ để qua tết với ý niệm gia chủ đã có lòng và lời mời; 4 chiếc bánh chưng đen tượng trưng cho bốn mùa no đủ và 42 chiếc bánh dầy tượng trưng cho những viên gạch, thể hiện tấm lòng của con cháu, còn là sự chuẩn bị chu toàn cho tổ tiên mang về sửa sang nhà cửa.

Trên bàn thờ phải có 5 chén để rót rượu, hai bát chân hương và không thể thiếu là một bát nước trượng trưng cho cho nước thiêng tổ tiên dùng để sinh hoạt.

Ngoài ra còn giấy cúng ngày tết hay còn gọi là tiền vàng, tiền âm phủ được người Dao Khâu chuẩn bị kỳ công trước đó rất lâu.

Sau khi đã đủ các lễ vật, gia chủ thắp hai cây đèn tượng trưng cho mặt trăng và mặt trời, đốt 12 cây hương tượng trưng cho 12 tháng, hai bát hương mỗi bên thắp hai nén, hai cây hương thắp thổ công dưới chân bàn thờ, hai bên cửa đại thắp bốn nén, dưới hiên nhà ở giữa cửa đại thắp hai nén.

Sau khi thắp hương xong gia chủ vào bếp, gắp hai hòn than đỏ bằng nhau tượng trưng cho đôi mắt của tổ tiên để trên bát Hồng Lồ Ziên đặt giữa hai bát hương.

Sau khi gia chủ thắp hương, người thầy cúng được gia chủ mời về cúng tết cho gia đình, thầy cúng bắt đầu rót rượu và rồi tung hai “miếng Cháo làm bằng gỗ” xin sấp ngửa hỏi tổ tiên đã nhất trí về ăn tết cùng gia đình còn cháu hay chưa.

Sau khi mổ lợn, cúng mời tổ tiên thầy cúng tiếp tục rót rượu và đếm tiền giấy cho tổ tiên. Tiền âm phủ này được đóng dấu hình tròn kính cho tổ tiên cúng biếu người âm phủ, và tiêu xài.

Theo quan niệm đồng bào mỗi ngôi mộ là một ngôi nhà, nhưng với người âm có ba hồn bẩy vía thì ba hồn sẽ ở lại âm phủ trông coi nhà, bảy vía sẽ theo hương gạo về ăn tết cùng con cháu. Khi tung ‘cháo’ xin sấp ngửa và tổ tiên đã đồng ý nhận tiền giấy.

Thầy cúng Tẩn Lềnh Sỉ ở bản Tầm chong, xã Tả Phin cho biết: "Theo quan niệm của người Dao khâu, tổ tiên mất đi mỗi người đều có binh lính, cụ ông có 36 âm binh, cụ bà có 24 âm binh.

Trong nghi lễ cúng tết của người Dao khâu không thể thiếu cái “Xị chiên”, với ý nghĩa thu hồi âm binh, mời âm binh của tổ tiên về ăn tết cùng gia đình và ngụ tại đây.

Để làm xị chiên ta phải phải chuẩn bị miếng vải trắng vuông góc tượng trưng sự minh bạch, công tâm.

Và một bát gạo tẻ, nếu không có túm gạo này thì không thể mời được âm binh của tổ tiên vào nhà ăn tết.

Bởi theo tục lệ, người Dao chôn cất người mất có thể ở rất xa, tâm niệm hạt gạo nuôi sống một đời người thì đến khi mất đi người âm cũng sẽ ngửi mùi gạo để tìm về...

Trong tâm của cái xị chiên này nhất thiết phải có một hào bạc trắng cắm theo hướng thẳng đứng vào bát gạo rồi lấy miếng vải trắng buộc lại.

Theo quan niệm của người Dao, bạc trắng trong cái xị chiên tượng trưng cho lòng thành, sự ngay thẳng, làm gì cũng có tâm có lòng có dạ, giải quyết mọi việc mới êm xuôi.

Sẽ là một điều kiêng kị khi không có cái xị chiên này, âm binh của tổ tiên sẽ không vào nhà mà hóa giận biến quái thành chó, mèo cắn lợn gà, về sau mùa màng sẽ thất thu”.