Ngành Y tế TP HCM tăng cường giám sát, chủ động phòng chống bệnh do virus Nipah

Các hoạt động giám sát dịch tễ bệnh do virus Nipah đã được Việt Nam triển khai liên tục trong nhiều năm qua và đến nay chưa ghi nhận virus Nipah lưu hành trong cộng đồng. Trước thông tin một số ca bệnh do virus Nipah được ghi nhận tại bang West Bengal (Ấn Độ), Sở Y tế TP.Hồ Chí Minh đã chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống dịch phù hợp với mức nguy cơ hiện nay, nhằm bảo vệ sức khỏe người dân. Người dân cần chủ động cập nhật thông tin chính thống, nâng cao ý thức phòng bệnh, đồng thời không nên lo lắng quá mức, tránh tâm lý hoang mang không cần thiết.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), virus Nipah được phát hiện lần đầu vào năm 1999 tại Malaysia trong một đợt bùng phát liên quan đến chăn nuôi heo. Các đợt bùng phát sau này tại Bangladesh và Ấn Độ cho thấy nguy cơ lây nhiễm qua thực phẩm và lây truyền thứ phát giữa người với người, trong đó nhân viên y tế và người chăm sóc bệnh nhân là nhóm có nguy cơ cao.

Bệnh do virus Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A, có khả năng lây truyền từ động vật sang người, đặc biệt là dơi ăn quả – vật chủ tự nhiên mang virus nhưng không biểu hiện bệnh. Virus có thể lây sang người qua:

Tiếp xúc trực tiếp với động vật hoặc sản phẩm động vật nhiễm virus.

Tiêu thụ thực phẩm, đồ uống bị nhiễm nước bọt hoặc nước tiểu của dơ.

Lây từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, dịch bài tiết của người bệnh, đặc biệt trong môi trường gia đình và cơ sở y tế.

Triệu chứng và mức độ nguy hiểm: Thời gian ủ bệnh của Nipah trung bình từ 4–14 ngày, có thể kéo dài đến 45 ngày. Triệu chứng ban đầu thường không đặc hiệu như sốt, đau đầu, đau cơ, nôn ói, đau họng. Sau đó, bệnh có thể diễn tiến nhanh sang viêm não cấp, biểu hiện bằng rối loạn tri giác, lơ mơ, lú lẫn, co giật; một số trường hợp kèm theo viêm phổi nặng và suy hô hấp cấp. Tỷ lệ tử vong trong các trường hợp nhập viện được ghi nhận dao động từ 40–75%. Hiện nay, chưa có vắc xin và thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh do virus Nipah.

Theo các nguồn giám sát bệnh truyền nhiễm quốc tế, khoảng thời gian từ ngày 27/12/2025 đến 26/01/2026, Ấn Độ ghi nhận có 2 trường hợp là nhân viên y tế được xét nghiệm khẳng định mắc bệnh do nhiễm virus Nipah, tại một bệnh viện thuộc bang West Bengal. Nguồn lây được cho là liên quan đến một trường hợp bệnh nặng đã tử vong trước đó nhưng không được lấy mẫu xét nghiệm.

Theo Bộ Y tế, tính đến ngày 26/01/2026, Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh do virus Nipah.

Tại TP HCM, các nghiên cứu chuyên sâu sử dụng kỹ thuật hiện đại như metagenomics, PCR, khối phổ, do Đơn vị Nghiên cứu Lâm sàng Đại học Oxford phối hợp với Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM thực hiện trên các bệnh nhân viêm não tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam đều không phát hiện virus Nipah.

Mặc dù nguy cơ bùng phát dịch Nipah tại TP.HCM hiện nay là không cao, tuy nhiên nguy cơ xâm nhập từ bên ngoài vẫn tồn tại trong bối cảnh giao lưu, đi lại quốc tế ngày càng gia tăng.

Để chủ động ngăn ngừa nguy cơ dịch bệnh xâm nhập và lây lan trong cộng đồng, Sở Y tế TP HCM triển khai đồng bộ các biện pháp phù hợp với mức nguy cơ hiện nay, cụ thể:

Tăng cường giám sát y tế tại Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất, đặc biệt đối với hành khách đến từ hoặc quá cảnh qua các khu vực có ghi nhận bệnh Nipah; theo dõi chặt chẽ tình trạng sức khỏe và yếu tố dịch tễ, kịp thời phát hiện các trường hợp có biểu hiện sốt, triệu chứng hô hấp hoặc thần kinh bất thường để chuyển ngay về Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới cách ly, chẩn đoán và điều trị theo quy định.

Chỉ đạo Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới sẵn sàng tiếp nhận, cách ly, chẩn đoán và điều trị bệnh nhân nghi ngờ hoặc xác định mắc Nipah; đồng thời tổ chức tập huấn về chẩn đoán, điều trị và kiểm soát nhiễm khuẩn liên quan đến bệnh Nipah cho các cơ sở y tế trên địa bàn.

Yêu cầu tất cả các cơ sở khám, chữa bệnh tuân thủ nghiêm các biện pháp phòng hộ cá nhân cho nhân viên y tế, tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn; đặc biệt lưu ý các trường hợp viêm não cấp tính chưa rõ nguyên nhân, cần khai thác kỹ yếu tố dịch tễ (đi lại, tiếp xúc, nghề nghiệp, động vật…) và chủ động hội chẩn với Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới, không để bỏ sót ca bệnh.

Hạn chế đến những khu vực đang có dịch bệnh.

Đối với người từ khu vực có dịch bệnh trở về Việt Nam cần: Chủ động theo dõi sức khỏe ít nhất 14 ngày sau khi nhập cảnh; Liên hệ ngay cơ sở y tế nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ, không tự ý điều trị tại nhà; Hợp tác với các hoạt động giám sát y tế tại cửa khẩu và tại cộng đồng khi được yêu cầu.

Đối với người đi công tác đến những khu vực có dịch bệnh cần: Tránh tiếp xúc với dơi ăn quả, lợn và các động vật có biểu hiện bệnh; Không sử dụng thực phẩm, đồ uống có nguy cơ bị nhiễm chất thải của dơi (như trái cây rụng, nước ép trái cây tươi chưa được che chắn); Thực hiện tốt vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng; Nếu có biểu hiện sốt, đau đầu, ho, khó thở hoặc rối loạn ý thức trong hoặc sau chuyến đi, cần đi khám ngay và thông báo rõ tiền sử đi lại cho cơ sở y tế.