Nét văn hóa đặc sắc của người Hà Nhì đen nơi cổng trời Y Tý

Đến đây du khách sẽ được chiêm ngưỡng cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ, những bản làng người Hà Nhì ẩn hiện trong sương mù mờ ảo và những thửa ruộng bậc thang đẹp kỳ vỹ đến mê lòng. Đặc biệt, những điểm độc đáo trong văn hóa của người Hà Nhì đen Y Tý là một nét riêng lôi cuốn của vùng đất này.

Xuất phát từ trung tâm huyện Bát Xát, sau gần 3 tiếng đồng hồ bạn sẽ có mặt ở Y Tý - thiên đường của mây để hít hà bầu không khí trong lành, ngắm bản làng bình yên trong sương mù mờ ảo, hay thấp thoáng ẩn hiện bên những thửa ruộng bậc thang kỳ vỹ. Và đặc biệt nơi đây còn in dấu những nét văn hóa độc đáo của người Hà Nhì đen, một trong những dân tộc ít người trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Y Tý thuộc xã vùng cao biên giới phía Bắc của huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai. Xã có 16 thôn, bản thì 8 thôn, bản là người Hà Nhì đen sinh sống, tương đương 54,2% dân số. Sống trên vùng núi đá có độ cao trên 2.000m.

Đến với mảnh đất Y Tý, bạn sẽ ấn tượng và thích thú với những nếp nhà trình tường mái lá phủ rêu phong của người Hà Nhì. Những nếp nhà được tường trình bằng đất, đá dày, mái nhà dốc ngắn được lợp bằng cỏ gianh nhưng rất chắc chắn, tạo cảm giác ấm áp về mùa đông và mát mẻ về mùa hè. Nhìn từ trên cao xuống những nếp nhà trình tường như những cây nấm khổng lồ bên sườn núi, ẩn hiện trong sương mù. Nét kiến trúc nhà ở độc đáo, trong bầu không khí trong lành, bạn sẽ bị thu hút bởi sự duyên dáng và tỉ mỉ trên trang phục truyền thống của phụ nữ Hà Nhì.

Nét đặc biệt nhất trên bộ nữ phục có lẽ nằm ở mái tóc giả và chiếc khăn đội đầu, tóc giả được tết bằng len tạo thành một búi lớn có tác dụng giữ ấm cho đầu giữa thời tiết quanh năm khắc nghiệt. Trong quan niệm của người Hà Nhì đen, đầu tóc, y phục rất quan trọng. Nó biểu thị nét đẹp gọn gàng của người phụ nữ, chăm chút cho mái tóc giả còn thể hiện đôi tay đảm đang khéo léo của người phụ nữ trong công việc

Tiếp tục cuộc hành trình khám phá, bạn sẽ có cơ hội được hòa mình trong những lễ hội đặc sắc, mang đậm dấu ấn văn hóa và tín ngưỡng của đồng bào người Hà Nhì đen ở Y Tý. Trong đó phải kể đến lễ cúng thần rừng “Gạ Ma Do”, lễ chùm chăn, … Lễ cúng rừng “Gạ Ma Do” - Di sản văn hóa phi vật thể được Bộ Văn hóa thể thao và Du lịch công nhận năm 2016, tổ chức vào ngày Thìn tháng Giêng âm lịch hàng năm. Đây là nghi lễ đặc biệt quan trọng, nhằm cầu bình an, cầu cho một năm mới mưa thuận, gió hòa, mùa màng bội thu.

Cùng với lễ cúng rừng, lễ hội Khô Già Già là một trong những lễ hội lớn trong năm của người Hà Nhì, được tổ chức vào từ ngày thìn đến ngày thân của tuần thứ nhất hoặc tuần thứ hai tháng sáu (âm lịch) để cầu mong một mùa vụ bội thu, thể hiện sự đoàn kết tập thể, tương trợ lẫn nhau.

Khám phá cảnh sắc thiên nhiên nơi đây, chắc chắn bạn sẽ bị ấn tượng với những thửa ruộng bậc thang kỳ vỹ, đẹp đến mê lòng. Ruộng bậc thang là loại hình canh tác đặc trưng của đồng bào các dân tộc trên địa bàn vùng cao Bát Xát, trong đó người Hà Nhì đen với kinh nghiệm và sự sáng tạo đã hình thành nên những thửa ruộng bậc thang kỳ vĩ uốn lượn.

Người Hà Nhì còn tự túc được vải mặc, trang phục của đàn ông Hà Nhì thường có màu xanh đen, còn người phụ nữ có yếm xanh, thêu hoa văn nổi cầu kỳ

Nét văn hóa của người Hà Nhì đen cần được bảo tồn, để trở thành sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn, được du khách tới tham quan, trải nghiệm, góp phần tăng thu nhập cho người dân ở vùng cao Y Tý.