Với việc Luật Địa chất và Khoáng sản mới chính thức có hiệu lực, Việt Nam đang bước vào thời kỳ mới trong việc quản lý, khai thác và chế biến đất hiếm.
 |
| Đất hiếm là nguồn tài nguyên có giá trị cao do có rất nhiều ứng dụng trong ngành công nghệ cao. (Ảnh: Agmental Miner) |
Tại cuộc họp báo mới đây, thông tin đến báo chí, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, năm 2025 đã tạo ra một dấu mốc trong quản lý khoáng sản chiến lược.
"Xương sống" của sự thay đổi này chính là Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và Khoáng sản đã được Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025.
Ngay trong tháng 1/2026, các văn bản hướng dẫn như Nghị định số 21/2026/NĐ-CP và các Thông tư 04, 05/2026/TT-BNNMT đã được ban hành, nhằm chấm dứt tình trạng manh mún, thiếu đồng bộ trong quản lý "vàng ròng" đất hiếm.
Theo các báo cáo mới nhất, tiềm năng đất hiếm của Việt Nam vô cùng lớn, hiện đứng thứ 2 hoặc thứ 3 thế giới, phân bố rộng khắp tại 21 tỉnh, thành phố.
Kết quả giai đoạn I của Đề án “Điều tra, đánh giá tổng thể tiềm năng khoáng sản chiến lược” đã hoàn thành với khối lượng công việc khổng lồ trên 42 diện tích và 8 khu vực đánh giá chuyên sâu.
Phát biểu chỉ đạo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết: “Vấn đề đất hiếm là nhiệm vụ được lãnh đạo Đảng, Nhà nước đặc biệt quan tâm. Chúng ta cần làm sớm nhưng phải chắc; không chỉ dừng ở điều tra, đánh giá mà phải tính tới khâu thử nghiệm công nghệ và tổ chức thực hiện.”
Điểm mới quan trọng nhất trong tư duy quản lý lần này chính là việc luật hóa vị thế của đất hiếm. Lần đầu tiên, Luật Địa chất và Khoáng sản khẳng định đất hiếm là khoáng sản chiến lược đặc biệt.
Vì vậy, việc thăm dò, khai thác, chế biến phải tuân thủ quy trình nghiêm ngặt.
Chỉ các doanh nghiệp, tổ chức được Nhà nước chỉ định hoặc cho phép mới có quyền tham gia vào chuỗi giá trị đất hiếm.
Mọi hoạt động khai thác phải gắn liền với chế biến sâu, xây dựng hệ sinh thái công nghiệp hiện đại để nâng cao giá trị quốc gia.
Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang khẩn trương hoàn thiện hồ sơ để trình ban hành Chiến lược quốc gia về khoáng sản đất hiếm vào đầu năm 2026.
Theo lộ trình, trong năm 2026, cơ quan chức năng sẽ hoàn thành thi công giai đoạn 2 của Đề án tổng thể và triển khai khai thác thử nghiệm tại Phú Thọ.
Những dữ liệu thực tiễn này sẽ là "chìa khóa" để xây dựng các chính sách sát sườn, đảm bảo tài nguyên đất hiếm không chỉ là tiềm năng trên giấy mà phải trở thành động lực kinh tế, bảo đảm an ninh năng lượng và công nghệ cho đất nước.
