Mâm thanh ngày xuân: Nét đẹp văn hóa và phong vị thanh tao của người Việt

Khái niệm mâm thanh không đơn thuần là sự tiết giảm về lượng đạm hay dầu mỡ, mà đó là nghệ thuật sắp đặt, sự kết hợp tài tình giữa các nguyên liệu tự nhiên để tạo nên một chỉnh thể cân bằng về âm dương, ngũ hành. (Ảnh: Phạm Duy)

Trong tâm thức của mỗi người dân Việt Nam, Tết không chỉ là dịp để khép lại một năm cũ và mở ra những hy vọng mới mà còn là khoảng thời gian để tìm về với những giá trị văn hóa cội nguồn.

Giữa dòng chảy hối hả của cuộc sống hiện đại, hình ảnh mâm cơm ngày Tết với những món ăn mang tính "thanh" – tức là sự thanh đạm, tinh tế và hài hòa – đã trở thành một nét đẹp di sản cần được gìn giữ.

Khái niệm mâm thanh không đơn thuần là sự tiết giảm về lượng đạm hay dầu mỡ, mà đó là nghệ thuật sắp đặt, sự kết hợp tài tình giữa các nguyên liệu tự nhiên để tạo nên một chỉnh thể cân bằng về âm dương, ngũ hành.

Người Việt xưa vốn coi trọng sự hòa hợp với thiên nhiên, điều này thể hiện rõ nét qua cách lựa chọn thực phẩm trong những ngày đầu năm mới. Một mâm cơm được gọi là "thanh" khi nó mang đến cảm giác nhẹ nhàng cho tâm hồn và sự khỏe khoắn cho cơ thể.

Đó là sự hiện diện của những đĩa rau củ luộc xanh mướt, những bát canh mọc thanh tao hay đĩa nộm rau tiến vua giòn sần sật. Sự tinh tế nằm ở chỗ, dù là những nguyên liệu bình dân nhưng qua bàn tay khéo léo của người nội trợ, chúng lại trở nên sang trọng và đầy sức hút.

Điểm nhấn quan trọng nhất của mâm thanh ngày xuân chính là sự cân bằng vị giác. Nếu như bánh chưng, thịt mỡ mang lại cảm giác no đủ, béo ngậy thì các món thanh sẽ đóng vai trò trung hòa, giúp người thưởng thức không cảm thấy ngán.

Văn hóa mâm thanh còn gắn liền với triết lý về sự giản đơn và chân thành. Trong những ngày xuân, việc trình bày một mâm cơm đẹp mắt, thanh tao còn là cách để gia chủ thể hiện lòng hiếu kính với tổ tiên và sự tôn trọng đối với khách đến chơi nhà. (Ảnh: Phạm Duy)

Một bát canh bóng thập cẩm với nước dùng trong vắt, được ninh từ xương gà và tôm khô, điểm xuyết thêm những miếng bóng bì mềm mại, súp lơ xanh, cà rốt tỉa hoa và đậu Hà Lan chính là minh chứng rõ nhất cho tư duy thẩm mỹ ẩm thực này.

Từng nguyên liệu được giữ nguyên màu sắc tự nhiên, tạo nên một bức tranh rực rỡ nhưng không hề lòe loẹt trên bàn tiệc.

Bên cạnh đó, các món cuốn cũng thường xuyên xuất hiện trong mâm cơm thanh nhẹ của người Việt. Những lá xà lách tươi non cuộn tròn cùng tôm hấp, thịt thăn luộc và các loại rau thơm, chấm kèm nước mắm chua ngọt thanh nhã, tạo nên một sự bùng nổ hương vị đầy sảng khoái.

Cách ăn này không chỉ đề cao sự tươi ngon của nguyên liệu mà còn phản ánh lối sống lành mạnh, trân trọng sức khỏe của cha ông ta từ bao đời nay.

Văn hóa mâm thanh còn gắn liền với triết lý về sự giản đơn và chân thành. Trong những ngày xuân, việc trình bày một mâm cơm đẹp mắt, thanh tao còn là cách để gia chủ thể hiện lòng hiếu kính với tổ tiên và sự tôn trọng đối với khách đến chơi nhà.

Mỗi món ăn đều mang một ý nghĩa riêng, như màu đỏ của xôi gấc tượng trưng cho may mắn, màu xanh của rau củ tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở.

Sự phối hợp màu sắc và hương vị một cách có tính toán giúp người ăn cảm nhận được sự thư thái, bình yên giữa không khí nhộn nhịp của ngày Tết.

Ngày nay, khi xu hướng sống xanh và ăn sạch ngày càng lên ngôi, mâm thanh ngày xuân lại càng khẳng định được giá trị vượt thời gian của mình.

Nhiều gia đình trẻ đã bắt đầu quay lại với những giá trị cũ, ưu tiên các món ăn ít gia vị hóa học, tập trung vào vị ngọt tự nhiên của nông sản.

Điều này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe sau những bữa tiệc tùng liên miên mà còn là cách để chúng ta kết nối với quá khứ, hiểu thêm về nếp sống thanh bạch nhưng đầy nghĩa tình của người xưa.

Khép lại bữa cơm xuân bằng một chén trà sen thơm ngát cùng vài miếng mứt gừng cay nhẹ, ta mới cảm nhận hết được cái thú của sự thanh tao.

Mâm thanh ngày xuân vì thế không chỉ là câu chuyện của ẩm thực, mà còn là linh hồn của Tết Việt, là sợi dây kết nối các thế hệ trong gia đình và là niềm tự hào về một nền văn hóa luôn biết tìm thấy vẻ đẹp trong sự giản đơn và hài hòa.