Luật Thủ đô (sửa đổi): Rà soát quy định về cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô để đảm bảo tính đột phá, rõ mục tiêu

Báo cáo nêu rõ, tại đợt 1 của Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội đã thảo luận tại Tổ và Hội trường đối với dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Trên cơ sở ý kiến các đại biểu Quốc hội, Chính phủ báo cáo một số nội dung lớn được tiếp thu, giải trình và chỉnh lý trong dự thảo Luật.

Trong đó, về một số vấn đề chung, về việc thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô trong dự thảo Luật, có ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát, cập nhật, hoàn thiện đối với một số nội dung như tiếp tục quán triệt yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới (Nghị quyết số 66-NQ/TW) trong cách thức quy định các điều khoản trong dự thảo Luật một cách nhất quán.

Về nội dung này, Chính phủ tiếp thu và tiếp tục rà soát tổng thể dự thảo Luật bảo đảm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, định hướng của Đảng tại Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới (Nghị quyết số 02-NQ/TW), chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm về việc rà soát để các quy định tại dự thảo Luật bảo đảm yêu cầu trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền triệt để hơn, đồng thời rõ trách nhiệm, giải trình rõ ràng hơn, cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn, giao quyền nhưng phải có cơ chế kiểm soát. Đồng thời, rà soát bảo đảm các quy định tại dự thảo Luật phù hợp tư duy xây dựng pháp luật mới tại Nghị quyết số 66-NQ/TW.

Theo đó, Chính phủ sẽ nghiên cứu, chỉnh lý cách thức thể hiện các điều khoản một cách nhất quán, rành mạch, đối với những nội dung mà theo quy định của Hiến pháp cần phải được quy định trong luật (như đất đai, việc hạn chế quyền con người, quyền công dân...) hoặc cần quy định cụ thể để bảo đảm tính minh bạch, khả thi và thống nhất trong tổ chức thực hiện (như các nội dung phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; cơ chế quản lý tài chính - ngân sách; thu hút đầu tư và phát triển doanh nghiệp...) thì quy định cụ thể tại dự thảo Luật; đối với các lĩnh vực kiến tạo phát triển, dự thảo Luật chỉ quy định những vấn đề khung, mang tính nguyên tắc, tạo không gian pháp lý để chính quyền Thủ đô chủ động thực hiện đạt hiệu quả cao nhất.

Đồng thời, tiếp tục rà soát, thể chế hóa nội dung tại các nghị quyết chiến lược, trụ cột của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa, giáo dục và đào tạo, y tế, kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước, bảo đảm các quy định này được thiết kế đủ mạnh, vượt trội và có thể triển khai thực hiện ngay sau khi Luật được ban hành.

Về việc bảo đảm sự phù hợp với Hiến pháp và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, có ý kiến đề nghị lưu ý việc thiết kế các cơ chế, chính sách đặc thù cho TP và các cơ quan cần phù hợp với nguyên tắc thống nhất quản lý nhà nước và cơ chế phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước theo quy định của Hiến pháp. Đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm các cơ chế đặc thù của Thủ đô, nhất là trong các lĩnh vực đầu tư, tài chính, thương mại, quản lý tài sản công và phát triển đô thị, được thiết kế phù hợp với các cam kết quốc tế và không làm phát sinh rủi ro pháp lý trong quá trình thực hiện.

Tiếp thu ý kiến trên, Chính phủ cho biết, trên cơ sở ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã phối hợp với các cơ quan của Quốc hội, UBND TP Hà Nội rà soát tổng thể các quy định trong dự thảo Luật để bảo đảm tính tương thích, đồng bộ với hệ thống pháp luật, tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc hiến định về thống nhất quản lý nhà nước và cơ chế phân công, phối hợp, kiểm soát quyền lực giữa các cơ quan nhà nước.

Các nội dung về đầu tư, tài chính, thương mại và quản lý tài sản công đã được rà soát kỹ lưỡng với các cam kết quốc tế và chuẩn mực pháp lý liên quan để hoàn thiện các quy định, bảo đảm không trái với các cam kết quốc tế, tính khả thi cao và ngăn ngừa tối đa các rủi ro pháp lý phát sinh trong quá trình thực thi thực tế.

Về quan điểm, định hướng xây dựng Luật, có ý kiến đề nghị cần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng chuyển từ quản lý sang kiến tạo phát triển, hạn chế cách tiếp cận nặng về cấm đoán, thay vào đó tạo không gian thể chế để Thủ đô chủ động thiết kế, thử nghiệm và triển khai các chính sách phù hợp với đặc thù. Đồng thời, Luật chỉ nên quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, ổn định; đối với các nội dung linh hoạt, biến động nhanh cần giao cho Chính phủ và chính quyền TP quy định để bảo đảm khả năng thích ứng với thực tiễn và nâng cao tính bền vững của pháp luật.

Có ý kiến đề nghị cần nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền theo hướng rõ ràng, thực chất và có kiểm soát chặt chẽ, xác định cụ thể phạm vi, lĩnh vực được phân quyền; đồng thời bảo đảm phân quyền phải gắn với năng lực thực thi và nguồn lực tương ứng, tránh tình trạng giao quyền nhưng không đủ điều kiện thực hiện.

Bên cạnh đó, cần làm rõ giới hạn việc cho phép ban hành cơ chế, chính sách khác với quy định của pháp luật hiện hành, chỉ áp dụng đối với những lĩnh vực thực sự đặc thù, có tính thí điểm, trên cơ sở đánh giá đầy đủ và đặt dưới sự kiểm soát chặt chẽ của các cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Có ý kiến đề nghị cần thiết kế cơ chế thí điểm, thử nghiệm chính sách cho Thủ đô nhằm tạo không gian đổi mới sáng tạo và phát huy vai trò đầu tàu, từ đó nhân rộng các mô hình hiệu quả trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, việc thí điểm phải được quy định chặt chẽ về điều kiện áp dụng, thời hạn thực hiện, cơ chế giám sát, đánh giá và kiểm soát rủi ro; đồng thời có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung gắn với trách nhiệm rõ ràng, tránh bị lợi dụng hoặc kéo dài không kiểm soát…

Về các ý kiến này, Chính phủ cho biết, các ý kiến cơ bản thống nhất với định hướng đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình và bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng chỉ quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, ổn định; đối với các nội dung linh hoạt, biến động nhanh sẽ giao Chính phủ và chính quyền TP quy định chi tiết, bảo đảm tính chủ động, thích ứng với thực tiễn.

Đồng thời, tiếp thu ý kiến về việc hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền theo hướng rõ ràng, thực chất, xác định cụ thể phạm vi, lĩnh vực được phân quyền, gắn với năng lực thực thi và nguồn lực tương ứng; bổ sung, làm rõ cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình, cơ chế giám sát, đánh giá và kiểm soát rủi ro, nhất là đối với các cơ chế, chính sách đặc thù, thí điểm hoặc khác với quy định của pháp luật hiện hành, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đối với các cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô, Chính phủ đã rà soát dự thảo Luật theo hướng bảo đảm tính đột phá, không trùng lặp với quy định hiện hành, đồng thời xác định rõ mục tiêu, công cụ thực hiện và tiêu chí đánh giá hiệu quả; nghiên cứu hoàn thiện cơ chế liên kết vùng theo hướng mở, linh hoạt, phát huy vai trò dẫn dắt của Thủ đô gắn với lợi ích hài hoà của các địa phương.

Bên cạnh đó, tiếp thu ý kiến về việc thiết kế cơ chế thí điểm, thử nghiệm chính sách với quy định chặt chẽ về điều kiện, thời hạn, cơ chế giám sát, đánh giá; đồng thời nghiên cứu cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm gắn với trách nhiệm cụ thể.

Về kỹ thuật lập pháp, dự thảo Luật đã được rà soát theo hướng không quy định lại các nội dung đã được quy định tại các luật khác, không quy định các nội dung mang tính mục tiêu, định hướng mà không có tính quy phạm pháp luật; tập trung quy định các nội dung mới, đặc thù, vượt trội. Các nội dung cụ thể, chi tiết được giao cho TP quy định hoặc tổ chức thực hiện theo thẩm quyền, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả khi triển khai.

Về quy định cụ thể thẩm quyền của HĐND, UBND TP, trong dự thảo được xây dựng theo hướng HĐND quy định về cơ chế, chính sách; UBND quy định trình tự, thủ tục thực hiện cơ chế, chính sách để các cơ quan thực hiện, đồng thời làm cơ sở giám sát, kiểm tra các thẩm quyền được Luật giao.