Luật Thủ đô (sửa đổi): Gỡ điểm nghẽn thể chế để Thủ đô phát triển tương xứng với vị trí, vai trò

Luật Thủ đô (sửa đổi) với những cơ chế vượt trội sẽ là cơ sở pháp lý để Thủ đô phát triển tương xứng với vị trí, vai trò là trung tâm chính trị - hành chính của cả nước; đồng thời góp phần giải quyết 5 “điểm nghẽn” của Thủ đô hiện nay.

Thí điểm cơ chế, chính sách để mở đường kiến tạo tương lai

Tập trung làm rõ cơ sở chính trị và tính đồng bộ của các quy định, đặc biệt liên quan đến Điều 8 và Điều 9 của dự thảo Luật, đại biểu Trương Thị Diệu Thúy (đoàn Đồng Nai) nhấn mạnh, xét về nền tảng chính trị, chủ trương tăng cường phân cấp, phân quyền cho địa phương, đặc biệt là Thủ đô Hà Nội, đã được xác định từ lâu và ngày càng được phát triển rõ nét.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nêu rõ yêu cầu tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với giám sát và trách nhiệm giải trình. Đồng thời, trong nhiệm kỳ, tư tưởng này tiếp tục được nâng lên một bước với yêu cầu “địa phương quyết, địa phương làm và địa phương chịu trách nhiệm”.

Song, thực tiễn cho thấy vẫn tồn tại những điểm nghẽn khi địa phương được giao quyền nhưng lại phải xin ý kiến Trung ương về cách thức thực hiện, gây ra độ trễ chính sách và hạn chế hiệu quả thực thi.

Đại biểu nhấn mạnh, Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đã nhấn mạnh yêu cầu phân cấp “tối đa, triệt để, toàn diện” đối với Thủ đô Hà Nội. Đây chính là cơ sở chính trị quan trọng để xây dựng các quy định mới tại Điều 8 và Điều 9 của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), thể hiện rõ tinh thần trao quyền mạnh mẽ cho Thủ đô trong tổ chức thực hiện.

Cụ thể, Điều 8 của dự thảo luật giao HĐND và UBND TP Hà Nội được điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính đã được quy định trong văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan nhà nước ở Trung ương. Theo đại biểu, đây là bước cụ thể hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về phân cấp, phân quyền toàn diện và triệt để.

Đại biểu Trương Thị Diệu Thúy cũng bày tỏ sự đồng tình cao với quy định này, cho rằng việc trao quyền phải đi đôi với cơ chế kiểm soát, giám sát và trách nhiệm giải trình. Nếu lo ngại lạm quyền, cần hoàn thiện các cơ chế giám sát hiệu quả, vừa bảo đảm kiểm soát quyền lực, vừa tạo điều kiện để cán bộ dám nghĩ, dám làm, phát huy tính chủ động, sáng tạo.

Về nội dung thí điểm cơ chế, chính sách, đại biểu đánh giá đây là điểm mới phù hợp với chỉ đạo của Đảng về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển. Pháp luật không chỉ để quản lý thực tiễn hiện hữu mà còn phải mở đường cho cái mới, kiến tạo tương lai.

Theo đó, dự thảo Luật cho phép Thủ đô trong phạm vi địa bàn được thực hiện các cơ chế tương tự như “nghị định không đầu”, tức là có thể ban hành quy định khác với luật hoặc chưa được luật quy định. Tuy nhiên, để bảo đảm tính chặt chẽ, dự thảo cũng thiết kế đầy đủ các điều kiện kiểm soát về phạm vi, đối tượng, nguyên tắc và trình tự, thủ tục.

Liên quan đến các quy định chuyển tiếp, đại biểu cho biết dự thảo Luật đã có dự liệu cụ thể tại Điều 36, trong đó Khoản 5 đã quy định rõ việc xử lý các cơ chế đặc thù đang áp dụng trên địa bàn Thủ đô, bảo đảm tính liên tục và thống nhất của hệ thống pháp luật.

Khẳng định các tư tưởng về phân cấp, phân quyền không phải là mới và đã được thể hiện trong Luật Tổ chức Chính phủ, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, đại biểu Trương Thị Diệu Thúy nhấn mạnh, việc cụ thể hóa trong Luật Thủ đô (sửa đổi) lần này là cần thiết nhằm tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, tạo cơ sở pháp lý để Thủ đô phát triển tương xứng với vị trí, vai trò là trung tâm chính trị - hành chính của cả nước.

Bảo đảm đúng tinh thần phân quyền có kiểm soát, rõ người, rõ việc, rõ hiệu quả

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Cà Mau) nêu rõ, dự thảo Luật đã quy định chi tiết với 12 điểm, 3 khoản, tại Điều 13 về phát triển hạ tầng giao thông, vận tải, logistics và bảo vệ môi trường, qua đó thiết lập một khung cơ chế, chính sách mang tính đột phá khi tăng cường phân cấp, trao quyền cho TP trong việc chủ động ban hành chính sách, huy động nguồn lực và tổ chức đầu tư phát triển hạ tầng giao thông, vận tải và logistics.

Đồng thời, dự thảo Luật quy định rõ việc ưu tiên phát triển vận tải công cộng khối lượng lớn, giao thông ngầm, giao thông thông minh và cho phép áp dụng các công cụ quản lý nhu cầu giao thông như hạn chế phương tiện cá nhân, thu phí ùn tắc. Đặc biệt, các quy định đã gắn kết chặt chẽ giữa phát triển giao thông với bảo vệ môi trường thông qua các chính sách về vùng phát thải thấp, chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch và thúc đẩy giao thông xanh.

Bên cạnh những chính sách vượt trội trên, đại biểu Nguyễn Duy Thanh cho rằng, theo nguyên tắc chung trong quá trình xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi), chúng ta xác định phân quyền mạnh cho Thủ đô nhưng phải bảo đảm “6 rõ”, gắn với khả năng cân đối ngân sách, năng lực thực thi, cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Theo đại biểu, đối với lĩnh vực giao thông, vận tải, dự thảo Luật chưa thể hiện thật đậm nét một gói cơ chế đặc thù, đồng bộ và đủ cụ thể để tháo gỡ các điểm nghẽn lớn của Thủ đô. Do đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung trong dự thảo Luật các cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển giao thông, vận tải theo hướng ưu tiên phát triển vận tải công cộng khối lượng lớn và mô hình phát triển định hướng giao thông công cộng; cho phép tạo lập, khai thác quỹ đất, không gian ngầm và giá trị tăng thêm từ đất để đầu tư hạ tầng giao thông; bổ sung cơ chế huy động vốn linh hoạt, quản lý nhu cầu giao thông, phát triển bến bãi, logistics đô thị và điều phối giao thông vùng Thủ đô.

Đồng thời quy định rõ thẩm quyền, trình tự, thời hạn, chỉ tiêu đầu ra, cơ chế giám sát, giải trình để bảo đảm đúng tinh thần phân quyền có kiểm soát, rõ người, rõ việc, rõ hiệu quả.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh cũng đề xuất, để đưa quy định của Luật Thủ đô (sửa đổi) vào thực tiễn cuộc sống, đề nghị TP Hà Nội cần chuẩn bị kỹ lưỡng các văn bản chi tiết để triển khai quy định này, bảo đảm phù hợp với thực tiễn, khả thi, hiệu quả.

Ví dụ như trong dự thảo Luật có quy định về việc ban hành phí giảm ùn tắc giao thông, đây là quy định được kế thừa ở Luật Thủ đô hiện hành, đại biểu Nguyễn Duy Thanh nêu rõ, quy định này là cần thiết, nhiều quốc gia trên thế giới cũng đã quy định loại phí tương tự.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam, đặc biệt là ở Hà Nội, việc áp dụng phí này cần có đánh giá kỹ lưỡng, lộ trình phù hợp và cần chuẩn bị kỹ lưỡng hạ tầng thu phí phù hợp để bảo đảm phát huy được hiệu quả và không làm ảnh hưởng, cản trở đến phát triển kinh tế – xã hội, đời sống dân sinh.