Lấy ý kiến hoàn thiện Thông tư mới tạo khung pháp lý cho nâng hạng thị trường

Bộ Tài chính hiện đang triển khai xây dựng dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 119/2020/TT-BTC ngày 31/12/2020 của Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư số 68/2024/TT-BTC, Thông tư số 14/2025/TT-BTC và Thông tư số 18/2025/TT-BTC).

Việc ban hành Thông tư thay thế xuất phát từ những yêu cầu cấp thiết về chính trị, pháp lý và thực tiễn vận hành thị trường trong giai đoạn mới.

Về cơ sở chính trị và pháp lý, Chính phủ và Quốc hội đã đặt ra mục tiêu phát triển thị trường vốn an toàn, minh bạch, hiệu quả và bền vững theo Nghị quyết số 86/NQ-CP và Nghị quyết số 101/2023/QH15.

Đặc biệt, Đề án nâng hạng thị trường chứng khoán đã xác định giải pháp trọng tâm là phát triển hạ tầng bù trừ, thanh toán tiên tiến, đáp ứng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Bên cạnh đó, việc ban hành Thông tư mới là cần thiết để hướng dẫn chi tiết các quy định mới được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 56/2024/QH15 và Nghị định 245/2025/NĐ-CP.

Sau hơn 5 năm triển khai, Thông tư số 119/2020/TT-BTC đã phát sinh một số trường hợp chưa có quy định xử lý trong quá trình thực hiện. Việc triển khai hệ thống công nghệ thông tin mới (KRX) đòi hỏi chuẩn hóa các quy trình nghiệp vụ đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán. Việc xây dựng Thông tư thay thế nhằm sửa đổi toàn diện các quy định liên quan, bảo đảm tính thống nhất, khả thi và hiệu quả khi triển khai thực hiện.

Dự thảo Thông tư bao gồm 9 Chương và 67 Điều, tập trung vào việc hoàn thiện toàn diện quy trình nghiệp vụ, cắt giảm thủ tục hành chính và tạo nền tảng pháp lý cho các cơ chế vận hành thị trường hiện đại.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc hoàn thiện quy định về hoạt động đăng ký chứng khoán.

Theo đó, các nội dung liên quan đến đăng ký, hủy đăng ký, quản lý thông tin chứng khoán, điều chỉnh số lượng chứng khoán, cấp mã chứng khoán, thực hiện quyền và chuyển quyền sở hữu ngoài hệ thống sẽ được sửa đổi phù hợp với Nghị định số 245/2025/NĐ-CP, hệ thống KRX và thực tiễn vận hành.

Đối với lĩnh vực lưu ký chứng khoán, dự thảo bổ sung nhiều quy định mới về mở tài khoản lưu ký của tổ chức phát hành chứng chỉ lưu ký ở nước ngoài, ngân hàng lưu ký thanh toán, công ty con của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), cũng như các quy định liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm, chuyển khoản, phong tỏa, giải tỏa và hoạt động vay, cho vay chứng khoán.

Nội dung được thị trường đặc biệt quan tâm là việc hoàn thiện khung pháp lý cho cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP). Dự thảo đã phân tách rõ giai đoạn trước và sau khi triển khai CCP.

Trong giai đoạn trước khi áp dụng CCP, các quy định hiện hành về bù trừ và thanh toán cơ bản được giữ nguyên nhằm bảo đảm tính ổn định. Sau khi cơ chế CCP được triển khai, vai trò của Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam sẽ được xác định rõ là đơn vị thực hiện bù trừ và xác định nghĩa vụ thanh toán, trong khi VSDC thực hiện thanh toán chứng khoán.

Dự thảo Thông tư mới hoàn thiện các quy định về tài khoản ký quỹ bù trừ, xử lý trường hợp mất khả năng thanh toán, từ chối thế vị giao dịch và nguyên tắc phối hợp giữa các thành viên bù trừ, thành viên giao dịch không bù trừ và ngân hàng lưu ký thanh toán. Các nội dung này được xây dựng trên cơ sở tham khảo khuyến nghị của nhóm chuyên gia Ngân hàng Thế giới và phù hợp với mô hình vận hành của hệ thống KRX.

Dự thảo Thông tư mới cũng đã bổ sung phương thức thanh toán tức thời theo từng giao dịch đối với trái phiếu doanh nghiệp niêm yết, tương tự trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Quy định này góp phần giảm thiểu rủi ro thanh toán đối với các giao dịch có giá trị lớn trong bối cảnh chưa áp dụng cơ chế CCP.

Dự thảo cũng sửa đổi toàn diện quy định về quản lý quỹ hỗ trợ thanh toán, quỹ bù trừ và quỹ phòng ngừa rủi ro nghiệp vụ. Các quy định mới hướng đến việc quản lý minh bạch, thống nhất giữa giai đoạn trước và sau khi triển khai CCP, đồng thời bổ sung cơ chế sử dụng quỹ phù hợp với thực tiễn hoạt động của VSDC và Công ty Bù trừ Chứng khoán Việt Nam.

Dự thảo Thông tư mới đã sửa đổi, hoàn thiện các quy định về báo cáo, thủ tục hành chính để thực hiện theo theo chủ trương của Chính phủ về chuyển đổi số, cắt giảm thủ tục hành chính tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân liên quan trong triển khai thực hiện.

Dự thảo Thông tư đang được đăng tải trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Tài chính để lấy ý kiến theo quy định.