Lan tỏa tình yêu nghề gốm từ những trải nghiệm thực tế

Từ những nắm đất sét ban đầu đến sản phẩm được tạo hình bằng chính đôi tay, trải nghiệm làm gốm đang mang đến cho nhiều người cơ hội tiếp cận gần hơn với nghề thủ công truyền thống. Không chỉ là hoạt động khám phá, những trải nghiệm ấy còn góp phần khơi gợi sự quan tâm của thế hệ trẻ đối với việc gìn giữ và phát huy giá trị làng nghề.

Chạm vào đất, hiểu hơn về nghề

Đôi tay khẽ miết trên khối đất sét, từng động tác nắn, vuốt được thực hiện một cách cẩn thận để tạo nên hình dáng mong muốn. Có người chăm chú điều chỉnh thành cốc, có người kiên nhẫn sửa lại những đường nét chưa cân đối. Từ một khối đất mềm, sản phẩm dần thành hình qua sự khéo léo và tập trung của người thực hiện.

Với nhiều người, đây là cơ hội để lần đầu trực tiếp thử sức với công việc của người thợ gốm. Thay vì chỉ quan sát những sản phẩm hoàn thiện, người tham gia được tự tay nhào nặn, tạo hình và trang trí theo ý tưởng của mình. Mỗi sản phẩm mang một dáng vẻ riêng, phản ánh sự sáng tạo cũng như những trải nghiệm khác nhau của người làm.

Tại Lò Bầu cổ, thuộc làng gốm Bát Tràng, hoạt động trải nghiệm tạo điều kiện để du khách tiếp xúc với đất sét và tìm hiểu những thao tác cơ bản của nghề. Không gian làng nghề trở thành điểm kết nối giữa người tham quan với một nghề thủ công đã gắn bó qua nhiều thế hệ.

Quá trình tạo hình không phải lúc nào cũng dễ dàng. Đất có thể bị méo, thành sản phẩm chưa đều hoặc hình dáng chưa giống với dự định ban đầu. Người thực hiện phải kiên nhẫn điều chỉnh lực tay, làm quen với chất liệu và từng bước hoàn thiện sản phẩm. Chính những thao tác tưởng chừng đơn giản ấy giúp người trải nghiệm cảm nhận rõ hơn sự tỉ mỉ cần có trong nghề gốm.

Đằng sau một sản phẩm hoàn chỉnh còn là nhiều công đoạn như xử lý đất, tạo hình, trang trí, tráng men và nung. Mỗi bước đều đòi hỏi kỹ thuật riêng, trong khi kinh nghiệm của người thợ được tích lũy qua quá trình học hỏi và thực hành lâu dài. Một buổi trải nghiệm chưa thể giúp người tham gia nắm vững nghề, nhưng có thể mở ra cách nhìn gần gũi hơn về công sức phía sau mỗi sản phẩm thủ công.

Từ trải nghiệm đến sự trân trọng giá trị truyền thống

Trong nhịp sống hiện đại, trải nghiệm làm gốm mang đến một cách tiếp cận khác với các giá trị văn hóa truyền thống. Người tham gia không chỉ tìm hiểu thông qua lời giới thiệu hay quan sát hiện vật, mà còn trực tiếp thực hành, cảm nhận chất liệu và tự mình trải qua một phần quy trình tạo ra sản phẩm.

Với người trẻ, hoạt động này có thể bắt đầu từ sự tò mò, mong muốn thử một kỹ năng mới hoặc tìm kiếm một hoạt động sáng tạo trong thời gian rảnh. Tuy nhiên, khi trực tiếp ngồi trước bàn xoay và thử tạo hình, họ có thêm cơ hội hiểu rằng nghề gốm không đơn thuần là việc nặn đất thành hình, mà là sự kết hợp giữa kỹ thuật, kinh nghiệm và tính kiên nhẫn.

Chia sẻ về trải nghiệm làm gốm tại Lò Bầu cổ, Mai Hương, sinh viên Học viện Chính sách và Phát triển cho biết: Hoạt động này mang đến cơ hội trực tiếp tiếp xúc với một nghề thủ công truyền thống. Qua việc tự tay nhào nặn, tạo hình sản phẩm, Hương có thể cảm nhận rõ hơn sự tỉ mỉ, kiên nhẫn mà người thợ cần có trong từng công đoạn. Những trải nghiệm thực tế như vậy giúp người trẻ hiểu hơn về giá trị của nghề gốm, từ đó thêm trân trọng công sức của những người đang gìn giữ nghề truyền thống.

Sự khác biệt giữa sản phẩm tự làm trong một buổi trải nghiệm và sản phẩm của người thợ lành nghề cũng giúp người tham gia nhận ra giá trị của quá trình học nghề. Để tạo ra một sản phẩm có hình dáng cân đối, chất lượng ổn định và lớp men đạt yêu cầu, người thợ cần trải qua nhiều năm rèn luyện, tích lũy kiến thức về đất, men và kỹ thuật nung.

Từ đó, việc trải nghiệm làm gốm không chỉ dừng lại ở niềm vui khi hoàn thành một món đồ mang dấu ấn cá nhân. Hoạt động này còn góp phần giúp người tham gia hiểu hơn về lao động thủ công, trân trọng những sản phẩm được làm ra bằng bàn tay và kinh nghiệm của con người.

Đối với các làng nghề, đây cũng là một cách đưa những giá trị truyền thống đến gần hơn với cộng đồng. Khi khách tham quan có cơ hội trực tiếp tìm hiểu quy trình sản xuất, câu chuyện về nghề gốm không còn nằm riêng trong những sản phẩm trưng bày mà được truyền tải qua từng thao tác thực hành.

Gìn giữ nghề gốm từ những kết nối hôm nay

Gìn giữ nghề gốm không chỉ là bảo tồn những công trình, hiện vật hay kỹ thuật đã có từ lâu đời. Điều quan trọng hơn là duy trì việc thực hành nghề, truyền lại kinh nghiệm và tạo điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.

Trong bối cảnh đó, các hoạt động trải nghiệm có thể trở thành cầu nối giữa nghệ nhân, cơ sở sản xuất và công chúng. Người tham gia có cơ hội tìm hiểu nghề; các cơ sở làng nghề có thêm cách giới thiệu sản phẩm và kỹ thuật truyền thống; còn những câu chuyện về văn hóa địa phương được lan tỏa thông qua những trải nghiệm trực tiếp.

Tuy nhiên, trải nghiệm chỉ là bước đầu trong hành trình gìn giữ nghề. Để nghề gốm có thể tiếp tục phát triển, cần có sự kết hợp giữa truyền nghề, đổi mới sản phẩm và bảo đảm sinh kế cho những người trực tiếp làm nghề. Người trẻ cần có cơ hội học hỏi từ nghệ nhân, tiếp cận kỹ thuật truyền thống và tìm thấy triển vọng nghề nghiệp nếu muốn gắn bó lâu dài.

Bên cạnh đó, việc sáng tạo những mẫu mã mới, giới thiệu sản phẩm trên nền tảng số hay kết hợp trải nghiệm với tìm hiểu văn hóa cũng có thể giúp nghề gốm tiếp cận nhiều nhóm công chúng hơn. Sự đổi mới ấy cần song hành với việc giữ gìn những giá trị cốt lõi, để sản phẩm vừa đáp ứng nhu cầu hiện đại vừa thể hiện được nét riêng của làng nghề.

Không phải tất cả những người từng trải nghiệm làm gốm đều trở thành nghệ nhân. Nhưng từ một buổi thực hành, họ có thể hiểu hơn về công sức của người thợ, quan tâm hơn đến nguồn gốc sản phẩm và chủ động chia sẻ những giá trị văn hóa mình đã tiếp nhận.

Giữa những thay đổi của đời sống, sức sống của nghề gốm không chỉ được quyết định bởi những người trực tiếp làm nghề, mà còn được nuôi dưỡng từ sự quan tâm của cộng đồng. Những bàn tay trẻ chạm vào đất sét hôm nay có thể chưa tạo nên những sản phẩm hoàn hảo, nhưng mỗi trải nghiệm đều mở ra cơ hội để truyền thống được biết đến, được trân trọng và tiếp tục lan tỏa qua các thế hệ.

Thực hiện: Phạm Duy - Anh Thư - Giáp Thảo