Làm sao để chứng minh tình trạng hôn nhân của một người đã mất?
Trong thực tiễn thi hành pháp luật, một trong những vướng mắc phổ biến là người để lại di sản đã mất từ nhiều năm trước nhưng thân nhân không có giấy tờ chứng minh về tình trạng hôn nhân của họ, dẫn đến vướng mắc khi làm thủ tục kê khai chia di sản thừa kế.
Khi làm thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản thừa kế, Văn phòng công chứng thường yêu cầu đương sự xác định người chết tại thời điểm chết có vợ hoặc chồng hay không để xác định đúng hàng thừa kế.
Tuy nhiên, pháp luật hộ tịch hiện nay chỉ quy định về thủ tục cấp “Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân” đối với người đang sống, mà không có quy định cấp Giấy này cho người đã chết. Vì vậy, thân nhân không thể đến UBND cấp xã để yêu cầu cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân cho người đã qua đời.
Trường hợp này phải thực hiện như thế nào? Thạc sỹ, Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền - Giám đốc Công ty Luật TNHH HPL, Thành phố Hồ Chí Minh đưa ra 03 phương án pháp lý để giải quyết vướng mắc trên.
Phương án 1: Đương sự có thể đề nghị Văn phòng công chứng gửi văn bản xác minh
Người yêu cầu công chứng cung cấp các tài liệu về nhân thân của người chết như Giấy khai tử, sổ hộ khẩu cũ, thông tin nơi thường trú trước khi chết.
Trên cơ sở hồ sơ thừa kế, Văn phòng công chứng có thể gửi văn bản đề nghị UBND cấp xã nơi người chết thường trú trước khi chết xác minh tình trạng hôn nhân của người đó trong khoảng thời gian cần thiết.
UBND cấp xã sẽ căn cứ hồ sơ hộ tịch, sổ đăng ký kết hôn, dữ liệu cư trú và các tài liệu lưu trữ để trả lời bằng văn bản về việc người đó có đăng ký kết hôn hay không.
Đây là cách được nhiều tổ chức hành nghề công chứng áp dụng trên thực tế.
Phương án 2: Thân nhân làm đơn đề nghị xác nhận thông tin hộ tịch
Người thừa kế hoặc người có quyền lợi liên quan có thể gửi đơn đề nghị UBND cấp xã nơi người chết từng thường trú xác nhận các thông tin hộ tịch có liên quan.
Trong Đơn cần nêu rõ các thông tin sau: Họ tên người mất, Ngày tháng năm sinh, Ngày chết; Địa chỉ thường trú trước khi chết; Mục đích xin xác nhận để thực hiện thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản thừa kế.
(Kèm theo đơn nên có: Giấy chứng tử; Giấy tờ chứng minh quan hệ với người chết; Căn cước của người yêu cầu; Các tài liệu về cư trú trước đây (nếu có).
Phương án 3: Thu thập các tài liệu chứng minh tình trạng hôn nhân
Trong nhiều trường hợp, cơ quan công chứng chấp nhận tổng hợp nhiều nguồn chứng cứ để xác định tình trạng hôn nhân của người chết, như:
* Trích lục đăng ký kết hôn hoặc xác nhận không có đăng ký kết hôn.
* Sổ hộ khẩu cũ.
* Hồ sơ cán bộ, hồ sơ đảng viên.
* Hồ sơ địa chính, hồ sơ nhà đất.
* Xác nhận của chính quyền địa phương.
* Lời khai của những người thân thích. Các tài liệu này được sử dụng để làm căn cứ xác định hàng thừa kế và phạm vi di sản.
Thạc sỹ, Luật sư Đặng Thị Thúy Huyền - Giám đốc Công ty Luật TNHH HPL, Thành phố Hồ Chí Minh cũng đưa ra lưu ý quan trọng: Nhiều người thường nhầm rằng phải xin “Giấy xác nhận độc thân” cho người đã chết. Thực tế, cơ quan hộ tịch không cấp loại Giấy này cho người đã qua đời.
Tuy vậy, cần thiết phải có văn bản hoặc tài liệu chứng minh tình trạng hôn nhân của người chết tại thời điểm chết để phục vụ việc xác định di sản và hàng thừa kế.
Đối với các trường hợp chết đã lâu, hồ sơ thất lạc hoặc không còn dữ liệu hộ tịch, người thừa kế nên làm việc trực tiếp với Văn phòng công chứng để được hướng dẫn phương án xác minh phù hợp, tránh kéo dài thời gian giải quyết hồ sơ thừa kế.
