Làm rõ nhiều vấn đề pháp lý trong giao nhận và bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu

Không chỉ tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành, buổi tọa đàm còn dành nhiều thời gian để giải đáp các tình huống thực tiễn phát sinh trong hoạt động xuất nhập khẩu, từ việc áp dụng quy định về sự kiện bất khả kháng, giải quyết tranh chấp thương mại, xử lý trường hợp người nhận từ chối nhận hàng đến kinh nghiệm yêu cầu bồi thường bảo hiểm.

Doanh nghiệp quan tâm đến “sự kiện bất khả kháng”

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm nhất tại tọa đàm là việc áp dụng quy định về sự kiện bất khả kháng trong thực hiện hợp đồng giao nhận, vận tải quốc tế.

Đặt vấn đề tại buổi tọa đàm, một số doanh nghiệp cho biết trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng chịu tác động từ dịch bệnh, chiến tranh, xung đột địa chính trị hay đứt gãy chuỗi cung ứng, việc xác định đâu là sự kiện bất khả kháng để được miễn trách nhiệm hợp đồng là vấn đề hết sức quan trọng.

Trao đổi về nội dung này, ông Phan Văn Châu - Chủ tịch Hội Luật gia TP Đồng Nai cho biết Bộ luật Thương mại đã có những quy định khá rõ về các trường hợp được miễn trách nhiệm khi vi phạm hợp đồng. Trong đó, sự kiện bất khả kháng là một trong những căn cứ quan trọng để bên vi phạm được xem xét miễn trách nhiệm.

Tuy nhiên, theo ông Châu, việc xảy ra sự kiện bất khả kháng không đồng nghĩa đương nhiên được miễn mọi trách nhiệm. Doanh nghiệp phải chứng minh được sự kiện đó thực sự ảnh hưởng đến khả năng thực hiện nghĩa vụ hợp đồng và phải thực hiện đầy đủ các thủ tục theo quy định.

Đặc biệt, bên gặp sự kiện bất khả kháng phải thông báo kịp thời bằng văn bản cho đối tác về sự kiện phát sinh cũng như các hậu quả có thể xảy ra.

Nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ thông báo, doanh nghiệp vẫn có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho bên còn lại.

Từ thực tế hoạt động vận tải quốc tế thời gian qua, nhiều đại biểu tiếp tục đặt câu hỏi liệu các biến động chính trị, chiến tranh hay khủng hoảng năng lượng có được xem là sự kiện bất khả kháng hay không.

Giải đáp vấn đề này, Luật sư Nguyễn Thị Hồng Ngân, Trưởng Ban Pháp luật Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam cho rằng chiến tranh và xung đột vũ trang thường được xem là các trường hợp bất khả kháng trong vận tải quốc tế.

Bà Ngân dẫn chứng những biến động xảy ra tại một số khu vực trên thế giới thời gian qua khiến nhiều tuyến hàng hải bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nhiều hãng tàu buộc phải thay đổi lộ trình vận chuyển, đi vòng qua quốc gia hoặc khu vực khác, kéo theo chi phí vận tải tăng mạnh, thậm chí tăng thêm hàng nghìn USD cho mỗi container hàng hóa.

Trong những trường hợp này, việc thay đổi hành trình vận tải được xem là phù hợp với quy định pháp luật bởi nguyên nhân xuất phát từ sự kiện bất khả kháng, nằm ngoài khả năng kiểm soát của doanh nghiệp vận tải.

Khuyến khích lựa chọn trọng tài thương mại khi phát sinh tranh chấp

Một chủ đề khác được các chuyên gia dành nhiều thời gian trao đổi là phương thức giải quyết tranh chấp trong hoạt động logistics và vận tải quốc tế.

Theo Luật sư Nguyễn Đức, thực tế hiện nay nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn có thói quen đưa tranh chấp ra tòa án, trong khi các doanh nghiệp nước ngoài gần như mặc định lựa chọn trọng tài thương mại như một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả.

Ông cho rằng trọng tài thương mại có nhiều ưu điểm như thủ tục linh hoạt, thời gian xử lý nhanh hơn, đề cao tính thiện chí và hòa giải giữa các bên. Dù được thực hiện ngoài hệ thống tòa án nhưng phán quyết trọng tài vẫn có hiệu lực pháp lý tương đương bản án của tòa án.

Trong bối cảnh hoạt động thương mại quốc tế ngày càng mở rộng, việc phát sinh tranh chấp là điều khó tránh khỏi. Vì vậy, doanh nghiệp cần quan tâm xây dựng điều khoản trọng tài ngay từ giai đoạn ký kết hợp đồng nhằm tạo cơ sở pháp lý thuận lợi khi xảy ra tranh chấp.

Liên quan đến vấn đề này, Luật sư Lưu Việt Bắc thuộc Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) cũng làm rõ trường hợp hợp đồng có thỏa thuận trọng tài nhưng không xác định cụ thể tổ chức trọng tài giải quyết.

Theo ông Bắc, Luật Trọng tài thương mại năm 2010 quy định nếu các bên không thể thống nhất lại tổ chức trọng tài thì quyền lựa chọn sẽ thuộc về nguyên đơn. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất khi xảy ra tranh chấp không phải là lựa chọn cơ quan giải quyết nào mà là cách thức các bên ứng xử ngay từ thời điểm sự cố phát sinh.

"Từ kinh nghiệm thực tiễn, khi có tranh chấp xảy ra, doanh nghiệp cần xem xét ngay yếu tố bất khả kháng, thực hiện thông báo đúng quy định và đặc biệt phải có các biện pháp tích cực nhằm hạn chế, khắc phục thiệt hại. Đây là yếu tố rất quan trọng nhưng thường bị bỏ sót trong nhiều vụ tranh chấp", ông Bắc nhấn mạnh.

Kinh nghiệm xử lý sự cố và yêu cầu bồi thường bảo hiểm

Buổi tọa đàm cũng dành nhiều thời gian trao đổi về những rủi ro thường gặp trong hoạt động giao nhận hàng hóa quốc tế.

Một số doanh nghiệp phản ánh tình trạng người nhận từ chối nhận hàng tại cảng khiến hàng hóa lưu kho kéo dài, phát sinh nhiều chi phí lưu container, lưu bãi và các khoản phí khác.

Theo Luật sư Nguyễn Thị Hồng Ngân, nguyên nhân của tình trạng này rất đa dạng, có thể xuất phát từ tranh chấp giữa bên mua và bên bán, các vấn đề liên quan đến hồ sơ nhập khẩu hoặc những yếu tố pháp lý khác.

Trong những trường hợp như vậy, doanh nghiệp cần chủ động phối hợp với đại lý, cảng và các đơn vị liên quan để tìm phương án lưu giữ hàng hóa phù hợp, đồng thời nhanh chóng xử lý các chi phí phát sinh nhằm hạn chế thiệt hại.

Đối với vấn đề bảo hiểm hàng hóa, Luật sư Hoàng Anh Phước, thành viên Ban Pháp luật Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam, đã chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễn về việc kích hoạt bảo hiểm và yêu cầu bồi thường.

Theo ông Phước, một trong những sai lầm phổ biến của doanh nghiệp là vội vàng thừa nhận trách nhiệm khi xảy ra sự cố. Trong khi đó, việc xác định trách nhiệm cần được thực hiện dựa trên quá trình điều tra, giám định và các căn cứ pháp lý cụ thể.

"Khi chưa xác định rõ nguyên nhân và trách nhiệm, doanh nghiệp không nên vội vàng thừa nhận lỗi của mình bởi điều này có thể dẫn tới các nghĩa vụ bồi thường phát sinh về sau", ông Phước lưu ý.

Ông cũng khuyến nghị khi xảy ra tổn thất, doanh nghiệp cần bảo vệ hiện trường, lưu giữ chứng cứ, đồng thời nhanh chóng thông báo cho tất cả các bên liên quan như chủ hàng, người mua, người bán, hãng tàu, cảng và doanh nghiệp bảo hiểm để đảm bảo quyền lợi của mình.

Tại tọa đàm, các chuyên gia cũng làm rõ phạm vi trách nhiệm của người vận chuyển theo quy định của pháp luật hàng hải Việt Nam. Theo đó, trách nhiệm của người vận chuyển không chỉ gắn với giá trị hàng hóa mà còn được xác định theo không gian và thời gian vận chuyển, từ quá trình tiếp nhận, bảo quản đến giao hàng cho người nhận.

Thông qua các tình huống thực tế được đưa ra thảo luận, buổi tọa đàm đã cung cấp thêm nhiều kiến thức pháp lý thiết thực cho cộng đồng doanh nghiệp logistics và xuất nhập khẩu, góp phần nâng cao năng lực phòng ngừa rủi ro, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong bối cảnh hoạt động thương mại quốc tế ngày càng phát triển và tiềm ẩn nhiều biến động khó lường.