Trước đây, công nghệ từng được xem là "lãnh địa riêng" của các công ty, tập đoàn lớn thì ngày nay, công nghệ đã trở thành một hệ sinh thái mở - nơi bất kỳ ai cũng có thể tham gia.

Công nghệ được "dân chủ hóa"

Sự phát triển nhanh chóng của internet và hạ tầng số đã làm phẳng khoảng cách giữa các cá nhân và tổ chức. Chỉ với một chiếc laptop và kết nối mạng, một người ở bất kỳ đâu cũng có thể tiếp cận kho tri thức khổng lồ của nhân loại. Sự "dân chủ hóa" công nghệ đang tạo ra những cơ hội chưa từng có cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau, đặc biệt, thế hệ trẻ đang nổi lên như một lực lượng tiên phong.

Không đứng ngoài xu thế, các cấp bộ Đoàn đã chủ động chuyển đổi phương thức hoạt động như ứng dụng app Thanh niên Việt Nam trong quản lý Đoàn viên, triển khai phong trào; Thực hiện quản lý dữ liệu Đoàn viên trực tuyến; Tổ chức họp không giấy tờ, tiết kiệm chi phí, thời gian và phù hợp với môi trường số…

Ngoài ra, những mô hình tiêu biểu như Tổ công nghệ số cộng đồng; Hỗ trợ cài đặt ứng dụng, thanh toán không tiền mặt, khai thác tiện ích số; Giúp người dân, đặc biệt là người cao tuổi, vượt qua rào cản công nghệ… Đây chính là minh chứng rõ nét cho tinh thần xung kích của tuổi trẻ trong công cuộc chuyển đổi số Quốc gia.

Đặc biệt, thanh niên không chỉ tiếp cận công nghệ cho riêng mình mà còn lan tỏa đến cộng đồng: Chuyển giao khoa học kỹ thuật cho nông dân; Hỗ trợ kỹ năng số cơ bản cho học sinh, người lao động…

Công nghệ, vì thế, không còn là lợi thế độc quyền mà trở thành một công cụ phổ cập. Tuy nhiên, vẫn tồn tại định kiến phổ biến rằng, AI là lĩnh vực "chỉ dành cho giới trẻ", những người lớn lên cùng công nghệ và có khả năng tiếp cận, học hỏi nhanh chóng.

Sự thật lại không như vậy, bởi AI không chỉ cho người trẻ, mà là công cụ dành cho tất cả mọi người, bất kể tuổi tác hay chuyên môn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức và rào cản đối với việc thích ứng với công nghệ của nhóm người này, đòi hỏi sự hỗ trợ và đồng hành của gia đình, cộng đồng, cũng như các sáng kiến từ doanh nghiệp và tổ chức xã hội.

Theo khảo sát của PV, người lớn tuổi có thể hưởng lợi rất nhiều từ các ứng dụng AI. Ông Phạm Hoàn (Hoàng Mai, Hà Nội) cho biết, những tiện ích từ AI như nhắc lịch uống thuốc hay đặt lịch khám đều được ông và gia đình tận dụng. Có lúc, ông Hoàn còn đọc sách và nghe podcast được gợi ý bởi các hệ thống thông minh. Theo ông Hoàn, chỉ cần có điện thoại thông minh, ai ai cũng dễ dàng tiếp cận các dịch vụ cần thiết. 

Mới đây, một nhóm học sinh đến tại trường THPT Nguyễn Hữu Huân (TP HCM) phát triển một ứng dụng tích hợp AI  nhằm hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi. AI mang đến các tính năng như nhắc nhở uống thuốc, theo dõi tình trạng sức khỏe, và đặc biệt là khả năng nhận diện các tình huống khẩn cấp như đột quỵ hoặc té ngã, từ đó gửi cảnh báo ngay lập tức đến người thân.

Công nghệ số đang dần trở thành cầu nối giữa các thế hệ, giúp người cao tuổi kết nối tốt hơn với người thân, cộng đồng xung quanh. Minh chứng, nhiều người trẻ hiện nay đã bỏ ra nhiều tâm huyết, công sức giúp thế hệ người lớn tuổi tiếp cận tốt hơn với các thiết bị công nghệ và thành quả của khoa học kỹ thuật.

Có lẽ, đã đến lúc chúng ta cần thay đổi góc nhìn, bởi, AI không phải là sân chơi riêng của thế hệ trẻ hay các chuyên gia công nghệ. Nó là một phần của cuộc sống hiện đại và mọi người đều có quyền được tiếp cận, hiểu và sử dụng nó.

Việc thúc đẩy giáo dục số và hỗ trợ kỹ thuật cho người lớn tuổi nên là một phần trong chiến lược phát triển xã hội toàn diện "không bỏ ai lại phía sau".

Thổi "luồng gió mới" trong ứng dụng AI

Trong thời đại công nghệ 4.0, AI đang trở thành công cụ phổ cập, giúp mọi người, đặc biệt là các cơ quan dịch vụ và người dân, tiết kiệm thời gian, nâng cao hiệu quả và cải thiện đời sống.

Là một người trẻ quan tâm đến công nghệ, Thượng úy Cù Thị Châm Anh (SN 1997, cán bộ Đội Pháp chế và Quản lý khoa học, Phòng Tham mưu - CATP Hà Nội) luôn đau đáu suy nghĩ làm thế nào để ứng dụng Tin học vào công tác pháp chế, cải cách hành chính để nâng cao hiệu quả, giảm bớt thời gian, nhân lực khi trên hệ thống chưa phân loại chúng theo thủ tục hành chính.

Thượng úy Cù Thị Châm Anh - cán bộ Đội Pháp chế và Quản lý khoa học, Phòng Tham mưu - CATP Hà Nội

"Làm thế nào để ứng dụng Tin học vào công tác pháp chế, cải cách hành chính để nâng cao hiệu quả, giảm bớt thời gian, nhân lực..."

Suy nghĩ là làm, Châm Anh đã nghĩ đến việc ứng dụng AI vào hoạt động này để giảm tải áp lực xử lý công việc cho cán bộ, đơn giản hóa quy trình, tiết kiệm thời gian và tạo thuận lợi tối đa cho người dân khi thực hiện thủ tục hành chính.

Châm Anh đã liên tục thử nghiệm và sáng tạo ra phần mềm iPAKN - Phần mềm ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo hỗ trợ phân loại, tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị về quy định hành chính trên hệ thống phản ánh, kiến nghị thuộc Cổng dịch vụ công Quốc gia.

Đây là hệ thống có ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm tự động hóa quy trình tiếp nhận, phân loại và xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân, tổ chức về thủ tục hành chính; phần mềm có thể giảm thiểu 98% thời gian xử lý.

Nhờ đó, hệ thống còn phát hiện kịp thời các tồn tại, bất cập trong quy trình xử lý hồ sơ hành chính, giúp lãnh đạo CATP có căn cứ điều chỉnh, hoàn thiện cơ chế, chính sách phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp.

Với bản lĩnh và trí tuệ của mình, phần mềm iPAKN đã được Bộ Công an công nhận là sáng kiến cấp Bộ, chỉ đạo nghiên cứu, hoàn thiện và nhân rộng toàn quốc. Việc Thượng úy Cù Thị Châm Anh ứng dụng AI trong phục vụ nhân dân mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Đây là bước tiến quan trọng giúp xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ người dân tốt hơn trong kỷ nguyên số.

Thực tế, các cấp Đoàn đẩy mạnh ứng dụng AI trong hoạt động, từ đó xây dựng một thế hệ thanh niên năng động, sáng tạo và thích nghi với thời đại số. Như anh Phạm Hải Đăng (Phó Bí thư Đoàn xã Xuyên Mộc, TP HCM) đã tiên phong triển khai các hình thức ứng dụng công nghệ và AI để nâng cao hiệu quả công tác phổ biến pháp luật, hướng tới đối tượng thanh niên.

Cụ thể, anh Đăng lập nhóm Zalo nhằm tập hợp các Đoàn viên đang sinh hoạt tại xã, giúp các thành viên cập nhật hàng ngày những thông tin và tin bài pháp luật gần gũi với thanh niên. Bên cạnh đó, Đăng cũng thường xuyên chia sẻ các tình huống pháp luật thực tế, chuyển từ hình thức "truyền đạt" sang "trải nghiệm pháp luật"; Đồng thời áp dụng AI và thuật toán mạng xã hội để tiếp cận rộng rãi các đối tượng thanh niên trên không gian mạng.

Nội dung được đa dạng hóa: Ảnh infographic trực quan, video ngắn phong cách TikTok và các nội dung số có tính tương tác cao, giúp người xem dễ tiếp nhận và tham gia. Ngoài ra, Đăng còn tăng cường sử dụng các ứng dụng như Thanh viên Việt Nam và Tuổi trẻ TP Bác để hỗ trợ triển khai thông tin, nâng cao hiệu quả truyền tải đến Đoàn viên.

Để nâng cao "sức đề kháng" cho thanh niên, Phó Bí thư Đoàn xã Xuyên Mộc cho rằng, cần đẩy mạnh các hoạt động mang tính trải nghiệm như cuộc thi về Chuyển đổi sổ, tìm hiểu Luật An ninh mạng, các buổi mô phỏng tình huống "phòng thủ số", các buổi tập huấn kỹ năng về nâng cao nhận thức về môi trường mạng, tuyên truyền, phòng chống lừa đảo trên không gian mạng; thành lập các CLB, đội hình phản ứng nhanh trên không gian mạng…

Chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên

"Công dân số" cần một số năng lực cốt lõi để sống và làm việc hiệu quả trong môi trường số.

• Năng lực sử dụng công nghệ (thiết bị, phần mềm, Internet)

• Kỹ năng tìm kiếm, đánh giá và quản lý thông tin một cách chính xác

• Ý thức an toàn và bảo mật số, bảo vệ dữ liệu cá nhân

• Tư duy phản biện, sáng tạo và khả năng giao tiếp – hợp tác trực tuyến

"Công dân số" cần một số năng lực cốt lõi để sống và làm việc hiệu quả trong môi trường số, theo chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên, trước hết, là năng lực sử dụng công nghệ (thiết bị, phần mềm, Internet). Tiếp theo, kỹ năng tìm kiếm, đánh giá và quản lý thông tin một cách chính xác.

Bên cạnh đó, cần có ý thức an toàn và bảo mật số, biết bảo vệ dữ liệu cá nhân và ứng xử văn minh trên mạng. Ngoài ra, tư duy phản biện, sáng tạo và khả năng giao tiếp – hợp tác trực tuyến cũng rất quan trọng. Những năng lực này giúp mỗi người thích nghi, học tập suốt đời và tham gia tích cực vào xã hội số.

Theo vị chuyên gia này, xu hướng người trẻ tham gia kinh tế số ở Việt Nam (freelancer, sáng tạo nội dung, startup…) rất tích cực và gần như "không thể đảo ngược", nhưng đi kèm cả cơ hội lẫn rủi ro.

Về mặt tích cực, đây là một thế hệ chủ động hơn, linh hoạt hơn và ít phụ thuộc vào mô hình việc làm truyền thống. Nhiều bạn có thể kiếm thu nhập từ nhiều nguồn, tiếp cận thị trường quốc tế ngay từ khi còn rất trẻ — điều mà thế hệ trước gần như không có.

"Rào cản lớn nhất khiến một bộ phận người trẻ 'chậm nhịp' trong kỷ nguyên số không hẳn là thiếu công nghệ, mà là thiếu năng lực tự học và tư duy thích nghi. Dù có sẵn Internet và thiết bị, nhiều bạn vẫn phụ thuộc vào cách học thụ động, ngại thay đổi và thiếu kỹ năng chọn lọc thông tin.

Điều này dẫn đến việc dễ bị quá tải, mất phương hướng hoặc sử dụng công nghệ chỉ để giải trí thay vì phát triển bản thân. Khi không có tư duy phản biện và kỷ luật cá nhân, họ khó bắt kịp tốc độ đổi mới nhanh chóng của môi trường số" – vị chuyên gia bày tỏ.

 Hoa Tiên - Duy Khương - Nguyễn Xinh - Phạm Duy

Mời độc giả đón đọc Kỳ 3: Khi "công dân số" hành động – Từ không gian mạng đến giá trị thật ngoài đời