Hòa giải trong thi hành án dân sự: Con đường "mềm" để giải quyết tranh chấp"
LTS: Trong hoạt động tư pháp, không ít trường hợp, dù bản án đã có hiệu lực nhưng việc thi hành vẫn rơi vào bế tắc do người phải thi hành án chây ì, né tránh nghĩa vụ hoặc các bên không tìm được tiếng nói chung. Sự việc khiến mỗi vụ việc thi hành án dân sự không chỉ là câu chuyện pháp lý, mà còn là những mâu thuẫn kéo dài, áp lực tâm lý và xung đột lợi ích giữa các bên đương sự.
Chính vì thế, nếu chỉ áp dụng các biện pháp cưỡng chế, nhiều vụ việc có thể trở nên căng thẳng hơn, phát sinh khiếu nại kéo dài và ảnh hưởng đến an ninh trật tự tại địa phương.
Trong bối cảnh đó, hòa giải đang dần trở thành một "con đường mềm" nhưng hiệu quả trong thi hành án dân sự.
Thay vì đối đầu, các bên được tạo điều kiện đối thoại, thỏa thuận phương án thực hiện nghĩa vụ trên cơ sở đồng thuận và thấu hiểu.
Trên thực tế, nhiều vụ tưởng chừng rơi vào bế tắc, không thể tháo gỡ, nhưng nhờ sự kiên trì, vận động thuyết phục của chấp hành viên mà cho ra kết quả đáng bất ngờ.
Vậy nên, giá trị của hòa giải không chỉ nằm ở việc thi hành dứt điểm một bản án, mà còn góp phần hàn gắn những rạn nứt trong các mối quan hệ xã hội, giảm áp lực cưỡng chế và tạo sự ổn định lâu dài.
Từ thực tiễn đó, với tuyến bài "Hòa giải trong thi hành án dân sự: Con đường "mềm" để giải quyết tranh chấp" của báo Pháp luật Việt Nam sẽ phản ánh những câu chuyện phía sau các cuộc hòa giải, vai trò của chấp hành viên và góc nhìn của các chuyên gia pháp lý về một phương thức mang tính nhân văn trong hành trình thực thi công lý.
Kỳ 1: Hòa giải "Chìa khóa" giảm án tồn trong thi hành án dân sự
Trong nhiều vụ việc dân sự, dù bản án của tòa án đã có hiệu lực pháp luật nhưng việc thi hành lại không hề dễ dàng. Nhiều trường hợp, sự căng thẳng, mâu thuẫn giữa các bên khiến quá trình thi hành án rơi vào bế tắc, thậm chí phải áp dụng biện pháp cưỡng chế kéo dài, gây tốn kém thời gian, chi phí và tạo ra những xung đột xã hội không đáng có.
Việc thực hiện hòa giải trong thi hành án dân sự (THADS) đang dần trở thành một giải pháp hiệu quả, góp phần tháo gỡ những "nút thắt" tưởng chừng khó giải quyết, giúp các bên tìm được tiếng nói chung và giảm đáng kể số lượng vụ việc phải áp dụng cưỡng chế.
Những con số biết nói
Việc thực hiện thi hành án dân sự là khâu cuối cùng trong quá trình giải quyết tranh chấp bằng con đường tư pháp.
Một bản án dù được tuyên đúng pháp luật, nhưng nếu không được thi hành trên thực tế thì quyền và lợi ích hợp pháp của các bên vẫn chưa được bảo đảm trọn vẹn.
Những năm gần đây, khối lượng công việc của hệ thống thi hành án dân sự ngày càng lớn. Theo thống kê của Cục Thi hành án dân sự, mỗi năm toàn hệ thống phải giải quyết hàng trăm nghìn việc thi hành án với tổng số tiền lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng.
Trong đó, không ít vụ việc liên quan đến tranh chấp tài sản, nợ dân sự hoặc quyền sử dụng đất có tính chất phức tạp, kéo dài nhiều năm.
Theo Cục trưởng Cục Quản lý thi hành án dân sự (Bộ Tư pháp) Nguyễn Thắng Lợi cho biết: Trong năm 2025, hệ thống THADS thực hiện xuất sắc nhiệm vụ, vượt chỉ tiêu Quốc hội giao, đạt tỉ lệ 84,27% về việc (tăng 0,39% so với năm 2024) và đạt 56,62% về tiền (tăng 4,78% so với năm 2024).
Với hơn 1,06 triệu vụ việc và gần 684 nghìn tỷ đồng phải thi hành, trong đó, khối lượng tiền tăng trên 50% so với năm 2024.
Đáng chú ý, kết quả thi hành án các vụ án hình sự về kinh tế, tham nhũng có đột phá rõ rệt.
So với năm 2024, số tiền thu hồi tăng hơn 5.239 tỷ đồng; số thu hồi đối với các khoản nợ tín dụng, ngân hàng tăng hơn 6.360 tỷ đồng; nhiều vụ việc tồn đọng được giải quyết dứt điểm; nhiều "đại án" hàng nghìn người bị hại và khối tài sản phải thu hồi lớn được tập trung chỉ đạo xử lý quyết liệt, đạt kết quả tích cực, thi hành thành công các vụ án lớn chưa có tiền lệ.
Điều này đã củng cố niềm tin của xã hội vào sự nghiêm minh và công bằng của pháp luật.
Con số ấn tượng trên, còn thể hiện rõ ở hai thành phố lớn là TP Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.
Thi hành án TP Hà Nội, trong năm 2025, Cơ quan THADS thành phố Hà Nội đã giải quyết 67.779 việc, trong đó thụ lý mới 45.430 việc.
Sau khi trừ các trường hợp ủy thác THA theo quy định, tổng số việc phải thi hành là 66.495 việc. Trong số 46.576 việc có điều kiện thi hành, đã thi hành xong 39.430 việc, đạt 84,66%, tăng 1,02% so với cùng kỳ năm 2024 và vượt 0,76% so với chỉ tiêu được giao.
Cơ quan THADS thành phố Hà Nội đã giải quyết tổng số tiền phải thi hành là 107.931.793 tỷ đồng, trong đó số có điều kiện thi hành là 44.888.794 tỷ đồng.
Kết quả đã thi hành xong 25.096.451 tỷ đồng, đạt 55,91%, tăng 6,58% so với cùng kỳ và vượt 4,01% so với chỉ tiêu được giao.
Về thu hồi tài sản trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế, Cơ quan THADS thành phố Hà Nội đã tổ chức thi hành 3.208 vụ việc, với tổng số tiền phải thi hành 15.766 tỷ đồng.
Trong số 3.043 vụ việc có điều kiện thi hành, đơn vị đã thi hành xong 2.901 việc, thu hồi 5.870 tỷ đồng, góp phần quan trọng vào công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Ở Thi hành án dân sự TP.Hồ Chí Minh trong năm 2025, tổng số phải giải quyết là 179.995 việc (chiếm 17% so với toàn quốc), tăng 20.202 việc so với năm 2024.
Trong số có điều kiện thi hành, số thi hành xong là 81.977 việc (chiếm 14,2% so với toàn quốc), đạt tỷ lệ 84,38%, cao hơn 0,45% so với chỉ tiêu được giao năm 2025; Tổng số giải quyết là hơn 278.301 tỷ đồng (chiếm 40,6% toàn quốc), tăng hơn 91.792 tỷ đồng so với năm 2024.
Trong số có điều kiện thi hành, số thi hành xong là hơn 55.773 tỷ đồng (chiếm 37,2% so với toàn quốc), đạt tỉ lệ 56,37%, cao hơn 4,47% so với chỉ tiêu được giao năm 2025.
Những kết quả đạt trên còn thể hiện ở nhiều tỉnh thành trên cả nước.
Để có thể thấy được, toàn hệ thống thi hành án dân sự nhìn lại và tự hào về những kết quả ấn tượng đạt được trong năm 2025, năm triển khai nhiều nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng của đất nước.
Không phải bản án nào cũng dễ thực hiện
Như chia sẻ của bà Trần Thị Phương Hoa (Phó Cục trưởng Cục quản lý thi hành án dân sự) chia sẻ với cơ quan báo chí: Năm 2025, các cơ quan Thi hành án dân sự (THADS) tiếp tục đạt nhiều kết quả tích cực trong công tác thu hồi tài sản các vụ án tham nhũng, kinh tế.
Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy ngành THADS cũng phải đối mặt với nhiều khó khăn.
Điển hình là vụ án tại Tập đoàn FLC với hơn 28.000 bị hại. Để triển khai thi hành án, THADS TP Hà Nội đã xây dựng phần mềm riêng phục vụ việc ra quyết định thi hành án, công khai biểu mẫu hướng dẫn trên cổng thông tin điện tử và thiết lập đường dây nóng hỗ trợ người dân.
Đồng thời, đơn vị còn thành lập nhiều tổ công tác chuyên trách để tiếp nhận hồ sơ, tổ chức thi hành và đối chiếu chi trả tiền cho các bị hại.
Dù áp dụng nhiều giải pháp đồng bộ, quá trình thi hành vẫn gặp không ít trở ngại do số lượng bị hại đặc biệt lớn.
Không chỉ vụ FLC, nhiều đại án kinh tế, tham nhũng khác như Tập đoàn Vạn Thịnh Phát, vụ Phạm Công Danh hay Trần Phương Bình cũng đang đặt áp lực rất lớn lên hệ thống THADS khi số tiền phải thi hành lên tới hàng nghìn tỷ đồng.
Bên cạnh đó, lĩnh vực thi hành án hành chính tiếp tục phát sinh nhiều vướng mắc, nhất là các vụ việc liên quan bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất nhưng thiếu cơ chế tài chính để thực hiện.
Một số cơ quan, cá nhân chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong thi hành án hành chính cũng khiến nhiều vụ việc kéo dài, chậm được giải quyết dứt điểm.
Ở một khía cạnh khác, ngoài những "Đại án lớn" khó trong việc thực hiện thi hành án, thì theo thống kê.
Trong những năm gần đây, tỷ lệ các vụ việc được giải quyết thông qua sự tự nguyện của các bên ngày càng tăng.
Nhiều địa phương đã chủ động đẩy mạnh công tác vận động, thuyết phục đương sự, qua đó hạn chế việc áp dụng biện pháp cưỡng chế.
Như trao đổi với phóng viên, ông Lê Viết Tám - Phó Trưởng Thi hành án dân sự tỉnh Thanh Hóa cho biết: Năm 2025 toàn tỉnh phải thi hành 22.417 việc, trong đó số có điều kiện thi hành là 16.963 việc, thì mỗi năm có hàng nghìn vụ việc được giải quyết thông qua hình thức thỏa thuận, hòa giải giữa các bên, không chỉ giúp giảm áp lực cho cơ quan thi hành án mà còn góp phần tiết kiệm đáng kể chi phí cho Nhà nước và người dân.
"Hòa giải tiếp tục khẳng định vai trò then chốt, là 'con đường mềm' bổ trợ hiệu quả cho các biện pháp nghiệp vụ thi hành án."
Cũng theo ông Lê Viết Tám: Hòa giải tiếp tục khẳng định vai trò then chốt, là "con đường mềm" bổ trợ hiệu quả cho các biện pháp nghiệp vụ thi hành án.
Hòa giải không chỉ giúp giảm tải áp lực công việc cho cơ quan thi hành án, tiết kiệm chi phí cưỡng chế, thời gian và nguồn lực nhà nước mà còn góp phần duy trì sự ổn định trật tự xã hội, khôi phục mối quan hệ giữa các bên đương sự, mà nó cũng là "chìa khoá" giảm án tồn trong thi hành án dân sự.
Thực tiễn cho thấy, những vụ việc được hòa giải thành công thường được tự nguyện thi hành, giúp nâng cao tỷ lệ thi hành xong cả về việc và tiền.
"Do đó, chúng tôi luôn coi hòa giải là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, được triển khai đồng bộ ngay từ khâu tiếp nhận, phân loại hồ sơ và trong suốt quá trình tổ chức thi hành án", ông Lê Viết Tám nhấn mạnh.
Lê Hoàng- Duy Khương- Nguyễn Xinh
Kỳ 2: Chấp hành viên - những người "gỡ nút thắt" sau bản án
