Kon Tum: Đánh đổi những cánh rừng để làm dự án "cây trồng tỷ đô", hiệu quả vẫn là một "canh bạc"?

Kon Tum: Ngang nhiên xây biệt phủ "khủng", trang trại trái phép giữa lòng thành phố

Thủy điện Thượng Kon Tum tích nước làm chết hơn 25ha rừng do đo đạc, kiểm tra thực tế thiếu chính xác

Người dân lo lắng mất rừng nhưng dự án vẫn được triển khai

Từ những năm 90 của thế kỷ trước, cây Macadamia (mắc ca) được du nhập vào Việt Nam, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho khoảng 10.000 hộ gia đình. Với giá trị cao, cây mắc ca nhanh chóng được mệnh danh với những mỹ từ “cây trồng tỷ đô”, “hoàng hậu của các loại hạt khô”.

Dự án đầu tư trồng cây Macadamia, sơ chế và bảo quản hạt Macadamia sau thu hoạch được UBND tỉnh Kon Tum phê duyệt chủ trương đầu tư cho Công ty TNHH Đăng Vinh có địa chỉ tại 819/2 Quan Trung, phường 12, quận Gò Vấp, TP Hồ Chí Minh làm chủ đầu tư. Địa điểm thực hiện dự án tại tiểu Khu 481, xã Đắk Long (nay là Thị trấn Măng Đen), huyện Kon Plông, tỉnh Kon Tum.

Đây là dự án được quy hoạch với quy mô lên đến 198,8 ha, số lượng trồng dự kiến là 1.77,04 ha cây Macadamia. Vốn đầu tư của dự án này lên đến 48 tỷ đồng và thực hiện trong thời gian 50 năm (tức đến năm 2067 dự án mới kết thúc - PV).

Đặc biệt, theo Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Kon Plông thời điểm đó, để thực hiện dự án này địa phương đã phải khai thác, tận thu 91 ha gỗ rừng thông. Đồng nghĩa với việc, tỉnh Kon Tum phải mất gần 100ha rừng để đổi lấy dự án.

Thời điểm ban đầu, người dân và dư luận đã lên tiếng phản đối việc phê duyệt dự án này. Bởi, phải chặt bỏ quá nhiều diện tích rừng thông và lúc này cây mắc ca cũng là cây trồng mới, chỉ đang trồng khảo nghiệm chứ chưa biết tính khả thi của nó mang lại.

Tuy nhiên, chính quyền địa phương lúc đó trả lời báo chí cho rằng rừng thông đã đến tuổi khai thác, địa điểm thực hiện cũng xa điểm du lịch nên không ảnh hưởng đến quy hoạch du lịch. Cùng với đó, dự án này được suôn sẻ thực hiện.

Sau 5 năm triển khai, hiệu quả vẫn là một "canh bạc"

Việc tạo điều kiện để doanh nghiệp thực hiện dự án trồng mắc ca nhằm mục tiêu phát triển kinh tế địa phương, tạo việc làm cho đồng bào. Tuy nhiên, đến nay tính khả thi của dự án vẫn còn bỏ ngỏ.

Theo báo cáo của Công ty TNHH Đăng Vinh với các cơ quan chức năng tỉnh Kon Tum, tính đến cuối năm 2021, tổng diện tích mà đơn vị này đã trồng là 176 ha.

Năm 2017, sau khi nhận quỹ đất (đất sạch) được bàn giao, Công ty đã tiến hành cải tạo đất dọn dẹp cây cành, thực bì tiến hành đào hố, bón phân cải tạo đất và trồng loại cây này.

Công ty này cũng cho hay, hiện nay cây mắc ca mà đơn vị trồng vẫn sinh trưởng, phát triển bình thường, chưa cho thu hoạch, nên chưa thể đánh giá được hiệu quả kinh tế và lợi nhuận.

Trái với những kỳ vọng của người dân trước đó, hiện tại dư luận vẫn đang đặt ra nghi vấn về tính hiệu quả của loài cây này.

Bà N. T. T. cán bộ Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Kon Plông cho biết, sau 5 năm thực hiện, dự án vẫn chưa có chuyển biến, nhà điều hành cũng chưa xây, chỉ có mỗi chòi rẫy cho bảo vệ trông coi vườn, đồng nghĩa với việc chưa tạo ra việc làm cho bà con.

Để xác nhận phản ánh của người dân về tính khả thi của dự án, phóng viên Báo Pháp luật Việt Nam đã có mặt tại địa phương để tìm hiểu về dự án này. Đồng thời ghi nhận thực tế dự án chưa có nhà điều hành và đến nay chỉ lợp một ngôi nhà gỗ xập xệ được cho là dành cho người trông coi.

Đáng chú ý, những cây mắc ca mà Công ty TNHH Đăng Vinh trồng cây cao nhất chỉ khoảng 70- 90 cm, còn lại có cây 30-40 cm. Thực tế cho thấy, những cây mắc ca đã trồng thiếu sức sống, phát triển chậm. Thậm chí nhiều diện tích vẫn chưa được trồng.

Lý giải về việc này Công ty TNHH Đăng Vinh cho biết, Quá trình giao đất Công ty chưa quy hoạch cụ thể trên tổng diện tích 198,9 ha được giao trong đó có rất nhiều đồi núi cao, dốc đứng, sạt lở, bởi thế khó khăn cho việc trồng trọt và chăm sóc. Qua rà soát thực tế diện tích có thể trồng được chiếm khoảng hơn 75% trên tổng số diện tích được giao (tức khoảng 150 ha).

Tại Hội thảo về tiềm năng phát triển cây Mắc ca trên địa bàn tỉnh Kon Tum, GS. Hoàng Hòe, Phó Chủ tịch Hiệp hội Mắc ca Việt Nam, sau 20 năm được trồng ở Việt Nam, thực tế đã khẳng định giá trị của cây mắc ca. Riêng đối với việc phát triển cây mắc ca ở tỉnh Kon Tum hiện đang đứng trước cả cơ hội và thách thức.

“Cơ hội thì có rất nhiều nhưng cũng nhiều thách thức. Chúng ta cần có một cái nhìn đúng đắn trên cơ sở khoa học, có quy hoạch và chính sách; có biện pháp phát triển một cách bền vững. Nếu chỉ chụp giật vài ba năm rồi bỏ thì không phải.

Chúng ta cần phải học tập kinh nghiệm của những người đi trước. Chúng ta không nóng vội nhưng cũng không nên bỏ lỡ cơ hội. Tỉnh Kon Tum đặt quy hoạch 1.000 heca. Theo tôi nếu các đồng chí nghiên cứu kỹ, Kon Tum có thể có hàng vạn hecta chứ không phải là 1.000 hecta”, GS. Hoàng Hòe nêu ý kiến.

Có thể thấy, việc phát triển cây mắc ca vẫn còn nhiều cơ hội và thách thức. Đồng thời, cây mắc ca phải trải qua chu kỳ từ 5-7 năm mới cho ra trái. Do vậy, nhiều chuyên gia cho rằng việc đầu tư cây mắc ca hiện nay như là một "canh bạc".

Từ thực tế quá trình Công ty TNHH Đăng Vinh thực hiện dự án đầu tư trồng cây Macadamia, sơ chế và bảo quản hạt Macadamia (mắc ca) sau thu hoạch tại tiểu Khu 481, xã Đắk Long (nay là Thị trấn Măng Đen), huyện Kon Plông, người dân bày tỏ những nghi ngại về việc hy sinh những cánh rừng để thực hiện liệu có xứng đáng?

Báo Pháp luật Việt Nam sẽ tiếp tục thông tin.