Kiến tạo hệ sinh thái nông nghiệp hữu cơ bền vững

Đây không chỉ là xu hướng tiêu dùng mà còn là yêu cầu pháp lý tất yếu về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm để nông sản Việt rộng đường vươn ra biển lớn.

Trong nhiều thập kỷ, nông nghiệp Việt Nam chủ yếu phát triển theo chiều rộng, chú trọng gia tăng diện tích để bảo đảm an ninh lương thực.

Tuy nhiên, trước áp lực từ các thị trường khó tính và yêu cầu khắt khe về sức khỏe, mô hình này đã bộc lộ những hạn chế về tính bền vững.

Sản xuất hữu cơ hiện nổi lên như một giải pháp để tái cơ cấu ngành.

Khác với canh tác truyền thống, quy trình hữu cơ đòi hỏi sự thượng tôn các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt: từ cải tạo đất, chọn giống đến việc tuyệt đối không sử dụng hóa chất độc hại.

Dù chi phí đầu tư ban đầu và thời gian chuyển đổi đất là một thách thức lớn về tài chính, nhưng giá trị kinh tế mang lại thường cao hơn từ so với nông sản thông thường.

Lĩnh vực dược liệu đang dẫn đầu cuộc đua này. Để tạo lợi thế cạnh tranh, nhiều doanh nghiệp đã chủ động xây dựng vùng nguyên liệu sạch, kiểm soát môi trường nuôi trồng khép kín.

Các sản phẩm như trà thảo dược, viên nang chiết xuất không còn xuất khẩu thô mà đã hình thành thương hiệu, gia tăng hàm lượng giá trị trong mỗi sản phẩm.

Tương tự, ở nhóm trái cây đặc sản (bưởi, sầu riêng, xoài...), các nhà vườn đã bắt đầu chấp nhận giảm năng suất giai đoạn đầu để đổi lấy chất lượng và độ ổn định.

Sản phẩm hữu cơ không chỉ có hương vị đậm đà hơn mà còn có thời gian bảo quản dài, đáp ứng các hàng rào kỹ thuật về kiểm dịch thực vật tại các thị trường quốc tế.

Đáng chú ý, xu hướng hữu cơ đang gắn liền với công nghiệp chế biến sâu.

Việc chuyển hướng sang sản xuất nước ép, thực phẩm bổ sung hay mỹ phẩm chiết xuất từ nguyên liệu hữu cơ giúp doanh nghiệp thoát khỏi cảnh được mùa mất giá và sự phụ thuộc vào thị trường tươi sống vốn nhiều biến động.

Mặc dù giàu tiềm năng, nhưng con đường phát triển nông sản hữu cơ vẫn còn không ít rào cản pháp lý và thực tiễn. Các loại chứng nhận hữu cơ quốc tế (USDA, EU, JAS...) có chi phí rất cao đối với hộ nông dân nhỏ lẻ.

Khó khăn trong việc quy hoạch vùng sản xuất tập trung để tránh lây nhiễm chéo từ canh tác hóa chất lân cận.

Chưa có sự tách bạch rõ ràng giữa sản phẩm hướng hữu cơ và hữu cơ chuẩn hóa trên thị trường, gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Để nông nghiệp hữu cơ thực sự trở thành trụ cột bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc hoàn thiện khung pháp lý, hỗ trợ vốn và bảo vệ thương hiệu nông sản Việt trên trường quốc tế.