Khuyến cáo chứng loạn thần, ngộ độc nguy hiểm khi sử dụng cà độc dược làm thức ăn
Từng được dùng làm thuốc chống say tàu xe, hỗ trợ gây mê trong y học, nhưng scopolamine cũng là một trong những hoạt chất có thể gây ảo giác, rối loạn thần kinh và tử vong nếu sử dụng sai cách. Tại Việt Nam, nhiều vụ ngộ độc liên quan đến cây cà độc dược chứa scopolamine đã khiến nhiều người phải nhập viện cấp cứu.
Scopolamine là gì?
Scopolamine là một hợp chất tự nhiên thuộc nhóm alkaloid, có tác động mạnh lên hệ thần kinh trung ương và hệ thần kinh thực vật. Chất này được tìm thấy trong một số loài thực vật thuộc họ Cà (Solanaceae), đặc biệt là cây cà độc dược một loại cây mọc hoang khá phổ biến tại nhiều nơi ở Việt Nam.
Toàn bộ cây, từ lá, hoa, quả đến hạt đều chứa các hoạt chất độc như scopolamine, atropine và hyoscyamine. Nhiều người dân nhầm lẫn ngọn, lá hoặc hoa cà độc dược với các loại rau rừng, dẫn đến những vụ ngộ độc tập thể đáng tiếc.
Trong y học, scopolamine được sử dụng với liều lượng được kiểm soát để điều trị say tàu xe, giảm buồn nôn sau phẫu thuật, hỗ trợ gây mê và một số bệnh lý thần kinh.
Scopolamine có lợi ích và tác hại như thế nào ?
Khi được sử dụng đúng chỉ định y khoa, scopolamine có thể:
- Phòng và giảm say tàu xe.
- Hạn chế buồn nôn, nôn sau phẫu thuật.
- Giảm tiết nước bọt trong một số thủ thuật y khoa.
- Hỗ trợ điều trị một số rối loạn thần kinh.
Tuy nhiên, khoảng cách giữa liều điều trị và liều gây độc không lớn nên việc tự ý sử dụng rất nguy hiểm.
Các chuyên gia cảnh báo, scopolamine có thể gây:
Khô miệng, khát nước dữ dội, tim đập nhanh, giãn đồng tử, nhìn mờ, mất phương hướng, lú lẫn ảo giác, mê sảng, mất trí nhớ tạm thời, co giật, hôn mê, suy hô hấp và tử vong trong trường hợp nặng.
Chính vì khả năng gây rối loạn nhận thức và ảo giác mạnh, scopolamine từng được một số tài liệu quốc tế gọi là “Devil's Breath” (hơi thở của quỷ).
Những vụ ngộ độc cà độc dược và cách xử trí
Vào năm 2016 ở Thanh Hóa, 4 người bị loạn thần sau khi ăn hoa cà độc dược chế biến làm thực phẩm. Các bệnh nhân phải điều trị tại cơ sở y tế để ổn định tình trạng thần kinh...
Tiếp đó tại Lào Cai vào năm 2020, có 3 người trong nhóm 11 người ăn ngọn cà độc dược bị buồn nôn, đau đầu, chóng mặt, tê lưỡi và mất kiểm soát vận động. Kết quả xét nghiệm phát hiện độc chất thuộc nhóm alkaloid của họ Cà.
Gần đây nhất tháng 8/2023, Bệnh viện Đa khoa vùng Tây Nguyên tiếp nhận 5 bệnh nhân tại huyện Ea Súp, tỉnh Đắk Lắk trong tình trạng đau đầu, nôn ói, sốt, co giật sau khi ăn quả cà độc dược. Các bệnh nhân xuất hiện triệu chứng bất thường chỉ khoảng 30 phút sau khi sử dụng và phải nhập viện cấp cứu...
Cảnh báo từ ngành y tế
Các bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần đặc biệt lưu ý trẻ em ở vùng nông thôn không tự ý hái quả lạ, hoa lạ để ăn hoặc chơi đùa. Cà độc dược có hoa hình loa kèn màu trắng hoặc tím, quả có nhiều gai nhọn, nhìn khá bắt mắt nên trẻ nhỏ dễ tò mò.
Thực tế cho thấy nguy cơ lớn nhất của scopolamine hiện nay không phải các câu chuyện “thôi miên” trên mạng, mà là ngộ độc từ cây cà độc dược mọc tự nhiên hoặc việc sử dụng cây thuốc dân gian không đúng cách. Chỉ một lượng nhỏ độc chất cũng có thể gây rối loạn thần kinh nghiêm trọng và phải cấp cứu.
