Lượng “vàng nằm chết” trong dân tương đương 45-50 tỷ USD. Có nhiều biện pháp đã giảm thiếu tình trạng này, một trong số đó là khuyến khích chế tác, xuất khẩu vàng trang sức.
Thực trạng “vàng nằm chết”
PGS.TS Ngô Trí Long (Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả - Bộ Tài chính) đánh giá thị trường vàng Việt Nam nhiều năm qua tồn tại bất ổn, méo mó kéo dài khi vận hành theo mô hình quản lý mang tính hành chính, độc quyền nhập khẩu, thiếu liên thông giữa các phân khúc vàng miếng, vàng trang sức, vàng tài khoản.
Một trong những hậu quả là lượng “vàng nằm chết” trong dân rất lớn. Uớc tính từ 500-600 tấn vàng vật chất đang nằm trong dân, tương đương 45-50 tỷ USD nhưng không được huy động vào sản xuất - đầu tư do thiếu kênh hợp pháp, minh bạch và an toàn.
Có tới gần 50 tỷ USD “nằm chết” trong vàng khiến nguồn lực bị lãng phí, đây là vấn đề không ít lần được đưa ra nghị trường. Trong một phiên chất vấn đại biểu Quốc hội về lĩnh vực ngân hàng diễn ra hồi cuối năm 2024, bà Trần Thị Hồng Thanh (Phó Trưởng đoàn đại biểu Ninh Bình) đã đề cập đến vấn đề “vàng chết”. "Vàng nằm im trong dân là vàng chết, trong khi nhu cầu về vốn trong sản xuất kinh doanh là rất lớn. Thời gian tới cần tập trung giải pháp gì để vàng trở thành nguồn lực của nền kinh tế", bà Thanh hỏi.
Tuy nhiên, cho tới nay, vấn đề “vàng chết” vẫn chưa được xử lý và nguồn lực gần 50 tỷ USD trong vàng vẫn lãng phí. TS Ngô Trí Long đánh giá Việt Nam “tụt hậu” trong quản lý vàng nếu so sánh trên bình diện quốc tế.
Ông Long đưa ra ví dụ Singapore thành lập sàn giao dịch vàng quốc tế Singapore Gold Exchange (SGE) từ 2014, thu hút lượng lớn nhà đầu tư nước ngoài và nâng cao khả năng định giá nội địa. Thái Lan có hơn 200 doanh nghiệp kinh doanh vàng, giá được niêm yết theo chuẩn thị trường thế giới, giúp giá nội địa bám sát thế giới...
 |
| PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng vàng trang sức sẽ cải thiện được tình trạng “vàng chết” nếu được khuyến khích. |
“Đã đến lúc Việt Nam cần một chính sách quản lý vàng mang tính thị trường, có kỷ cương, phù hợp với thông lệ quốc tế, qua đó giải phóng nguồn lực vàng trị giá hàng vài chục tỷ USD đang 'nằm chết' trong dân”, TS Ngô Trí Long đưa ra quan điểm.
Khuyến khích xuất khẩu vàng trang sức
Trước đó, vào hiều 28/5, Tổng Bí thư Tô Lâm đã có buổi làm việc với Ban Chính sách, chiến lược Trung ương về cơ chế, chính sách quản lý hiệu quả thị trường vàng thời gian tới. Tại đây, Tổng Bí thư đã yêu cầu phải hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nhanh chóng sửa đổi nghị định 24/2012 theo hướng thị trường hóa có lộ trình và có kiểm soát chặt chẽ; tạo sự kết nối hiệu quả hơn giữa thị trường vàng trong nước và thị trường quốc tế.
Một trong những giải pháp được chú ý chính là Tổng Bí thư Khuyến khích phát triển thị trường vàng trang sức trong nước để từng bước đưa Việt Nam trở thành trung tâm chế tác, xuất khẩu vàng trang sức chất lượng cao, chuyển hóa vàng tích trữ thành sản phẩm có giá trị gia tăng.
TS Ngô Trí Long cũng cho rằng vàng trang sức sẽ cải thiện được tình trạng “vàng chết” nếu được khuyến khích. “Tính đến cuối năm 2024, Việt Nam sản xuất khoảng 22 triệu sản phẩm vàng trang sức, chủ yếu tiêu thụ nội địa. Việc miễn thuế xuất khẩu vàng trang sức sẽ giúp khai thác giá trị gia tăng từ vàng, thay vì để vàng nằm chết”, TS Ngô Trí Long bình luận.
Và để cho chính sách này có hiệu quả, ông Long đề xuất xóa bỏ thuế xuất khẩu vàng trang sức, hiện nay thuế suất đang là 2% với vàng trang sức từ 95% trở lên, điều này gây cản trở xuất khẩu. Nếu xóa bỏ, sẽ giúp các doanh nghiệp vàng tăng năng lực cạnh tranh quốc tế.
Phát triển vàng trang sức không chỉ giúp cải thiện tình trạng “vàng nằm chết”, giúp doanh nghiệp tăng sức cạnh tranh mà còn cân bằng ngoại tệ, giúp tăng năng lực nhập khẩu. Một trong những điều mà chuyên gia lo lắng khi nhập khẩu vàng chính là tiêu tốn nhiều ngoại tệ, từ đó ảnh hưởng đến tỷ. Thế nhưng, nếu doanh nghiệp được tạo điều kiện xuất khẩu vàng trang sức thì đây sẽ là nguồn thu ngoại tệ lớn, bù đắp cho việc nhập khẩu.
TS Nguyễn Trí Hiếu - chuyên gia tài chính ngân hàng cũng đồng tình với quan điểm này. Ông cho biết các nhà kinh doanh vàng nên tạo ra những sản phẩm có chất lượng, có thể xuất khẩu được để tạo nguồn thu ngoại tệ, bù bắp vào phần ngoại tệ dùng để nhập khẩu vàng.
