Hôn nhân thực tế là một sự thật tồn tại, luôn được pháp luật hôn nhân và gia đình (HNGĐ) chú trọng giải quyết.
Tuy nhiên, bên cạnh những mặt thuận lợi, phù hợp, việc xác định quan hệ hôn nhân, tình trạng hôn nhân của hôn nhân thực tế vẫn còn gặp vướng mắc do pháp luật chưa dự liệu, điều chỉnh được hết những tình huống phát sinh trong thực tiễn.
Hình minh hoạ.
Phải đáp ứng một số điều kiện
Sở dĩ phải điều chỉnh vấn đề hôn nhân thực tế là bởi có nhiều trường hợp nam nữ ở với nhau như vợ chồng, cùng nhau tạo lập tài sản, có con chung nhưng không đăng ký kết hôn hoặc không đủ điều kiện đăng ký kết hôn. Có điều, việc xác định quan hệ hôn nhân, tình trạng hôn nhân của hôn nhân thực tế hiện chỉ còn được áp dụng đối với các trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng trước 03/01/1987 (thời điểm có hiệu lực của Luật HNGĐ năm 1986).
Theo Luật HNGĐ 2014 - là văn bản luật mới nhất và đang được áp dụng tại thời điểm hiện hành, Điều 131 đã quy định về điều khoản chuyển tiếp. Theo đó, đối với những trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 thì tùy theo thời điểm chung sống sẽ áp dụng quy định của Luật HNGĐ năm 1959 và Luật HNGĐ năm 1986 để giải quyết. Hiện nay, việc xác định các trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 vẫn áp dụng quy định tại Nghị quyết số 35/2000/NQ-QH10 và Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP.
Điểm a khoản 3 Nghị quyết số 35/2000/QH10 quy định: “Trong trường hợp quan hệ vợ chồng được xác lập trước ngày 03 tháng 1 năm 1987, ngày Luật hôn nhân và gia đình năm 1986 có hiệu lực mà chưa đăng ký kết hôn thì được khuyến khích đăng ký kết hôn; trong trường hợp có yêu cầu ly hôn thì được Tòa án thụ lý giải quyết theo quy định về ly hôn của Luật hôn nhân và gia đình năm 2000”. Như vậy, đối với những trường hợp nam nữ chung sống với nhau trước ngày 03/01/1987, hiện họ chưa đăng ký kết hôn, vẫn đang chung sống với nhau thì vẫn được pháp luật công nhận là vợ chồng (hôn nhân thực tế).
Trường hợp nam, nữ chung sống như vợ chồng trước ngày 03/01/1987, hiện tại hai người không còn tiếp tục chung sống với nhau nữa, nếu người dân có yêu cầu xác nhận tình trạng hôn nhân thì cơ quan đăng ký hộ tịch căn cứ vào hướng dẫn tại điểm c mục 2 Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP để xem xét quan hệ hôn nhân đó có phải là hôn nhân thực tế hay không, trên cơ sở đó xác nhận tình trạng hôn nhân cho các bên.
Theo đó, “được coi là nam và nữ chung sống với nhau như vợ chồng, nếu họ có đủ điều kiện kết hôn theo quy định của Luật HNGĐ năm 2000 và thuộc một trong các trường hợp sau: Có tổ chức lễ cưới khi về chung sống với nhau; Việc họ về chung sống với nhau được gia đình (một bên hoặc cả hai bên) chấp nhận; Việc họ về chung sống với nhau được người khác hay tổ chức chứng kiến; Họ thực sự chung sống với nhau, chăm sóc, giúp đỡ nhau, cùng nhau xây dựng gia đình.
Vì thế, đối với trường hợp này, để có cơ sở xác nhận tình trạng hôn nhân cho các bên, cần xác định thời điểm chung sống của 02 bên là trước ngày 03/01/1987 và thuộc một trong 04 trường hợp nêu trên, hiện chưa ly hôn hoặc không có sự kiện một bên chết/bị Tòa án tuyên bố là đã chết thì UBND cấp xã có thẩm quyền xác nhận tình trạng hôn nhân cho người có yêu cầu là “hiện tại đang có vợ/chồng là bà/ông...” theo quy định tại khoản 3 Điều 25 Thông tư số 15/2015/TT-BTP.
Nhiều khó khăn trong áp dụng
Tuy nhiên, Phó Giám đốc Sở Tư pháp TP Hà Nội Phạm Thanh Cao đã chỉ ra một số khó khăn trong việc xác định tình trạng hôn nhân cho các trường hợp chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987. Cụ thể, theo quy định tại khoản 3 Điều 25 Thông tư số 15/2015/TT-BTP về cách ghi Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân, Sổ cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân thì: “Nếu là trường hợp chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 và vẫn chung sống với nhau mà chưa đăng ký kết hôn thì ghi “Hiện tại đang có vợ/chồng là bà/ông...”.
Còn theo quy định tại điểm b khoản 4 Điều 2 Thông tư liên tịch số 01/2016/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BTP hướng dẫn thi hành một số quy định của Luật HNGĐ 2014 về việc xác định người đang có vợ hoặc có chồng là: “Người xác lập quan hệ vợ chồng với người khác trước ngày 03/01/1987 mà chưa đăng ký kết hôn và chưa ly hôn hoặc không có sự kiện vợ/chồng của họ chết hoặc vợ/chồng của họ không bị tuyên bố là đã chết thì được xác định là người đang có vợ hoặc có chồng”.
Điều này gây khó khăn khi xác nhận tình trạng hôn nhân đối với trường hợp chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987, chưa đăng ký kết hôn hoặc không có sự kiện vợ/chồng của họ chết. Ngoài ra, thực tiễn cũng gặp khó khăn trong việc xác nhận tình trạng hôn nhân đối với trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987, hiện tại họ không còn tiếp tục chung sống nữa nhưng chưa làm thủ tục ly hôn hoặc không có sự kiện vợ/chồng của họ chết/bị tuyên bố là đã chết.
Chia sẻ với vướng mắc của địa phương, Phó Cục trưởng Cục Hộ tịch, quốc tịch, chứng thực (Bộ Tư pháp) Trần Thị Lệ Hoa nhận thấy, khoản 1 Điều 14 Luật HNGĐ 2014 quy định: Nam, nữ có đủ điều kiện kết hôn theo quy định của Luật này chung sống với nhau như vợ chồng mà không đăng ký kết hôn thì không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ giữa vợ và chồng. Tuy nhiên, trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng trước ngày 03/01/1987 không có quy định cụ thể tại Điều này. Bởi thế, để thuận lợi cho việc giải quyết các yêu cầu đăng ký hộ tịch đối với những trường hợp này trên thực tế, cần nghiên cứu bổ sung quy định hướng dẫn xác định các trường hợp nam, nữ chung sống với nhau như vợ chồng trước 03/01/1987, đặc biệt là những trường hợp hiện tại không còn chung sống nữa.
Luật hộ tịch có hiệu lực từ 1/1/2016 có sự thay đổi lớn về thẩm quyền đăng ký hộ tịch có yếu tố nước ngoài. Thay vì phải lặn lội lên tận tỉnh, người dân chỉ cần đến huyện để đăng ký với nhiều thủ tục thuận lợi hơn.
“Cả nước vươn mình thì Đồng Nai không thể không vươn mình. Phải có tầm nhìn dài hạn trong công tác quy hoạch, đầu tư mạnh mẽ cho các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế, thể thao…”, Bí thư Tỉnh ủy nhấn mạnh.
Ngày 05/02/2026, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Nghệ An cho biết, đơn vị vừa ra Quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với Lê Thị Lộc (SN 1992, trú tại xã Thiên Nhẫn) về tội "Sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm".
Sáng 5/2, tại số 62 Tràng Tiền, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã khai mạc Không gian trưng bày kết hợp livestream “Sức sống hàng Việt”.
Một vụ cháy xảy ra rạng sáng tại căn nhà trong hẻm ở quận 12 (TPHCM) đã cướp đi sinh mạng của ba mẹ con. Lực lượng chức năng đang phong tỏa hiện trường, điều tra nguyên nhân.
Phòng Cảnh sát hình sự - Công an TP Hà Nội vừa tiến hành tạm giữ Bùi Thị Phương Linh (SN 2004, xã Phúc Sơn, TP Hà Nội; Á khôi của một cuộc thi sắc đẹp) để điều tra về hành vi Môi giới mại dâm.
Lực lượng chức năng tỉnh Thái Nguyên đã vào cuộc xác minh và xử lý các chủ tài khoản mạng xã hội có những bình luận phản cảm vụ việc cán bộ CSGT hi sinh khi làm nhiệm vụ tại Thái Nguyên.
Tăng cường đấu tranh chống hàng giả, đặc biệt đối với mặt hàng lương thực, thực phẩm, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh Nghệ An vừa phát hiện, xử lý một cơ sở sản xuất giấm giả với quy mô lớn.
Phòng Cảnh sát hình sự - Công an TP Hà Nội vừa tiến hành tạm giữ Bùi Thị Phương Linh (SN 2004, xã Phúc Sơn, TP Hà Nội; Á khôi của một cuộc thi sắc đẹp) để điều tra về hành vi Môi giới mại dâm.
Lực lượng Bộ đội Biên phòng Nghệ An vừa phát hiện một vụ vận chuyển vàng trái phép qua biên giới. Đối tượng cùng tang vật tạm giữ khi khi đang lưu thông qua khu vực cửa khẩu.
Cơ quan Cảnh sát điều tra (PC01) Công an tỉnh An Giang thi hành các Quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và Lệnh bắt tạm giam đối với Nguyễn Thị Cẩm Chi về hành vi “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”.
Sáng 5/2, Văn phòng Cơ quan CSĐT Công an tỉnh An Giang cho biết, qua công tác tuyên truyền, vận động, Ngô Minh Sang (SN 1989, cư trú phường Rạch Giá, tỉnh An Giang) vừa đến Cơ quan Công an đầu thú. Được biết, Sang là đối tượng đang lẩn trốn quyết định truy nã về tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”.
Công an Lào Cai đã nhanh chóng khống chế bắt giữ 1 thanh niên lấy 1 tập tiền tại Phòng giao dịch Hợp Minh thuộc Ngân hàng Agribank chi nhánh Yên Bái rồi bỏ chạy.
Ngày 4/2, Phòng Cảnh sát kinh tế - Công an tỉnh Đắk Lắk cho biết, đã ra quyết định khởi tố bị can, lệnh bắt tạm giam Nguyễn Huy Vũ - Giám đốc một công ty nông nghiệp để điều tra về hành vi “Sản xuất, buôn bán hàng giả là giống cây trồng”.
Ngày 4/6, Tổng Bí thư Tô Lâm và Đoàn công tác Trung ương đã có buổi làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy Kiên Giang và Thường trực Tỉnh ủy An Giang về tình hình triển khai các nghị quyết, kết luận của Trung ương; công tác tổ chức bộ máy; quốc phòng, an ninh
Công an tỉnh Tiền Giang đang tiến hành điều tra, làm rõ vụ một chủ doanh nghiệp kinh doanh lúa gạo nghi bị lừa đảo trên không gian mạng với số tiền trên 420 tỷ đồng.
Gần 1 tháng nay trên tuyến tỉnh lộ 337 và Quốc lộ 279 đoạn từ xã Thống Nhất đến cảng Làng Khánh (TP Hạ Long), thường xuyên xuất hiện hàng chục xe tải lớn chở đất chạy rầm rập suốt ngày đêm, cuốn theo bụi mù mịt.
Chiều 17/3, Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị công bố quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc bổ nhiệm đồng chí Nguyễn Thanh Tú, Vụ trưởng Vụ Pháp luật Dân sự - Kinh tế giữ chức Thứ trưởng Bộ Tư pháp.
