Khi bản án tìm lại tình thân bị mất

Theo bản án dân sự sơ thẩm số 01/2025 của TAND huyện Nhơn Trạch, Đồng Nai (nay là TAND khu vực 2 – Đông Nai), vụ việc xoay quanh mảnh đất thuộc thửa số 184, tờ bản đồ số 24, tại xã Nhơn Trạch (trước đây là xã Long Tân, huyện Nhơn Trạch) tỉnh Đồng Nai. Phần nhà đất tranh chấp có diện tích chỉ 232,3m².

Trong hồ sơ vụ án cho biết, khoảng 23 năm trước, thấy mình tuổi cao sức yếu, cụ Nguyễn Thị Tư (sinh năm 1926) đã quyết định chia toàn bộ đất của mình cho ba người con (gồm hai trai một gái: ông Nguyễn Văn Quang, ông Nguyễn Văn Thành và bà Nguyễn Thị Tâm).

Một phần đất phía giáp đường lộ, còn khoảng gần 800m2, người mẹ chia cho bà Tâm và ông Thành, mỗi người khoảng 250m2 (ông Quang không nhận vì muốn để cho em có mặt tiền buôn bán kiếm sống).

Phần còn lại, khoảng gần 300m2, cụ Tư cho một người thân ở nhờ và là đất nghĩa trang (có 22 ngôi mộ) của gia tộc.

Bản án cho thấy, khi chia đất cho hai người con tại phần đất giáp đường lộ, cụ Tư cũng cẩn thận mời rất nhiều người thân tộc chứng kiến.

Trên phần đất mới được chia, ông Thành và bà Tâm xây nhà ra riêng. Tuy ai cũng có gia đình riêng nhưng tình thân của ba anh em vẫn tròn đầy, đặc biệt người em gái út (bà Tâm) vẫn được các anh trai thương yêu nhiều nhất.

Trước khi mất vào năm 2011, cụ Tư đã đưa giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ), đề nghị hai anh em làm thủ tục chia đất, tách thửa, chuyển tên.

Tuy nhiên, theo bản án sơ thẩm, vì đang là đất nông nghiệp, diện tích không đủ, thêm phần liên quan đến mồ mả, nên chính quyền cho biết không thể tách làm hai sổ riêng. Thấy vậy, người anh bàn với em gái, để một mình anh đứng tên cả thửa đất, sau này có điều kiện lại tách sổ sau.

Thửa đất chuyển sang tên ông Thành (sổ đỏ được cấp số BA 730549) ba anh em vẫn không mảy may lo lắng.

Việc để cho người anh đứng tên tuy chỉ thoả thuận bằng miệng, nhưng mỗi người trong gia đình đều biết sự việc này.

Bà Tâm kể lại, do không biết các thủ tục pháp lý đứng tên chung trên sổ đỏ nên đã chọn để người anh đứng tên. Trên thực tế mỗi người vẫn sử dụng phần đất của mình.

Thế nhưng biến cố xảy ra sau khi ông Thành trở bệnh qua đời vào năm 2022.

Bản án thể hiện, theo trình bày của bà Tâm tai phiên xử, cuối năm 2021 khi biết mình khó qua khỏi, ông Thành đã đề nghị bà Tâm làm thủ tục để cùng đứng tên trên sổ đỏ, tránh trường hợp sau này tranh chấp khi ông qua đời.

Đến bây giờ nhiều người vẫn còn nhớ, khi đó ông Thành kêu vợ (bà Võ Thị Thanh Hà) lấy sổ đỏ, căn cước và sổ hộ khẩu của hai vợ chồng đưa cho em gái để làm thủ tục điều chỉnh biến động. Đến khi cần hoàn tất hồ sơ, người anh đồng ý ký vào hồ sơ nhưng chị dâu từ chối. Vì vậy hồ sơ đành bỏ dở.

Cũng theo lời khai của bà Tâm, ông Thành mất chưa lâu, bà Hà và các con liền qua nhà bà Tâm đòi lại bản chính sổ đỏ, lý do để làm thủ tục phân chia di sản thừa kế cho bà Hà và các con. Lúc này bà Tâm đề nghị chia lại phần diện tích khoảng 250m2 cho mình. Tuy nhiên người chị dâu và các cháu không đồng ý.

Khi chị dâu em chồng không thể dùng tình cảm để giải quyết, tháng 4/2022, bà Tâm gửi đơn nhờ chính quyền địa phương can thiệp.

Hai bên nhiều lần được xã mời lên hoà giải, tuy nhiên không có kết quả. Bà Tâm khởi kiện bà Hà và các con của ông Thành bà Hà ra tòa. Sau khi đo đạc thực tế, phần đất tranh chấp chỉ có hơn 230m2.

Tại phiên xử sơ thẩm (thuộc thẩm quyền của TAND huyện Nhơn Trạch cũ), phía bị đơn cho rằng bà Tâm chỉ được vợ chồng ông Thành cho ở nhờ trên đất, không phải được cho quyền sử dụng đất.

Họ yêu cầu bà Tâm phải trả lại đất và tháo dỡ các công trình đã xây dựng trên đó. Đồng thời trả lại cho bị đơn sổ đỏ của mảnh đất mang tên ông Thành.

Tuy nhiên, tại phiên xử, ông Quang (vừa là anh lớn vừa là người làm chứng trong vụ kiện) cho biết, năm 2003, khi cụ Tư tặng đất cho bà Tâm để dựng nhà làm nơi ở, mặc dù không lập thành văn bản chỉ nói miệng, các thành viên khác trong gia đình, gồm: ông Quang, bà Bê (em ruột cụ Tư), bà Đài (ở nhờ trên đất) biết và làm chứng.

Đặc biệt ông Thành không hề phản đối. Theo hội đồng xét xử, điều này chứng minh việc tặng cho đất bằng miệng của cụ Tư vẫn phát sinh hiệu lực, theo án lệ số 03/2016 của TAND Tối cao.

Theo bản án, các lời khai của những người làm chứng đã chứng minh bà Tâm được mẹ cho đất, sau đó vợ chồng bà cất nhà và sinh sống liên tục tại đây hơn 20 năm.

Đồng thời bằng nhiều cơ sở pháp lý rõ ràng, hội đồng xét xử đã nhận định: cho dù trước đây ông Thành đã được cấp sổ đỏ tới gần 800m2, tuy nhiên trên thực tế, ông Thành chỉ quản lý sử dụng có 250m2 đất, bà Tâm quản lý sử dụng 250m2.

Phần đất còn lại cho người khác ở nhờ (70m2) và dùng làm đất thổ mộ của gia tộc (có 22 ngôi mộ). Trên đất còn có các công trình xây dựng nhà ở kiên cố, có ranh mốc rõ ràng… Do vậy, tòa nhận định, việc cấp sổ cho ông Thành chưa đúng với thực tế quản lý, sử dụng đất của người dân và chưa đúng với các quy định của pháp luật.

Theo bản án, trước quan điểm của bị đơn là cho nguyên đơn ở nhờ, hội đồng xét xử cho rằng bị đơn không cung cấp được bất kỳ giấy tờ nào hay có bất kỳ người nào làm chứng để chứng minh cho việc ở nhờ, do đó, hội đồng xét xử không chấp nhận yêu cầu phản tố của bị đơn đòi lại tài sản và buộc nguyên đơn tháo dỡ công trình xây dựng trên đất.

Sau nhiều căn cứ, lập luận vững chắc, hội đồng xét xử đã chấp nhận yêu cầu khởi kiện, công nhận phần đất tranh chấp thuộc quyền sử dụng của bà Tâm. Đồng thời đề nghị bà Tâm liên hệ với cơ quan chức năng làm lại sổ đỏ (vì bản chính hiện nay bà Tâm vẫn đang giữ).

Điều đáng nói, bản án dân sự sơ thẩm trên vừa đã tạm khép lại vụ tranh chấp quyền sử dụng đất kéo dài nhiều năm trời giữa những người thân trong cùng một gia đình.

Bản án không chỉ làm rõ quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất thực tế, mà còn phản ánh một câu chuyện đầy tiếc nuối về tình thân rạn nứt khi lợi ích trở thành tâm điểm của mâu thuẫn.

Phía bị đơn đã kháng cáo bản án lên tòa phúc thẩm. Vụ kiện cũng sẽ sớm được đưa ra xét xử phúc thẩm.